Sáng 23/5, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về dự kiến Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2024 và điều chỉnh Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2023.

Kỷ cương lập pháp còn chưa nghiêm

Phát biểu tại phiên họp, đại biểu Lê Thanh Vân (đoàn Cà Mau) đánh giá cao những kết quả đạt được trong công tác lập pháp từ đầu nhiệm kỳ đến nay, đặc biệt có 2 kết quả nổi bật. Thứ nhất là có được đề án trình Bộ Chính trị định hướng xây dựng pháp luật cho cả nhiệm kỳ. Hai là có phương thức lập pháp thích ứng với tình hình.

“Thời gian qua, Quốc hội đã kịp thời có những nghị quyết, các nghị quyết được ban hành trong bối cảnh đại dịch Covid-19 nhằm trao cho Chính phủ thẩm quyền để ứng phó với đại dịch”, đại biểu Lê Thanh Vân nêu rõ.

Đại biểu Lê Thanh Vân phát biểu tại phiên họp

Tuy nhiên, cũng theo đại biểu, hoạt động lập pháp vẫn còn có những hạn chế nhất định, trong đó có 3 hạn chế cố hữu. Một là việc thường xuyên điều chỉnh chương trình xây dựng luật pháp lệnh, gây nhiều yếu tố rủi ro, khó tránh khỏi lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ.

Thứ hai là chất lượng các đạo luật chưa cao, đặc biệt là các quy phạm chính trị còn tồn tại khá phổ biến trong các đạo luật. Chứa đựnng “quy phạm chính trị” tức là chứa đựng những định hướng, những nội dung hàm súc chưa thể hướng dẫn được hành vi của con người và hệ quả là phải ban hành nhiều văn bản hướng dẫn, đại biểu phân tích.

Hạn chế thứ ba là kỷ cương lập pháp chưa nghiêm, trách nhiệm của người đứng đầu chưa xác định rõ và đặc biệt quá trình xây dựng chương trình luật pháp lệnh còn cài cắm lợi ích.

Để khắc phục 3 tình trạng đó, đại biểu Lê Thanh Vân kiến nghị phải sớm khôi phục lại việc xây dựng chương trình pháp luật cho toàn khóa bám vào nội dung Nghị quyết Đại hội Đảng, hạn chế đến mức tối đa việc điều chỉnh chương trình xây dựng pháp luật hàng năm.

Đại biểu cũng nhấn mạnh phải khắc phục tình trạng luật khung, luật ống, hạn chế bớt các quy phạm chính trị trong các đạo luật. Để làm được điều này, đại biểu cho rằng cần đổi mới thành phần ban soạn thảo theo hướng nhiều nhà khoa học tham gia, nhiều nhà chuyên môn, đặc biệt đối tượng chịu sự điều chỉnh của pháp luật và thể hiện sự cầu thị trong phản biện xã hội.

Ngoài ra, đại biểu đề nghị Thủ tướng Chính phủ nên phân công một Phó Thủ tướng phụ trách công tác xây dựng pháp luật, xây dựng thể chế để đẩy mạnh hoạt động xây dựng pháp luật.

Luật ban hành vẫn phải chờ văn bản dưới luật

Cùng đề cập đến kỷ cương, kỷ luật trong công tác xây dựng luật pháp, đại biểu Đỗ Ngọc Thịnh (đoàn Khánh Hòa) nêu rõ, Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất của Nhà nước, trong đó có quyền lực cao nhất về lập hiến, lập pháp.

Tuy nhiên, đại biểu đặt vấn đề, Quốc hội đã thật sự là cơ quan quyền lực cao nhất trong công tác lập hiến, lập pháp chưa, tại sao Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất trong công tác này nhưng vẫn có tình trạng luật ban hành rồi vẫn phải có văn bản quy phạm pháp luật dưới luật hướng dẫn mới thực hiện được?

Đại biểu cũng đặt vấn đề, cách xây dựng pháp luật hiện nay được thể hiện trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật đã thể hiện đúng tinh thần Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất về lập hiến, hợp pháp chưa? Nếu Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật thật sự tối ưu, vậy tại sao tuổi thọ của nhiều đạo luật chỉ có trên dưới 10 năm?

Đại biểu Đỗ Ngọc Thịnh phát biểu tại phiên họp

Theo đại biểu Đỗ Ngọc Thịnh, nếu tiếp tục tư duy lập pháp theo hướng cơ quan nào chủ trì dự thảo Luật sẽ trình dự luật đó cho Quốc hội, Quốc hội sẽ xem xét đưa vào kế hoạch xây dựng pháp luật hàng năm thì sẽ không tránh khỏi việc Quốc hội vẫn phải chạy theo và bị động khi cơ quan trình dự thảo luật đó.

Hơn nữa, dự thảo luật bao giờ cũng có nhiều điều luật có lợi cho cơ quan soạn thảo, dù Quốc hội có thẩm tra và quyết định cuối cùng thì cũng khó có thể bao quát hết những nội dung được "cài cắm". Thực tiễn cho thấy, không cơ quan nào khi xây dựng dự thảo luật là không tính đến đầy đủ lợi ích của cơ quan mình. Do đó mới có tình trạng có nhiều đạo luật có nội dung thuận lợi cho cơ quan quản lý và vẫn có những nội dung khó cho người dân và doanh nghiệp.

Đại biểu ghi nhận, hiện nay, đã có nhiều tiến bộ trong công tác xây dựng pháp luật trong từng nhiệm kỳ của Quốc hội. Các đại biểu cũng ghi nhận sự nỗ lực của Chính phủ và các cơ quan, ban, ngành trong công tác xây dựng pháp luật. Nhưng liệu công tác xây dựng pháp luật đã đáp ứng được yêu cầu của sự phát triển của đất nước chưa, người dân mong đợi vào công tác xây dựng pháp luật này như thế nào… là vấn đề Quốc hội cần phải bàn và suy nghĩ thêm, đại biểu kết luận.

Nhất trí cao với các ý kiến đại biểu Lê Thanh Vân và Đỗ Ngọc Thịnh đã nêu, đại biểu Vũ Tiến Lộc (đoàn Hà Nội) nhấn mạnh, một trong những điểm mới của nhiệm kỳ này là Quốc hội đã phối hợp chặt chẽ hơn, sâu sát hơn với Chính phủ trong công tác xây dựng pháp luật. Đặc biệt Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã khắt khe hơn, đưa ra những yêu cầu, tiêu chuẩn cao hơn, qua đó nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật.

Đại biểu cho rằng, vấn đề xây dựng thể chế được coi là trọng tâm nhiệm vụ của các cơ quan của Chính phủ, vì vậy, người đứng đầu cơ quan hành chính phải trực tiếp phụ trách, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng các bộ, ngành, người đứng đầu cơ quan hành chính các cấp cần trực tiếp phụ trách, không nên giao cho người khác.

Ngoài ra, cần tăng cường bộ phận pháp chế và các bộ phận nghiên cứu tổng hợp, giao các cơ quan này chấp bút soạn thảo, các vụ chuyên ngành chỉ là đơn vị tham gia chứ không trực tiếp chấp bút, để đảm bảo sự trung lập của đơn vị soạn thảo trực tiếp.