Các khách mời tham gia cuộc tọa đàm sáng 22/8. Ảnh: PV

Phó trưởng Ban Chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp Nguyễn Hồng Long nêu rõ tại cuộc tọa đàm “Cổ phần hóa: Đúng pháp luật nhưng phải nhanh”, do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức ngày 22/8.

Chất lượng tăng song tiến độ chưa đạt

Bàn về quá trình CPH, thoái vốn nhà nước thời gian qua, các khách mời của cuộc tọa đàm đều chung đánh giá mặc dù tiến độ CPH thời gian qua chậm song chất lượng đã được nâng lên, các phương án CPH, thoái vốn được tiến hành đều đảm bảo chặt chẽ, công khai minh bạch, đặc biệt là trong những vấn đề liên quan đến đất đai.

Con số kết quả thu về cho ngân sách (NSNN) sau thoái vốn đã chứng minh điều này khi giá trị thu về vượt hơn nhiều giá trị sổ sách. Kết quả công tác CPH, thoái vốn đã có tác động tích cực tới sự phát triển của thị trường chứng khoán, đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động của các DN sau CPH, hầu hết các DNNN sau CPH đều sản xuất, kinh doanh có hiệu quả.

Theo ông Phạm Đức Trung - Trưởng Ban Nghiên cứu cải cách và phát triển DN, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), Nghị định 126/2017/NĐ-CP và Nghị định 32/2018/NĐ-CP được ban hành đã sửa đổi căn bản, thể chế hóa nhiều chủ trương chính sách, áp dụng phương pháp định giá tiên tiến theo thông lệ quốc tế để định giá tài sản nhà nước… khiến chất lượng CPH được nâng cao. Nhờ vậy, 3 năm qua chúng ta đã CPH thành công được nhiều DN quy mô lớn, thương hiệu mạnh, lợi ích thu về từ thoái vốn tăng cao.

Tuy nhiên, tiến độ CPH, thoái vốn vẫn chưa đạt yêu cầu dù đã triển khai nhiều giải pháp. Ông Phạm Đức Trung cho biết có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Từ phía các nhà đầu tư, Phòng Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam (AmCham) cho rằng có 5 nhóm nguyên nhân lớn khiến CPH chưa hấp dẫn với DN là: việc khống chế tỷ lệ sở hữu cổ đông nước ngoài khi tham gia DN; định giá cổ phần chưa hợp lý; nhiều DNNN không hấp dẫn; thiếu công khai minh bạch với nhà đầu tư chiến lược; phương thức bán cổ phần cho nhà đầu tư chiến lược còn khó khăn.

Bên cạnh đó, ông Trung nêu những nguyên nhân như có nhiều chính sách, theo hướng thị trường, nên có những lúng túng nhất định trong thực hiện từ phía DN, cơ quan đại diện chủ sở hữu. Theo phản ánh của một số DN, yêu cầu phương án sử dụng đất phải phê duyệt trước CPH cũng rất khó khăn khi nhiều địa phương hiện còn chưa có quy hoạch đất đai.

Theo ông Nguyễn Hồng Long, một trong những vướng mắc lớn nhất hiện nay với DN khi CPH là phương án sắp xếp, sử dụng đất bởi hầu hết đây là quá trình có lịch sử hàng chục năm qua, tồn tại rất nhiều vấn đề mà DN phải xử lý.

Phân cấp mạnh hơn về trách nhiệm trong CPH

Chia sẻ thêm về vướng mắc này, ông Đặng Quyết Tiến - Cục trưởng Cục Tài chính DN (Bộ Tài chính) cho rằng, đây không phải vấn đề mới nhưng do thời gian qua đã xảy ra nhiều vi phạm lớn nên việc rà soát, chấp hành chưa quyết liệt. Hiện nay, một bất cập lớn là sự phối hợp giữa các cơ quan đại diện chủ sở hữu và các địa phương chưa nhuần nhuyễn, lại chưa có quy định thời gian phải xử lý là bao lâu trong khi hồ sơ liên quan đến rất nhiều cơ quan, sở ban ngành…

“Tới đây khi sửa Nghị định 167, chúng tôi sẽ phân cấp mạnh hơn, gắn với trách nhiệm của địa phương và cơ quan đại diện chủ sở hữu. Cần có quy trình để chủ sở hữu biết họ phải chuẩn bị bao lâu để ước lượng được thời gian, cách làm. Làm được điều này sẽ đẩy nhanh việc tổ chức thực hiện. Hiện nay, nhiều DN đang triển khai nhưng do nhiều thủ tục, quy trình chưa thống nhất, DN chưa quyết liệt nên tiến độ chậm” - ông Đặng Quyết Tiến cho biết.

Bên cạnh các nguyên nhân trên, ông Nguyễn Hồng Long cũng nhấn mạnh vai trò của cá nhân rất quan trọng. Nêu ví dụ các DN lớn như Tổng công ty Thương mại Hà Nội quản lý 183 mảnh đất, Tập đoàn Cao su Việt Nam với hàng chục nghìn ha đất ở khắp cả nước… đã CPH thành công, ông Nguyễn Hồng Long cho rằng, ở một số DN chậm trễ thực hiện CPH vẫn là do có tư tưởng né tránh, sợ trách nhiệm. Bên cạnh đó, các quy định pháp luật trong lĩnh vực này liên quan đến trách nhiệm cá nhân vẫn còn chưa chặt chẽ, chưa cụ thể, tạo ra tâm lý ngại trách nhiệm sau này. “Công tác cán bộ là rất quan trọng, cần có các quy định rõ ràng, cụ thể hơn để người thực hiện CPH yên tâm làm nhiệm vụ” - Phó trưởng Ban Chỉ đạo đổi mới và phát triển DN nêu rõ.

Về vấn đề này, các khách mời tham dự tọa đàm đều cùng quan điểm phải chú trọng trách nhiệm của người đứng đầu với giải pháp đầu tiên là phải thực hiện nghiêm chế tài xử lý với người đứng đầu.

Theo ông Phạm Đức Trung, cần có quy định cụ thể về chế tài xử lý đối với việc thực hiện CPH chậm. Thời gian qua, đã có những quy định được ban hành rải rác tại nhiều văn bản, chẳng hạn như quy định về cách chức, thay thế, chuyển công việc… khi không hoàn thành nhiệm vụ, để DN thua lỗ… Tuy nhiên, chưa rõ với trường hợp không hoàn thành kế hoạch CPH thì áp dụng quy định xử lý nào. “Mặc dù đã có chỉ đạo nhưng hình thức xử lý ra sao, ai có thẩm quyền xử lý thì chưa rõ, cần sửa đổi bổ sung hoàn thiện thời gian tới, có lẽ nên quy định ngay trong các văn bản pháp luật về CPH” - ông Trung đề nghị.

Theo ông Nguyễn Hồng Long, tại Chỉ thị 01 năm 2019 của Thủ tướng Chính phủ đã nêu rõ phải xem xét trách nhiệm cá nhân về chậm CPH và thất thoát tài sản nhà nước. Hiện nay, có thể xem xét về mặt Đảng việc có hoàn thành nhiệm vụ hay không. “Việc đánh giá hoàn thành nhiệm vụ của công chức hàng năm, xét tiêu chí quy hoạch… cũng là một kênh đánh giá. Đến cuối giai đoạn, chúng ta sẽ xem xét cụ thể trách nhiệm cá nhân, tập thể, xử lý thích đáng với hành vi này” - ông Nguyễn Hồng Long cho biết.

H.Y