Chủ nhiệm Uỷ ban Tư pháp Lê Thị Nga trình bày Báo cáo thẩm tra.

Tổ chức xã hội cũng phải thực hiện quy định PCTN

Chiều 9/11, Quốc hội đã nghe và thảo luận về tờ trình, báo cáo thẩm tra Luật PCTN (sửa đổi). Theo tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng (PCTN) (sửa đổi) có một số nội dung sửa đổi lớn như mở rộng phạm vi điều chỉnh Luật; điều chỉnh đối tượng kê khai tài sản, thu nhập; cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập; xử lý tham nhũng sau khi phát hiện…

Một nội dung đáng chú ý của dự thảo Luật là mở rộng phạm vi điều chỉnh dự án Luật sang khu vực ngoài nhà nước. Dự thảo Luật đã quy định theo hướng mở rộng việc áp dụng Luật PCTN đối với các tổ chức xã hội và doanh nghiệp ngoài nhà nước. Đồng thời, Dự thảo Luật cũng được chỉnh lý để làm rõ nguyên tắc, căn cứ vào các luật có liên quan về tổ chức và hoạt động của mình (Luật Doanh nghiệp, Luật Các tổ chức tín dụng và các đạo luật chuyên ngành khác), Nhà nước bắt buộc nhóm chủ thể này tự quy định và tự tổ chức thực hiện các biện pháp PCTN cho phù hợp, các cơ quan quản lý nhà nước chỉ tiến hành thanh tra, kiểm tra việc áp dụng các quy định của Luật PCTN khi có căn cứ theo quy định của pháp luật.

Đa số ý kiến của cơ quan thẩm tra tán thành với việc mở rộng phạm vi điều chỉnh này và cho rằng, trên thực tế tình hình tham nhũng khu vực ngoài nhà nước đã và đang xuất hiện ảnh hưởng bất lợi đến các hoạt động cạnh tranh lành mạnh, môi trường đầu tư, kinh doanh, đồng thời cản trở hiệu quả PCTN trong khu vực nhà nước.

Nên làm tốt PCTN ở khu vực nhà nước trước

Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng, hiện nay dư luận cử tri và nhân dân đang quan tâm, bức xúc nhiều là tình hình tham nhũng ở khu vực nhà nước; đồng thời, tham nhũng ở khu vực này cũng đang ở mức độ nghiêm trọng, diễn biến phức tạp và công tác PCTN chưa đáp ứng yêu cầu từng bước ngăn chặn, đẩy lùi tham nhũng. Vì vậy, trong khi chúng ta còn chưa làm tốt công tác PCTN trong khu vực nhà nước thì trước mắt chưa nên mở rộng phạm vi điều chỉnh của dự án Luật, mà tập trung nguồn lực làm tốt công tác PCTN trong khu vực nhà nước. Một số trường hợp được dư luận quan tâm như đưa, nhận hối lộ, móc nối giữa tư nhân và cán bộ, công chức để dành lợi thế trong sản xuất, kinh doanh hoặc chiếm đoạt tài sản của Nhà nước xảy ra ở các loại hình doanh nghiệp (DN) khác nhau, trong đó có cả các DN ngoài nhà nước thì đây vẫn là các hành vi tham nhũng trong khu vực nhà nước.

Đánh giá về các nội dung cụ thể của quy định PCTN trong khu vực ngoài nhà nước, cơ quan thẩm tra cho rằng, dự thảo Luật đã mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với khu vực ngoài nhà nước, tuy nhiên đối tượng áp dụng của Luật vẫn là các cơ quan, tổ chức, đơn vị trong khu vực nhà nước. Khái niệm “người có chức vụ, quyền hạn” về cơ bản vẫn giữ nguyên quy định của Luật hiện hành, do đó, không phù hợp với việc dự thảo Luật thay đổi, gây mâu thuẫn giữa các quy định ở phần chung với phần cụ thể.

Dự thảo Luật cũng bổ sung những quy định rất cụ thể về PCTN đối với khu vực ngoài nhà nước như, quy định về thẩm quyền thanh tra vụ việc có dấu hiệu tham nhũng; thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật về PCTN; xử lý vi phạm về PCTN… Đặc biệt, dự thảo Luật cũng quy định về áp dụng Luật PCTN đối với công ty đại chúng, tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư. Theo UBTP, các DN này có mô hình tổ chức khác nhau, nhưng dự thảo Luật chưa có quy định phân biệt cụ thể việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa tham nhũng đối với mỗi loại hình. Ví dụ, theo quy định của Luật Chứng khoán thì quỹ đầu tư chứng khoán có cơ cấu tổ chức gồm Đại hội nhà đầu tư, Ban đại diện (không có Hội đồng quản trị); theo quy định của Luật Doanh nghiệp thì không phải tất cả các công ty (trách nhiệm hữu hạn, cổ phần) đều phải thành lập Ban kiểm soát. Vì vậy, việc áp dụng quy định về thực hiện minh bạch và kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ cho quỹ đầu tư là chưa phù hợp.

Tránh lạm dụng thanh tra ở các DN ngoài nhà nước

Dự thảo Luật cũng quy định công ty đại chúng, tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư tự ban hành quy định về công khai, minh bạch trong tổ chức và hoạt động; kiểm soát xung đột lợi ích và trách nhiệm của người đứng đầu; kê khai và kiểm soát tài sản, thu nhập. Đáng lưu ý, bên cạnh việc yêu cầu các DN này tự ban hành quy định nêu trên, dự thảo Luật còn giao cho cơ quan thanh tra, cơ quan nhà nước khác có thẩm quyền thanh tra thường xuyên hoặc đột xuất việc thực hiện các quy định do DN tự ban hành.

Theo Uỷ ban Tư pháp, quy định này phải được cân nhắc hết sức thận trọng, tránh gây khó khăn cho các DN ngoài nhà nước bởi hiện nay chủ trương của Đảng và Nhà nước là coi trọng, tập trung phát triển kinh tế tư nhân, khuyến khích khởi nghiệp, xây dựng Chính phủ kiến tạo. Do đó, việc quy định mở rộng thẩm quyền cho các cơ quan quản lý nhà nước trong việc thanh tra thường xuyên và đột xuất đối với DN cần hết sức hạn chế.

Hơn nữa, đối với các loại hình DN là công ty đại chúng, tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư thì hiện nay pháp luật đã có các quy định rất chặt chẽ về công khai hoạt động, công bố thông tin, về thanh tra, kiểm tra chuyên ngành. Đồng thời, nhiều ý kiến cũng lo ngại việc nếu không quy định chặt chẽ về trình tự, thủ tục thanh tra, nhất là căn cứ để tiến hành thanh tra trong dự thảo Luật thì cũng có thể dễ bị lạm dụng.

“Trong các cuộc làm việc của lãnh đạo Chính phủ với DN, nhiều DN đã phản ánh, hiện nay chỉ với các quy định hiện hành về thẩm quyền của cơ quan thanh tra thì hằng năm DN cũng đã bị thanh tra rất nhiều, gây ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động bình thường của sản xuất, kinh doanh”, Chủ nhiệm UBTP Lê Thị Nga lưu ý.

H.Y