Đồng thời, cần tăng cường phân cấp, phân quyền, tập trung mạnh vào hậu kiểm. Đây là ý kiến đóng góp của các đại biểu tại phiên thảo luận tổ sáng 12/11 về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư công.

Đẩy mạnh phân cấp, hậu kiểm

Qua thảo luận nhiều đại biểu cho rằng, qua 3 năm thực hiện, Luật Đầu tư công đã bộc lộ một số hạn chế, vướng mắc. Do đó, để đáp ứng yêu cầu quản lý hiệu quả vốn đầu tư công và tạo thuận lợi trong quá trình triển khai thực hiện cần tăng cường phân cấp, phân nhiệm, khắc phục những tồn tại, hạn chế, đặc biệt là phục vụ quá trình cơ cấu lại đầu tư công giai đoạn 2016 - 2020, định hướng 2025.

Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ.

Theo Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ - đại biểu Quốc hội đoàn Hà Tĩnh, với Luật Đầu tư công, chúng ta đã có khung vững chắc để chống dàn trải, lãng phí trong đầu tư công. Tuy nhiên, thực tế thời gian đầu triển khai Luật Đầu tư công vừa qua, tốc độ giải ngân rất chậm. Mặc dù sau đó, các bộ, địa phương có tích cực tháo gỡ nhưng tiến độ vẫn không đạt yêu cầu. Các năm 2016, 2017 và dự báo cả năm 2018, tiến độ đều không đạt giải ngân 100% vốn kế hoạch.

Nguyên nhân quan trọng, theo Phó Thủ tướng chỉ ra, là do vướng mắc ở 3 khâu: quy định tại Luật Đầu tư công, các nghị định hướng dẫn của Chính phủ và từ tổ chức thực hiện. Do đó, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 60/NQ-CP và 70/NQ-CP để đốc thúc địa phương thực hiện, ban hành Nghị định số 120 để sửa đổi 3 Nghị định số 77, 161 và 136 trong hướng dẫn thực hiện luật và đề nghị Quốc hội sửa đổi Luật Đầu tư công.

“Tinh thần chung là để chống đầu tư dàn trải, nhưng để có phương án giao vốn triển khai sớm thì phải tăng cường phân cấp, phân quyền, tập trung mạnh vào hậu kiểm, ai làm sai thì chịu trách nhiệm” - Phó Thủ tướng nói.

Phát biểu ý kiến liên quan đến vấn đề phân cấp, đại biểu Hoàng Quang Hàm (Phú Thọ) cho rằng dự thảo có mục tiêu phân cấp mạnh hơn, nhất là về thẩm định và cân đối nguồn vốn. Tuy nhiên, còn một số điều khoản, chi tiết đưa vào khiến thủ tục thêm phức tạp. Chẳng hạn, dự thảo luật đưa thêm kế hoạch 3 năm, bên cạnh kế hoạch 5 năm và 1 năm đều báo cáo danh mục cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT).

Như vậy, tối thiểu một dự án đầu tư có liên quan đến vốn trung ương, kể cả vốn bổ sung có mục tiêu của địa phương, đều phải trình qua Bộ KH&ĐT ít nhất 3 lần, có thể lên đến 5 lần. Do đó, việc phân cấp không đạt khi Bộ KH&ĐT vẫn nắm nhiều thẩm quyền như vậy.

Bên cạnh đó, việc phân cấp như vậy trong thực tiễn khó khả thi khi địa phương được bổ sung có mục tiêu từ trung ương, nhưng không biết mình được phân bổ bao nhiêu nên không thẩm định được nguồn.

Do đó đại biểu đề nghị, nên phân cấp luôn toàn bộ phần bổ sung có mục tiêu cho các bộ, ngành, địa phương tự quyết định, chỉ gửi lại danh mục cho Bộ KH&ĐT để báo cáo, giám sát, kiểm tra. “Nên đi theo con đường hậu kiểm, nếu không thì càng rối vì khi đưa thêm kế hoạch 3 năm và các thủ tục khác, một dự án sẽ phải qua Bộ KH&ĐT ít nhất 3 lần”.

Đánh giá khách quan, đầy đủ các tác động chính sách

Ngoài ra, đại biểu Hoàng Quang Hàm cũng góp ý về nhiều nội dung khác tại dự thảo luật như mở rộng khái niệm nợ đọng, khái niệm dự án khẩn cấp, khái niệm về đầu tư công, nâng tiêu chí dự án trọng điểm quốc gia, giảm thẩm quyền của Quốc hội…

Đại biểu Hoàng Quang Hàm phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Q.P

Theo đại biểu, dự thảo mở rộng khái niệm nợ đọng xây dựng cơ bản là phần đầu tư vượt kế hoạch 5 năm. Như vậy, hàng năm sẽ không còn mức khống chế nợ đọng, các đơn vị có thể thi công vượt mức vốn hàng năm. Hết giai đoạn 5 năm, khi cộng nợ đọng lại có khi vượt quá tầm kiểm soát, do đó việc mở rộng khái niệm nợ đọng là không hợp lý.

Về khái niệm dự án khẩn cấp, đại biểu cũng cho biết dự thảo luật mở quá rộng khái niệm này, có thể bao phủ gần như hết các dự án. Tương tự, việc bỏ chủ trương đầu tư cho các dự án là tích cực giúp giảm thủ tục, quy trình. Tuy nhiên, việc quy định dự án chỉ cần có trong quy hoạch là được áp dụng thì tất cả các dự án về cơ bản đều phải có quy hoạch. Do đó, đại biểu đề nghị cần quy định chặt chẽ hơn.

Góp ý cho dự thảo ở khía cạnh trách nhiệm và hiệu quả, đại biểu Vũ Thị Lưu Mai (Hà Nội) đề nghị cần hoàn thiện thể chế đầu tư công, đảm bảo hiệu quả phù hợp thông lệ quốc tế, công khai minh bạch thông tin, tăng cường giám sát, đặc biệt là xác định rõ vai trò trực tiếp của người đứng đầu cơ quan tổ chức đối với hiệu quả đầu tư.

“Khi đối chiếu với các quy định của dự thảo luật, bên cạnh những điểm mới, tôi nghĩ phần quy định về chế độ trách nhiệm, đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu chưa đậm nét. Đối chiếu với yêu cầu đặt ra của Nghị quyết Trung ương 5, đây là yêu cầu cần hoàn thiện thêm. Cần phải quy định rõ trách nhiệm từ khâu đầu tiên lựa chọn dự án đến khâu triển khai thực hiện và đánh giá kết quả. Ở mỗi khâu đều có trách nhiệm của người đứng đầu, có như vậy mới đảm bảo được hiệu quả đầu tư” - đại biểu Vũ Thị Lưu Mai nói.

Ngoài ra, đánh giá chung về nội dung dự thảo, đại biểu Hoàng Quang Hàm cho rằng 18 đề xuất chính sách được đưa ra tại dự thảo rất đầy đủ, toàn diện và hữu ích. Tuy nhiên, việc soạn thảo luật còn nhiều điểm chưa đáp ứng được yêu cầu, đánh giá tác động chưa đầy đủ, khách quan, khó thực hiện trong thực tiễn, rườm rà hơn trong khi mục tiêu soạn thảo luật là tháo gỡ khó khăn vướng mắc và thực hiện quản lý đầu tư công tốt hơn.

“Mỗi chính sách đều có cả mặt tích cực và tiêu cực, chúng ta cần đánh giá đầy đủ để lựa chọn chính sách có nhiều ưu điểm hơn, để quản lý tốt hơn, giảm thiểu tiêu cực. Nếu đánh giá không đầy đủ, việc xây dựng các chính sách sẽ mang tính chủ quan” - đại biểu Hoàng Quang Hàm phân tích./.

Hoàng Yến