Hiện nay, hoạt động DTQG đã bước đầu huy động được các nguồn lực hợp pháp ngoài NSNN thông qua việc thuê tổ chức, doanh nghiệp bảo quản hàng DTQG.

Phóng viên TBTCVN đã có cuộc trao đổi với TS. Nguyễn Văn Bình - Vụ trưởng Vụ Chính sách và Pháp chế, Tổng cục Dự trữ Nhà nước.

PV: Trước tiên, xin ông cho biết công tác DTQG đã được thực hiện như thế nào trong thời gian qua?

TS. Nguyễn Văn Bình: Xác định rõ vai trò quan trọng của DTQG trong việc ổn định sản xuất, đời sống nhân dân và phục vụ an ninh, quốc phòng, Nghị quyết số 39-NQ/TW (NQ39) ngày 15/1/2019 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác, sử dụng và phát huy các nguồn lực của nền kinh tế đã nêu rõ mục tiêu chiến lược về mức DTQG đến năm 2025 đạt 0,8-1% GDP; đến năm 2035 đạt 1,5% GDP; đến năm 2045 đạt 2% GDP.

Thời gian qua, mặc dù khả năng cân đối ngân sách nhà nước (NSNN) còn khó khăn, nhưng chi ngân sách cho DTQG, đặc biệt là chi mua hàng dự trữ đã được quan tâm bố trí dự toán tăng dần qua từng năm, từng bước hình thành lực lượng DTQG đủ mạnh để bảo đảm thực hiện được mục tiêu DTQG trong các tình huống đột xuất, cấp bách.

TS. Nguyễn Văn Bình

Đặc biệt, các khoản chi ngân sách cho hoạt động nghiệp vụ nhập, xuất, mua, bán, bảo quản, bảo hiểm, bảo vệ hàng DTQG cũng được bảo đảm và có cơ chế khuyến khích tiết kiệm; bảo đảm chặt chẽ, minh bạch, hiệu quả trong quản lý kinh phí và tăng cường tính chủ động, linh hoạt trong hoạt động nhập, xuất, bảo quản hàng của các đơn vị DTQG.

PV: Theo quy định, trong công tác dự trữ ngoài việc huy động nguồn lực từ NSNN, có thể huy động nguồn lực ngoài ngân sách và triển khai các cơ chế khuyến khích, tạo điều kiện để tổ chức, cá nhân tham gia. Ngành DTNN đã thực hiện điều này như thế nào, thưa ông?

TS. Nguyễn Văn Bình: Hiện nay, hoạt động DTQG đã bước đầu huy động được các nguồn lực hợp pháp ngoài NSNN thông qua việc thuê tổ chức, doanh nghiệp bảo quản hàng DTQG. Thực hiện quy định của Luật DTQG, Bộ Tài chính đã có hướng dẫn chi tiết về thuê bảo quản hàng DTQG. Theo đó, các tổ chức, doanh nghiệp không phân biệt thành phần kinh tế có kho tàng và công nghệ bảo quản đáp ứng quy định bảo quản hàng DTQG có thể cung cấp dịch vụ cho thuê bảo quản hàng DTQG.

Đến nay, hàng hóa DTQG do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Bộ Công thương quản lý đều thực hiện cơ chế thuê doanh nghiệp bảo quản tại kho của các doanh nghiệp.

Cơ chế thuê bảo quản hàng DTQG đã tạo điều kiện cho các tổ chức, doanh nghiệp tham gia vào hoạt động DTQG cùng với Nhà nước, góp phần giảm bớt gánh nặng cho NSNN trong việc đầu tư cơ sở vật chất, kho tàng và trang bị công nghệ bảo quản.

PV: Tuy nhiên vẫn có nhiều ý kiến cho rằng, việc huy động các nguồn lực cho DTQG còn một số vấn đề đặt ra cần nghiên cứu hoàn thiện. Nhận định của ông về vấn đề này như thế nào?

TS. Nguyễn Văn Bình: Trong công tác huy động nguồn lực cho DTQG, theo tôi còn một số vấn đề cần nghiên cứu, khắc phục.

Thứ nhất, pháp luật về NSNN chỉ quy định nhiệm vụ chi DTQG thuộc ngân sách trung ương, mà chưa có quy định nhiệm vụ này đối với ngân sách địa phương. Thực tế đã có trường hợp một số địa phương có số thu ngân sách lớn, có khả năng cân đối ngân sách tốt, có đề nghị được sử dụng ngân sách địa phương để mua hàng hóa, lương thực gửi vào kho DTQG để sử dụng khi có các tình huống đột xuất, cấp bách trên địa bàn, nhưng chưa thực hiện được vì chưa có quy định pháp lý rõ ràng.

Thứ hai, các chính sách, quy định về huy động nguồn lực, khuyến khích, tạo điều kiện để tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động DTQG chủ yếu còn mang tính nguyên tắc, chưa đủ sức khuyến khích, chậm đi vào cuộc sống. Đặc biệt là các chính sách khuyến khích tổ chức, cá nhân đóng góp đầu tư cơ sở vật chất và nghiên cứu phát triển khoa học công nghệ phục vụ bảo quản, quản lý hàng DTQG.

Thứ ba, các nguồn lực của Nhà nước cho các nhiệm vụ có chung mục tiêu với DTQG về phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, hỏa hoạn, dịch bệnh còn phân tán, thiếu gắn kết, làm giảm hiệu quả chung. Các hoạt động vì mục tiêu này do nhiều cơ quan thực hiện, được điều chỉnh bởi nhiều quy định pháp luật khác nhau như: luật DTQG, luật phòng chống thiên tai, luật phòng chống các bệnh dịch truyền nhiễm,... trong khi giữa các luật chuyên ngành này còn chưa thực sự đồng bộ về nguồn lực bảo đảm)..

PV: Vậy để khắc phục những vướng mắc này, ông có đề xuất gì không?

TS. Nguyễn Văn Bình: Để huy động thêm nguồn lực cho DTQG theo mục tiêu đã đề ra tại NQ39 nếu chỉ phụ thuộc vào khả năng cân đối của ngân sách trung ương thì rất khó khăn. Do đó, cần nghiên cứu hoàn thiện pháp luật về NSNN theo hướng cho phép các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương được sử dụng ngân sách địa phương, quỹ phòng chống thiên tai địa phương để chi cho hoạt động DTQG, sẵn sàng đáp ứng các nhu cầu cứu trợ, hỗ trợ nhân dân của địa phương.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu hướng dẫn cụ thể hóa chính sách huy động nguồn lực ngoài ngân sách, khuyến khích tổ chức, doanh nghiệp tham gia vào hoạt động DTQG theo hướng có chế độ ưu đãi cụ thể đối với các tổ chức, cá nhân đóng góp nguồn lực hoặc đầu tư xây dựng cơ sở vật chất cho DTQG, hoặc đóng góp nghiên cứu phát triển khoa học - công nghệ, ứng dụng công nghệ thông tin quản lý, bảo quản hàng DTQG.

Ngoài ra, cần có sự gắn kết, phối hợp chặt chẽ giữa các nhiệm vụ có chung mục tiêu với DTQG về đáp ứng các yêu cầu đột xuất, cấp bách của đất nước, (từ khâu xây dựng các kế hoạch, chiến lược, đến khâu phân bổ dự toán ngân sách cho các lĩnh vực DTQG)… Đồng thời tiếp tục rà soát, hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật có liên quan đến mục tiêu này.

PV: Xin cảm ơn ông!

Vân Hà (thực hiện)