Chi trả lương hưu tại Bình Lục, Hà Nam. Ảnh: BHXH Hà Nam

Mỗi năm có khoảng 700.000 người ra khỏi hệ thống an sinh xã hội

Theo BHXH Việt Nam, hiện số người hưởng BHXH 1 lần đang gia tăng. Thống kê cho thấy, mỗi năm có khoảng 700.000 người lao động nhận trợ cấp BHXH 1 lần, đồng nghĩa với việc họ ra khỏi hệ thống an sinh xã hội.

Ông Lê Đình Quảng, Phó Trưởng ban Quan hệ lao động (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam) cho rằng, như vậy, số người nhận BHXH 1 lần gần bằng số tham gia BHXH mới chúng ta vận động được. “Ở góc độ công đoàn, tôi cho đây là một vấn nạn trong việc thực hiện chính sách an sinh xã hội của người lao động. Bởi nếu tham gia BHXH chỉ nhận trợ cấp 1 lần, tức là chỉ lo được việc trước mắt còn sau này tuổi về hưu không có lương hưu là vấn đề rất đáng lo ngại”, ông Quảng nhận định.

Theo ông Lê Đình Quảng, nguyên nhân chính là do người nhận BHXH 1 lần đa số là người có việc làm không bền vững. Đáng lo ngại nhất hiện nay là tình trạng người lao động từ khoảng 35 - 40 tuổi bị thải loại ở những ngành thâm dụng lao động. Những người ở độ tuổi này khi bị thôi việc ở doanh nghiệp, khu vực có quan hệ lao động thì rất khó tìm việc ở nơi khác và thường làm việc ở khu vực phi chính thức, mức lương của đa số chưa bảo đảm mức tích lũy nhiều, không có tiền để tiếp tục tham gia BHXH nên họ muốn nhận trợ cấp 1 lần.

Ông Quảng cho biết, trong số 85.000 người nhận trợ cấp 1 lần vào tháng 5/2018, đa số là những người bị thôi việc từ tháng 5/2017, bị thải loại ra, không có việc làm chứ rất hiếm có trường hợp người lao động có việc làm tốt tự thôi việc để hưởng BHXH 1 lần.

“Việc rút khỏi hệ thống BHXH sẽ tác động lớn đến chế độ an sinh sau này. Nếu người lao động ở lại hệ thống BHXH lâu hơn thì sẽ được hưởng quyền lợi tốt hơn, với mức lương hưu cao hơn, còn hưởng 1 lần sớm thì chỉ giải quyết được cái lợi trước mắt, đến tuổi hưu trí lại không có lương hưu”, ông Quảng cho biết.

Nguyên nhân khác được ông Quảng nhắc tới là các chính sách về BHXH hiện có những quy định chưa thực sự hấp dẫn, linh hoạt. Việc quy định độ tuổi hưởng lương hưu, thời gian tham gia 20 năm là dài, nên người lao động không mặn mà. Bên cạnh đó, điều kiện cho được hưởng trợ cấp 1 lần hiện nay còn tương đối dễ. Theo đó, người lao động trong trường hợp thôi việc thì chỉ sau 1 năm là được hưởng trợ cấp 1 lần, khi bị nghỉ việc, họ có tâm lý muốn lấy tiền BHXH 1 lần ngay...

Xây dựng các quy định BHXH theo hướng mở

Nghị quyết số 28-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 7 về cải cách chính sách BHXH vừa được ban hành đề ra 11 nội dung cải cách để hướng tới mục tiêu an sinh xã hội bền vững. Đặc biệt, Nghị quyết nhấn mạnh nội dung xây dựng hệ thống BHXH đa tầng (trợ cấp hưu trí xã hội, BHXH cơ bản, bảo hiểm hưu trí bổ sung); sửa đổi điều kiện hưởng chế độ hưu trí theo hướng giảm dần số năm đóng BHXH tối thiểu để được hưởng chế độ hưu trí từ 20 năm xuống 15 năm, hướng tới còn 10 năm với mức hưởng được tính toán phù hợp, nhằm tạo điều kiện cho người lao động cao tuổi, có số năm tham gia BHXH thấp được tiếp cận và thụ hưởng quyền lợi BHXH; tiếp tục hoàn thiện cách tính lương hưu, bảo đảm công bằng và theo nguyên tắc đóng - hưởng. Bên cạnh đó, khuyến khích người lao động tham gia BHXH thời gian dài hơn, từng bước tăng tuổi nghỉ hưu…

Theo Phó Tổng giám đốc BHXH Việt Nam Đào Việt Ánh, 11 nội dung cải cách được tập trung thực hiện trong thời gian tới để hướng tới mục tiêu an sinh xã hội (ASXH) bền vững. Do đó, những cải cách này đối với người lao động sẽ mang lại lợi ích lâu dài và cho số đông. Ngay cả với việc hạn chế nhận BHXH 1 lần cũng nhằm mục đích bảo đảm an sinh lâu dài cho người lao động khi về hưu.

Ông Ánh cho biết, Chính phủ, các bộ, ngành và BHXH Việt Nam sẽ quán triệt, xây dựng chương trình hành động để từng bước cụ thể hóa Nghị quyết 28-NQ/TW về cải cách chính sách BHXH, từ việc xây dựng, hoàn thiện chính sách, cho đến công tác tổ chức thực hiện sẽ bảo đảm quyền lợi BHXH, an sinh xã hội cho người dân hiệu quả hơn. Điều này được thể hiện rõ nhất với định hướng BHXH toàn dân. Thời gian tới đây, các quy định cũng sẽ được xây dựng theo hướng mở, linh hoạt, hấp dẫn người dân tham gia BHXH nhiều hơn, để mọi người dân đều được bảo đảm an sinh ở mức tối thiểu trở lên.

Liên quan đến vấn đề này, ông Quảng cũng thông tin, quan điểm của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam là không mong muốn tình trạng người lao động nhận trợ cấp 1 lần. Do đó, khi tham gia đề án cải cách BHXH, Tổng Liên đoàn cũng đồng ý phải quy định chặt chẽ hơn việc hưởng BHXH 1 lần. Tuy nhiên, quy định này cần đặt trong điều kiện phải cải cách một loạt các yếu tố khác trong chính sách BHXH như đã được thể hiện trong đề án cải cách. Theo đó, cần cải cách chính sách BHXH linh hoạt hơn, hấp dẫn hơn, tạo điều kiện hơn. Đồng thời, xây dựng cơ chế để người lao động có việc làm bền vững hơn, tránh tình trạng như hiện nay khi không ít người lao động bị mất việc ở độ tuổi 35 - 40, rất khó để tìm việc trở lại và tiếp tục đóng BHXH theo diện bắt buộc...

Mai Lâm