Điều chỉnh mức lương tối thiểu phải phù hợp với tăng trưởng NSLĐ.

Đây là một khuyến nghị trong Báo cáo Thường niên Kinh tế Việt Nam 2018, do Trường đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội (UEB – VNU) và Viện Friedrich Naumann Foundation (FNF) Việt Nam công bố sáng 8/5.

Không tăng NSLĐ, khó duy trì được đà tăng trưởng

Báo cáo với tựa đề “Hiểu thị trường lao động để tăng năng suất” do PGS.TS Nguyễn Đức Thành và GS.TS. Ohno Kenechi (Nhật Bản) đồng chủ biên, tập trung vào chủ đề NSLĐ của Việt Nam trong bối cảnh quốc tế, với quan điểm cho rằng cần phải hiểu rõ hơn thị trường lao động để lý giải chất lượng nguồn nhân lực và tiến trình năng suất tại Việt Nam.

Theo báo cáo, kinh tế vĩ mô ổn định, cùng với những cải cách thể chế nhằm cải thiện môi trường đầu tư được Chính phủ quyết tâm theo đuổi được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả, hỗ trợ tích cực hơn cho hoạt động kinh doanh trong năm 2018. Tuy nhiên, nhiều vấn đề nội tại cố hữu của nền kinh tế chưa được giải quyết triệt để sẽ vẫn là lực cản đối với nền kinh tế.

Trong đó, một vấn đề được nhấn mạnh là động lực tăng trưởng kinh tế vẫn chưa đến từ việc tăng NSLĐ. Theo tính toán từ Tổng cục Thống kê, NSLĐ của Việt Nam còn ở mức thấp so với các nước trong khu vực, chỉ bằng khoảng 1/14 so với Singapore, 1/6 so với Malaysia và 1/3 so với Thái Lan. Theo TS Nguyễn Đức Thành, nếu không có những biện pháp tổng thể giúp nâng cao NSLĐ trong tương lai gần, trong bối cảnh cơ cấu dân số vàng sắp đi qua, Việt Nam sẽ khó có thể duy trì được đà tăng trưởng như hiện nay. Bên cạnh đó, lợi thế về lao động giá rẻ sẽ ngày càng mất đi do tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0.

Đồng thời, Việt Nam cần tạo điều kiện thuận lợi cho sự dịch chuyển lao động diễn ra theo hướng tăng cường thu hút lao động vào ngành có NSLĐ cao và đang tăng trưởng. Bên cạnh đó, NSLĐ trong các nhóm ngành công nghiệp và dịch vụ cần được chú trọng nâng cao, tạo động lực lâu dài cho sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam.

Lương tối thiểu tăng nhanh gây thất nghiệp nhiều hơn

Trong những vấn đề của thị trường lao động được phân tích tại báo cáo, việc điều chỉnh mức tăng lương nói chung, lương tối thiểu nói riêng được khuyến nghị phải phù hợp với mức tăng trưởng NSLĐ chứ không theo ý chí chủ quan.

Việc tăng lương tối thiểu nhìn chung dẫn đến tăng lương trung bình, giảm việc làm và giảm tỷ lệ lợi nhuận. Tuy nhiên, có sự khác biệt đáng kể về tác động của tăng lương tối thiểu đối với các thành phần kinh tế. Đối với lương trung bình, mặc dù lương tối thiểu tăng có tác động tiêu cực đáng kể đến tất cả các khu vực kinh tế, việc tăng lương tối thiểu có tác động ít hơn trong khu vực tư nhân so với khu vực nhà nước và FDI (đầu tư nước ngoài). Về việc làm, tác động của tăng lương tối thiểu làm giảm việc làm nhiều hơn trong khu vực nhà nước, nhưng tác động nhẹ và không đáng kể ở khu vực tư nhân và FDI.

TS Nguyễn Đức Thành lưu ý rằng, trong khu vực tư nhân, các doanh nghiệp (DN) chấp hành nghiêm chỉnh các quy định về tiền lương và phúc lợi lao động sẽ cảm thấy khó khăn nhiều hơn vì chính sách lương tối thiểu và buộc phải cắt giảm nhân công. Trong khi đó, các DN chấp hành ít nghiêm chỉnh hơn, né tránh phần nào tác động của tăng lương tối thiểu và do đó, không cắt giảm nhân công. Vì vậy, việc tăng lương tối thiểu liên tục và nhanh chóng có thể làm chậm sự tích tụ vốn và làm chậm tốc độ tăng trưởng của khu vực tư nhân.

Phân tích ở cấp độ DN với trọng tâm là các DN tư nhân và FDI trong các ngành công nghiệp sản xuất đã chỉ ra rằng, tăng lương tối thiểu làm giảm việc làm trong tất cả các ngành công nghiệp. DN có quy mô lớn hơn cắt giảm việc làm nhiều hơn. Về đầu tư máy móc, khi lương tối thiểu tăng, các ngành công nghiệp thâm dụng lao động như dệt may, sản phẩm gỗ và nội thất có xu hướng thay thế lao động bằng máy móc, trong khi các ngành công nghiệp thâm dụng vốn như điện tử và sản xuất máy móc lại giảm đầu tư máy móc. Điều này cho thấy DN chỉ tiếp tục mở rộng sản xuất và đầu tư vào máy móc (để thay thế lao động) trong những ngành Việt Nam đang có lợi thế so sánh tĩnh. Còn với một số ngành quan trọng khác, DN có thể không muốn mở rộng vì lo ngại giá lao động sẽ tiếp tục tăng trong tương lai, và do đó mất đi lợi thế so sánh.

Chính vì vậy, các chuyên gia cho rằng điều chỉnh mức lương tối thiểu phải phù hợp với tăng trưởng NSLĐ. Lương tối thiểu đã tăng lên ở mức cao trong thập kỷ qua. Việc tăng lương tối thiểu có khả năng gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến việc làm và quan trọng hơn làm suy giảm khả năng cạnh tranh của các DN Việt Nam nếu lương tối thiểu cứ tiếp tục tăng nhanh hơn NSLĐ.

“Vì thế, đã đến lúc Chính phủ cần lựa chọn mục tiêu thúc đẩy năng suất như một mục tiêu quan trọng hàng đầu trong kế hoạch trung và dài hạn”, TS Nguyễn Đức Thành kết luận.

H.Y