Đến nay, việc thực hiện cơ chế tự chủ đã diễn ra ở hầu hết các cơ quan nhà nước thuộc các bộ, cơ quan trung ương; cơ quan, đơn vị ở cấp tỉnh, cấp huyện.

Theo đó, dự thảo đề xuất tăng quyền chủ động cho các bộ, địa phương trong việc quyết định định mức chi tiêu cụ thể trong phạm vi dự toán ngân sách được giao.

Không còn tình trạng “chạy” kinh phí còn dư

Cách đây 15 năm, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 130/2005/NĐ-CP (Nghị định số 130) quy định chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng biên chế và kinh phí quản lý hành chính đối với các cơ quan nhà nước và được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 117/2013/NĐ-CP vào năm 2013. Đến nay, việc thực hiện cơ chế tự chủ đã diễn ra ở hầu hết các cơ quan nhà nước thuộc các bộ, cơ quan trung ương; cơ quan, đơn vị ở cấp tỉnh, cấp huyện. Do kinh phí giao tự chủ cuối năm còn dư được chuyển sang năm sau sử dụng nên đã không còn tình trạng “chạy” kinh phí còn dư để chi tiêu cho hết. Đồng thời, các cơ quan đã đề ra biện pháp thiết thực nhằm thực hành tiết kiệm, chống lãng phí như quy chế sử dụng ô tô, khoán văn phòng phẩm, khoán tiền điện thoại tại công sở...; từ đó tăng chất lượng công tác chuyên môn, có kinh phí tiết kiệm để tăng thu nhập cho người lao động.

Đến nay, 100% cơ quan nhà nước của các bộ, cơ quan trung ương thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng biên chế và kinh phí quản lý hành chính (trừ 105 đơn vị thực hiện cơ chế tài chính đặc thù). Trung bình khoảng 97% các đơn vị cấp tỉnh (các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội) thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về biên chế và kinh phí quản lý hành chính.

Riêng về tự chủ trong việc sử dụng kinh phí quản lý hành chính, tỷ lệ kinh phí giao tự chủ/tổng kinh phí chi quản lý hành chính của các bộ, cơ quan trung ương trung bình khoảng 68% và tăng qua các năm từ 2016 - 2018. Tỷ lệ kinh phí tiết kiệm/kinh phí chi quản lý hành chính được giao tự chủ của các cơ quan này trung bình khoảng 8,3%, tỷ lệ này tăng từ năm 2014 - 2018, nhưng tăng không đáng kể.

Đối với các địa phương, tỷ lệ trung bình của kinh phí giao tự chủ/tổng kinh phí chi quản lý hành chính là khoảng 56%. Tỷ lệ tiết kiệm kinh phí giao tự chủ trung bình khoảng 7,6%. Một số địa phương có tỷ lệ kinh phí tiết kiệm/kinh phí quản lý hành chính được giao tự chủ cao hơn tỷ lệ trung bình, thường là các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội phát triển, có nguồn thu ngân sách địa phương lớn.

Đảm bảo quyền tự chịu trách nhiệm của người đứng đầu

Tuy nhiên cũng theo Bộ Tài chính, cơ chế tự chủ nêu trên đã bộc lộ một số bất cập, hạn chế, do đó, cần thiết phải xây dựng nghị định thay thế để thu hút nhân tài vào các cơ quan nhà nước, cũng như đảm bảo tính thống nhất đồng bộ với các văn bản pháp luật hiện hành.

Dự thảo nghị định xác định rõ phạm vi điều chỉnh và mở rộng đối tượng áp dụng cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng kinh phí quản lý hành chính bao gồm cơ quan nhà nước thuộc các tổ chức chính trị - xã hội để đảm bảo thống nhất.

Nội dung chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng kinh phí quản lý hành chính, dự kiến gồm: Nguồn kinh phí được giao thực hiện chế độ tự chủ; xác định kinh phí; điều chỉnh kinh phí quản lý hành chính; nội dung chi; quy định chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng kinh phí quản lý hành chính giao thực hiện chế độ tự chủ; sử dụng kinh phí quản lý hành chính tiết kiệm được...

Để đảm bảo thống nhất về nguyên tắc giao kinh phí, cũng như hoàn thiện cơ sở pháp lý về việc giao kinh phí thực hiện chế độ tự chủ đối với cơ quan nhà nước tại địa phương, dự thảo nghị định rà soát quy định về giao kinh phí thực hiện chế độ tự chủ. Phạm vi kinh phí quản lý hành chính giao tự chủ bao gồm: quỹ lương (các khoản đóng góp theo chế độ quy định), định mức chi thường xuyên hàng năm và quỹ tiền thưởng theo Nghị quyết 27-NQ/TW. Dự thảo bổ sung quy định về chi thuê chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt và chi khen thưởng định kỳ.

Đồng thời, dự thảo đề xuất tăng quyền chủ động cho các bộ, địa phương trong việc quyết định định mức chi tiêu cụ thể trong phạm vi dự toán ngân sách được giao, trừ một số tiêu chuẩn, chế độ chi cần thực hiện thống nhất trong toàn quốc, tạo cơ sở pháp lý đảm bảo quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của thủ trưởng cơ quan. Ngoài ra, dự thảo rà soát, bổ sung quy định về quản lý, sử dụng kinh phí tiết kiệm chi quản lý hành chính. Trong đó, có nội dung rà soát quy định về chi tăng thu nhập cho cán bộ, công chức gắn với hiệu quả, chất lượng công việc để khuyến khích người làm việc tốt, hiệu quả...

Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong, đã đến lúc cần phải có quy định mới thay thế để đổi mới và tăng cường hơn nữa cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng kinh phí quản lý hành chính của cơ quan nhà nước. Cơ chế tự chủ thời gian qua đã hạn chế tình trạng cơ quan chủ quản cấp trên can thiệp quá sâu vào công việc của cơ quan cấp dưới cũng như hạn chế sự thụ động của cấp dưới, chờ ý kiến chỉ đạo của cấp trên mới triển khai thực hiện. Tuy nhiên, thời gian tới, cần quy định cụ thể, chặt chẽ hơn để tăng quyền chủ động của các cơ quan trong quá trình chi tiêu, thực hiện nhiệm vụ. Việc tiết kiệm chi tiêu trong quản lý hành chính, quay trở lại để tăng chi cho người làm việc tốt, thu hút nhân tài sẽ tạo chuyển biến mới trong hoạt động của các bộ, ngành, địa phương.

Minh Anh