SCIC từng bước định hình là một tổ chức đầu tư chuyên nghiệp

Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) là tổ chức kinh tế đặc biệt của Chính phủ, trải qua 10 năm xây dựng và phát triển, đã khẳng định tính đúng đắn của một mô hình mới trong quá trình sắp xếp, đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước (DNNN), đồng thời đem lại những bài học kinh nghiệm quý giá trong việc tối ưu hóa hiệu quả vốn nhà nước.

Định hình rõ nét nhà đầu tư hiệu quả của Chính phủ

Từ vài chục năm nay, vốn nhà nước tại các doanh nghiệp được quản lý phân tán, rải rác ở các bộ, ngành, địa phương. Phương thức này tạo ra sự chồng chéo, vừa đá bóng vừa thổi còi khi cơ quan chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp đồng thời là cơ quan chủ quản, tạo lập các chính sách trong lĩnh vực mà DNNN đang hoạt động. Từ nhu cầu khách quan về việc phải tách bạch các chức năng quản lý và chủ sở hữu vốn nhà nước, năm 2005, SCIC được thành lập, với mục đích đổi mới phương thức quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp từ cơ chế mệnh lệnh hành chính sang cơ chế đầu tư, kinh doanh vốn mà trong đó, Nhà nước đóng vai trò là cổ đông thông qua SCIC.

Là mô hình doanh nghiệp mới mẻ, cách thức hoạt động của SCIC được tham khảo dựa trên hoạt động của nhiều nước tiên tiến trong khu vực như Temasek (Singapore), Khazana (Malaysia)… có điều chỉnh theo các điều kiện đặc thù của Việt Nam. Theo đó SCIC tiếp nhận và thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu nhà nước tại các công ty cổ phần, công ty TNHH 1 thành viên và 2 thành viên trở lên, công ty liên doanh có vốn góp nhà nước do các bộ, ngành, địa phương làm đại diện chủ sở hữu; tập đoàn kinh tế, tổng công ty sau cổ phần hóa theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Tính đến nay, mới chỉ khoảng gần 3% vốn nhà nước tại các doanh nghiệp được chuyển giao từ các bộ, ngành, chính quyền địa phương cho SCIC quản lý từ 2006 đến nay.

Sau gần 10 năm hoạt động, SCIC đã từng bước làm cho đồng vốn của nhà nước không chỉ được bảo toàn mà còn không ngừng phát triển với mức tăng trưởng rất cao. Với tổng giá trị sổ sách hơn 8.722 tỷ đồng tại gần 1.000 doanh nghiệp được nhận bàn giao, trong 10 năm qua, mặc dù tiến hành thoái vốn tại 733 doanh nghiệp nhưng tổng tài sản của SCIC đã tăng gấp 13,8 lần so với năm 2006, đạt gần 73.145 tỷ đồng vào năm 2015 (bình quân tăng trưởng 36%/năm).

SCIC đã gia tăng tích tụ vốn và thực hiện đầu tư theo đúng kế hoạch và định hướng của Chính phủ. Hoạt động đầu tư kinh doanh vốn của SCIC cũng đã đạt được những kết quả nổi bật với số vốn giải ngân lũy kế đến nay đạt hơn 17.900 tỷ đồng, trong đó đầu tư mua cổ phiếu phát hành thêm cho cổ đông hiện hữu tại các doanh nghiệp tiếp nhận: 9.200 tỷ đồng; đầu tư thành lập mới doanh nghiệp và đầu tư cổ phiếu: 6.480 tỷ đồng; đầu tư trái phiếu 800 tỷ; đầu tư theo chỉ định hơn 2.500 tỷ đồng. Hoạt động đầu tư kinh doanh vốn của SCIC tập trung vào những dự án có quy mô lớn trong các lĩnh vực trọng yếu và có triển vọng lâu dài, đảm bảo hiệu quả. Quá trình đầu tư được nghiên cứu phân tích kỹ lưỡng theo các phương pháp chuyên nghiệp trên cơ sở áp dụng các công cụ hiện đại; các đối tác đầu tư của SCIC là những thương hiệu lớn mang tầm quốc tế và khu vực như MB, Vincom, Vietcombank, Temasek….

Kết quả hoạt động của SCIC sau 10 năm có sự tăng trưởng vượt bậc. So với thời điểm thành lập: Doanh thu tăng gấp 65,4 lần (từ 145 tỷ đồng năm 2006 ước tăng lên 9.472 tỷ đồng năm 2015); vốn chủ sở hữu tăng gấp 9,5 lần; tổng tài sản tăng gấp 13,8 lần (từ 5.294 tỷ đồng năm 2006 ước tăng lên 73.145 tỷ đồng năm 2015); lợi nhuận sau thuế tăng gấp 61,5 lần (từ 111 tỷ đồng năm 2006 ước tăng lên 6.798 tỷ đồng năm 2015); nộp ngân sách nhà nước tăng 41 lần so với năm đầu thành lập; tỷ suất lợi nhuận/vốn chủ sở hữu (ROE) bình quân 13%/năm; tỷ suất lợi nhuận/tổng tài sản (ROA) bình quân 6%/năm. Giai đoạn 2006 - 2010 ROE đạt bình quân 9,6%/năm, giai đoạn 2011 - 2015 tăng mạnh lên mức bình quân 15,6%/năm.

Góp sức hiệu quả vào công tác đổi mới và cổ phần hóa DNNN

Với tư cách là một tổ chức được Thủ tướng Chính phủ thành lập, hoạt động theo các quy định của Luật và Nghị định của Chính phủ, SCIC luôn bám sát và thực hiện theo đúng chủ trương của Chính phủ nhằm đổi mới, sắp xếp lại các doanh nghiệp nhà nước. Bước đầu SCIC đã thực hiện được chủ trương đổi mới phương thức quản lý vốn nhà nước sang phương thức đầu tư và kinh doanh vốn, từng bước hạn chế sự can thiệp hành chính của cơ quan quản lý nhà nước vào hoạt động của doanh nghiệp.

Việc hỗ trợ, sắp xếp và đổi mới doanh nghiệp nhà nước đạt được những kết quả rất quan trọng. Ngay sau khi tiếp nhận quyền đại diện chủ sở hữu phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp, SCIC tổ chức phân tích, đánh giá thực trạng của doanh nghiệp, trên cơ sở đó thực hiện các phương án tái cơ cấu đối với từng doanh nghiệp cụ thể, áp dụng các biện pháp quản trị hiện đại phù hợp với doanh nghiệp nhằm gia tăng giá trị doanh nghiệp.

Trong gần 10 năm qua SCIC đã bán vốn tại 811 doanh nghiệp (trong đó bán hết vốn nhà nước tại 733 doanh nghiệp, bán bớt vốn nhà nước tại 78 doanh nghiệp) và bán quyền mua tại 19 doanh nghiệp. Nhờ có các biện pháp quản trị, tái cơ cấu và hỗ trợ phù hợp kịp thời của SCIC, giá trị của các doanh nghiệp do SCIC quản lý tăng lên nhanh chóng, doanh thu bán vốn đạt 9.243 tỷ đồng, giá vốn 3.925 tỷ đồng, thặng dư bán vốn hơn 5.360 tỷ đồng, đạt tỷ lệ gần 2,4 lần, thể hiện sự gia tăng giá trị vượt bậc của đồng vốn nhà nước do SCIC quản lý. Danh mục vốn của SCIC đang quản lý còn 230 khoản với tổng giá vốn theo sổ sách kế toán khoảng 17.000 tỷ đồng (không bao gồm đầu tư theo chỉ định của Thủ tướng Chính phủ), giá thị trường ước đạt gần 78.000 tỷ đồng, gấp hơn 4,7 lần so với giá vốn sổ sách kế toán; Vốn chủ sở hữu của SCIC đạt khoảng 35.000 tỷ đồng.

Đặc biệt, SCIC đã trở thành một tổ chức thực hiện cổ phần hóa thành công nhất trong cả nước những năm qua với tỷ lệ cổ phần hóa rất cao, 90% số công ty trách nhiệm hữu hạn 1 thành viên được SCIC tiếp nhận đã thực hiện cổ phần hóa xong, hiện có 1 công ty đang cổ phần hóa, số còn lại đang củng cố để đạt được hiệu quả cổ phần hóa cao nhất.

Trong quá trình hoạt động của SCIC, rất nhiều cách làm mới, theo cách thông lệ hiện đại trên thế giới đã được nghiên cứu, xây dựng và đề xuất áp dụng, đem lại hiệu quả cao. Đơn cử việc xây dựng và ban hành Quy chế bán cổ phần; Quy chế Người đại diện vốn; Quy chế quản trị vốn đầu tư,… Một số điểm đặc thù và mang tính đột phá trong cơ chế bán vốn nhà nước tại doanh nghiệp đã được SCIC triển khai mang lại hiệu quả tích cực: hạ giá khởi điểm, bán thỏa thuận, bán đấu giá cả lô, cơ chế bán vốn cho người lao động và nhà đầu tư chiến lược,... Từ cơ chế bán vốn đặc thù của SCIC, vừa qua, Chính phủ đã ban hành cơ chế chung áp dụng thống nhất đối với các bộ, ngành, địa phương, Tập đoàn, TCT nhằm thúc đẩy thoái vốn nhà nước và đẩy nhanh tiến trình sắp xếp, cổ phần hóa DNNN…

Như vậy, SCIC không chỉ là người trực tiếp thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ của Chính phủ giao trong đổi mới, sắp xếp, cổ phần hóa doanh nghiệp mà còn tỏ ra rất đắc lực trong việc hoàn thiện thể chế, các quy định của pháp luật về quản trị và cổ phần hóa, tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước.

Cũng thông qua các hoạt động của mình, kết quả tài chính đem lại được đóng góp trực tiếp cho Nhà nước, cụ thể là Ngân sách nhà nước. Lũy kế trong những năm qua, SCIC và các đơn vị thành viên, đơn vị liên kết đã nộp ngân sách nhà nước hàng trăm ngàn tỷ đồng, trong đó riêng SCIC nộp 14.000 tỷ đồng (năm 2015 ước nộp trên 5.200 tỷ đồng. Con số này còn khiêm tốn do SCIC mới chỉ được tiếp nhận chưa đầy 3% tổng số vốn nhà nước hiện còn đang nằm phân tán tại khắp các doanh nghiệp trên địa bàn cả nước, đang thuộc sự quản lý của các bộ, ngành, chính quyền địa phương. Nếu trong tương lai, việc triển khai chuyển giao vốn nhà nước tại các doanh nghiệp về SCIC được mạnh mẽ và dứt điểm hơn, hiệu quả tài chính của doanh nghiệp nói chung và đóng góp cho ngân sách nhà nước nói riêng sẽ còn gia tăng đáng kể hơn nữa.

Bên cạnh đó, SCIC cũng đã thực hiện có hiệu quả công tác quản lý Quỹ hỗ trợ sắp xếp và phát triển doanh nghiệp đúng quy định, tích cực đôn đốc thu Quỹ đến 30/9/2015 đạt hơn 100.000 tỷ đồng và thực hiện chi kịp thời theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ và Bộ Tài chính.

Tiếp tục phát huy mô hình SCIC

Qua thực tế hoạt động của SCIC từ khi thành lập cho thấy, những thành quả bước đầu SCIC đã khẳng định chủ trương đúng đắn của Đảng, Chính phủ trong quá trình đổi mới phương thức quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp gắn với đẩy mạnh sắp xếp, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước; tách bạch chức năng quản lý nhà nước với vai trò đại diện chủ sở hữu đối với doanh nghiệp nhà nước. Thực tế cho thấy việc quản lý vốn thông qua SCIC có hiệu quả hơn so với mô hình bộ/ngành/địa phương chủ quản đối với doanh nghiệp.

Kết quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp có vốn nhà nước sau khi chuyển giao sang SCIC quản lý đã đạt hiệu quả hơn rõ rệt, vốn nhà nước được quản lý chặt chẽ hơn và đã không ngừng sinh sôi với mức tăng trưởng rất cao. Thực tế ấy đặt ra yêu cầu cấp bách phải tiếp tục phát huy mô hình này, trong đó một yếu tố đặc biệt quan trọng cần đẩy nhanh tiến độ bàn giao các doanh nghiệp đang do các bộ/ngành/địa phương quản lý sang SCIC để nâng cao hiệu quả tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước theo đúng chỉ đạo của Chính phủ.

Phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng và chỉ đạo của Chính phủ, SCIC đang nỗ lực phấn đấu để trở thành tổ chức kinh tế đặc biệt có vai trò quan trọng trong thúc đẩy tái cơ cấu, sắp xếp đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước; với mục tiêu trở thành một tập đoàn đầu tư tài chính có quy mô lớn trong khu vực vào năm 2020 có tổng tài sản (bao gồm tài sản Nhà nước ủy thác quản lý) vào khoảng 22,5 tỷ USD (tăng trưởng bình quân 40%/năm giai đoạn 2015-2020). Giai đoạn từ 2021 đến 2030 sẽ có mức tăng trưởng bình quân hơn 7%/năm và đến năm 2030 có tổng tài sản đạt khoảng 46 tỷ USD”.

Với những thành tích xuất sắc đạt được, Tổng công ty đã được Đảng, Nhà nước và Chính phủ trao tặng nhiều phần thưởng cao quý. Đặc biệt, nhân dịp kỷ niệm 10 năm thành lập, vừa qua Tổng công ty đã vinh dự được nhận Huân chương Lao động hạng Nhất của Chủ tịch nước. Đây chính là sự ghi nhận cho những nỗ lực mà SCIC đã thực hiện, cũng là sự khẳng định về một mô hình kinh tế hiệu quả cần được phát huy./.

Mai An