Ông Nguyễn Tiên Phong, trợ lý Trưởng đại diện UNDP tại Việt Nam.

Đây là quan điểm được một số diễn giả nêu tại cuộc tọa đàm do Đại học Kinh tế Quốc dân và Tổng cục Thống kê phối hợp tổ chức ngày 31/10 với chủ đề: "Đánh giá lại quy mô GDP của nền kinh tế: Những vấn đề đặt ra từ các góc nhìn đa chiều".

Còn hoài nghi về con số GDP

Việc Tổng cục Thống kê đánh giá lại quy mô GDP giai đoạn 2010 - 2017 cho kết quả sơ bộ tăng tới 25,4% so với số liệu được công bố trước đó đã thu hút sự quan tâm của dư luận cũng như nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu và các tổ chức quốc tế. Nhiều quan điểm được đưa ra, trong đó nổi lên băn khoăn về cách tính GDP liệu có chính xác, khách quan, độc lập, và đặc biệt là tác động của việc tăng quy mô GDP đối với chỉ tiêu kinh tế vĩ mô quan như tài khoá, tăng trưởng, thu nhập…

Vì vậy, PGS.TS Phạm Hồng Chương, Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế quốc dân kỳ vọng thông qua cuộc toạ đàm, việc tính toán lại GDP sẽ nhìn nhận một cách cụ thể, từ góc nhìn khác nhau từ các bên liên quan để có những ý kiến xác đáng, giúp ích cho phát triển kinh tế vĩ mô.

Trình bày tham luận, PGS.TS Phạm Thế Anh, Trường ĐH Kinh tế quốc dân cho rằng GDP là số liệu rất quan trọng bởi đây là chỉ số mà Quốc hội, chính phủ, người dân, doanh nghiệp… dựa vào đó và các thống kê liên quan đến đưa ra các quyết định quan trọng. Các tổ chức quốc tế cũng dựa vào các chỉ số liên quan đến GDP để xếp hạng tín nhiệm quốc gia. Rất nhiều chỉ số quan trọng đánh giá tình hình kinh tế, tài khoá quốc gia được tính dựa trên GDP như tốc độ tăng trưởng, nợ công, nợ nước ngoài, tín dụng và cung tiền, thâm hụt ngân sách, thâm hụt thương mại…

Việc đánh giá lại GDP vẫn được thực hiện bởi nhiều nước. Tuy nhiên, đối với việc đánh giá lại GDP của Việt Nam, ông Phạm Thế Anh cho rằng cần hết sức cân nhắc đến các những tác động liên quan. Trước hết, việc đánh giá lại GDP sẽ làm tăng thu nhập bình quân đầu người trên "sổ sách". Các chỉ tiêu tài chính công gắn liền với GDP sẽ giảm đáng kể, bao gồm nợ công, nợ chính phủ và nợ nước ngoài, ảnh hưởng tới ngưỡng trần giám sát của Quốc hội và "cũng có thể bị thế giới hoài nghi về con số GDP mới bên cạnh Trung Quốc và Ấn Độ".

Bên cạnh đó, ông Phạm Thế Anh cùng một số chuyên gia cũng nêu câu hỏi tính độc lập, khách quan, phương pháp luận của công tác thống kê.

Thống kê khách quan, trung thực, vì đất nước

Trước những vấn đề này, ông Nguyễn Bích Lâm, Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê cho biết đây không phải là lần đầu cơ quan thống kê thực hiện đánh giá lại GDP. Trước đó, năm 2013, Tổng cục Thống kê cũng đã tiến hành đánh giá lại quy mô GDP giai đoạn 2008 - 2012, khi đó GDP tăng 9%. Tuy nhiên, ở kỳ đánh giá đó, Tổng cục Thống kê chỉ đánh giá lại ngành ngân hàng, tài chính, bảo hiểm và kinh doanh bất động sản.

Khẳng định tính đúng đắn của phương pháp luận mà cơ quan thống kê thực hiện, ông Nguyễn Bích Lâm cho biết sau khi đánh giá lại GDP, Tổng cục Thống kê đã mời các tổ chức quốc tế là Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Tổ chức Phát triển Liên Hợp quốc (UNDP) đánh giá lại phương pháp và kết quả thực hiện của lần đánh giá này. Sau khi rà soát, đánh giá IMF đã thừa nhận Tổng cục Thống kê áp dụng đúng chuẩn mực, thông lệ quốc tế và xin phép sử dụng các báo cáo của cơ quan thống kê để công bố công khai trên trang web của họ.

Ông Nguyễn Bích Lâm, Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê

"Tổng cục Thống kê hoàn toàn độc lập, khách quan, không chịu sức ép của ai. Quan điểm làm thống kê là trung thực, đổi mới, vì đất nước", lãnh đạo cơ quan thống kê khẳng định.

Theo một vị chuyên gia đến từ Học viện Tài chính, do chúng ta đang trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường nên có nhiều ngành nghề thay đổi, chưa tính toán hết. Số liệu vừa qua cho thấy, mặc dù khu vực tư nhân được coi là động lực tăng trưởng, song đóng góp của khu vực này vào GDP còn thấp. Chính vì vậy cần phải đánh giá lại để thấy rõ vai trò thực sự của từng khu vực kinh tế, từ đó có chính sách đúng đắn. Thậm chí, GDP của Việt Nam có thể tăng đến 35 - 38%, nếu tính cả khu vực kinh tế chưa quan sát.

Xây dựng niềm tin vào số liệu thống kê chính thức

Trước nhiều quan điểm về số liệu thống kê, ông Nguyễn Tiên Phong, trợ lý Trưởng đại diện UNDP tại Việt Nam cho rằng điều quan trọng là phải tạo được niềm tin vào số liệu thống kê chính thức, nếu không nó sẽ trở thành "fake news".

Trong bối cảnh công chúng ngày càng hoài nghi, định kiến về thông tin chính thống, bao gồm cả số liệu thống kê, ngày càng có nhiều người lấy tin từ truyền thông xã hội và các nguồn tin kém tin cậy khác. Để xây dựng được niềm tin vào số liệu thống kê, ông Nguyễn Tiên Phong cho rằng cần tránh việc coi các số liệu thống kê là mục tiêu phải đạt được, bởi "khi một thước đo trở thành mục tiêu, nó không còn là thước đo tốt nữa".

Trích dẫn nhiều câu chuyện trên chính trường thế giới, ông Nguyễn Tiên Phong chứng minh quan điểm số liệu thống kê đơn giản chỉ là thước đo, nhưng quyết định của người sử dụng số liệu thống kê mới tạo ra những tác động thực sự.

Với Việt Nam, ông Nguyễn Tiên Phong đánh giá cao những nỗ lực của Tổng cục Thống kê khi "thực sự dũng cảm, nhìn vào cái sai để sửa sai". Việc điều chỉnh số liệu thống kê là cần thiết trong bối cảnh nền kinh tế đang thay đổi ngày càng nhanh.

Để công tác thống kê đạt hiệu quả hơn, chuyên gia của UNDP khuyến nghị cơ quan thống kê nên tiến hành điều chỉnh thường xuyên theo định kỳ để bổ sung kết quả từ các cuộc tổng điều tra dân số, công nghiệp và nông nghiệp. Hợp tác với các đối tác quốc tế. Đồng thời, tăng cường giáo dục và giải thích cho người sử dụng và công chúng về phương pháp và kết quả điều chỉnh cũng như những khác biệt chính trong các chuỗi số liệu giữa cách tính mới và cũ.

Hoàng Yến