Các gói bảo hiểm cần phù hợp với mong muốn và khả năng chi trả của người lao động. Ảnh: Bùi Tư

Chỉ 0,56% lực lượng lao động tham gia BHXH tự nguyện

Ông Trần Hải Nam- Phó Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm Xã hội ( Bộ Lao động -Thương binh và Xã hội) cho biết, qua thực tế triển khai về chính sách BHXH trong thời gian qua, mức độ bao phủ còn rất hạn chế. Đến tháng 12/2018, cả nước mới có 14,5 triệu người tham gia BHXH bắt buộc, chiếm 30% lực lượng lao động, 12,7 triệu người tham gia BH thất nghiệp, chiếm 26% lực lượng lao động, chỉ 300 nghìn người tham gia BH tự nguyện, chiếm chưa đầy 0,56% lực lượng lao động.

Tổng số người tham gia BH cả bắt buộc và tự nguyện chỉ chiếm trên 30%. Từ năm 2008-2018, trung bình tốc độ bảo phủ chỉ tăng từ 5-6%. Nếu cứ đà tăng này thì rất khó đạt được mục tiêu BHXH toàn dân như trong Nghị quyết 28-NQ/TW đã đưa ra.

“Nếu không đẩy mạnh độ bao phủ, cùng với già hóa dân số thì đây là thách thức, gánh nặng rất lớn đối với Nhà nước để đảm bảo an sinh xã hội”- ông Nam lo ngại.

Theo ông Nam, nhiều người đang lựa chọn chính sách BHXH 1 lần, đồng nghĩa với việc cơ hội tiếp cận lương hưu của những người này rất khó khăn.

“Phải chăng người ta thấy chính sách BH chưa hấp dẫn, người ta phải tìm đến chính sách BH một lần như một khoản thu nhập tăng thêm khi người ta thôi việc”- ông Nam băn khoăn.

PGS. Giang Thanh Long- Khoa Kinh tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân nêu có 4 câu hỏi liên quan đến chính sách công. Thứ nhất là khả năng tiếp cận, liệu các chính sách đã giúp người lao động thực sự tiếp cận hay chưa? Thứ hai là tính phù hợp, chính sách tạo ra có phù hợp với mong muốn của người lao động? Thứ ba là khả năng chi trả? thứ tư là sự hài lòng đối với người tham gia?

Ông Long cho biết, theo khảo sát trong nghiên cứu của ông và cộng sự, người lao động đang có nhu cầu BH về ốm đau và thai sản hơn là BH hưu trí. Nhiều người cho rằng, đầu tư cho con cái là cần thiết hơn đóng BH. Ông Long cho rằng, khi xây dựng chính sách BH, cơ quan soạn thảo cần phân tích chi tiết để đảm bảo được mục tiêu của Nghị quyết 28.

Tăng quyền lợi trong các chính sách bảo hiểm

Theo ông Nam, Việt Nam cần quan tâm hơn nữa đối với nhóm đối tượng lao động phi chính thức thông qua việc xây dựng các chính sách BH hấp dẫn người tham gia. Cùng với đó, cần có giải pháp giải quyết nhu cầu tài chính ngắn hạn cho người lao động. Đồng thời, phải củng cố niềm tin của người lao động vào chính sách BH, bởi đâu đó vẫn còn thông tin quỹ BH không còn khả năng chi trả.

Ông Nam cho biết, sau 10 năm thực hiện chính sách BH tự nguyện, cơ quan BH đã tìm hiểu lý do tại sao số người tham gia BH tự nguyện còn hạn chế. Một trong lý do là chính sách hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu cần thiết trước mắt của người dân. Ví dụ như quy định đóng hưởng lương hưu thì phải đóng trong 20 năm, 20 năm sau mới có cơ hội tiếp cận lương hưu. Chính vì lý do này mà nhiều người đã chọn hưởng BHXH một lần, vì chờ đợi rất lâu.

Ngoài ra, lực lượng lao động rất đông là nữ, họ có nhu cầu BH ngắn hạn về chế độ ốm đau, thai sản. Tuy nhiên, chính sách chưa ban hành đồng bộ. Đây là rào cản tạo ra sự chưa hấp dẫn của BH tự nguyện.

Hiện nay, Trung ương đã giao cho Chính phủ nghiên cứu bổ sung các gói BH ngắn hạn. Định hướng chính sách là thiết kế các gói BH thu hút sự tham gia của nhiều người, không tăng áp lực chi phí đóng góp, đảm bảo nhu cầu cần thiết của người lao động và có sự chia sẻ của cộng đồng, tuy nhiên tránh để chỉ những người có nguy cơ ốm đau, thai sản mới tham gia.

Theo đó, chính sách BH sẽ tăng cường sự hỗ trợ của nhà nước thông qua việc bổ sung thêm quyền lợi của người tham gia thay vì tăng tiền mặt hỗ tợ

Giải thích cho vấn đề này, ông Nam cho biết, nếu nhà nước tăng mức tiền hỗ trợ, thì dù là 1 đồng, hoặc 2 đồng, người tham gia chỉ thấy được số tiền đóng góp để nhận được gói BH đó, chứ không thấy được sự tăng hỗ trợ của Nhà nước.

“Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu thêm, để đảm bảo chính sách có nhiều người tham gia, tăng tính chia sẻ, hướng vào tăng quyền lợi cao hơn” – ông Nam cho biết./.

Bùi Tư