Xung quanh vấn đề này, phóng viên TBTCVN đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Đức Hùng Linh, Giám đốc Phân tích và tư vấn đầu tư khách hàng cá nhân, Công ty Chứng khoán Sài Gòn (SSI).

* PV: Thưa ông, cùng với thị trường cơ sở, TTCK phái sinh cũng có diễn biến rất tích cực trong quý I vừa qua. Xin ông cho biết đánh giá của mình về thị trường phái sinh trong quý I?

- Ông Nguyễn Đức Hùng Linh: TTCK phái sinh đã đánh dấu trạng thái ổn định trong quý I. Sau 5 tháng vận hành, các hợp đồng tương lai (HĐTL) dần bám sát chỉ số cơ sở hơn, tình trạng tăng nóng đã giảm đáng kể. Chênh lệch với chỉ số cơ sở được thu hẹp (trong năm 2017 đỉnh điểm chênh lệch được nới rộng lên 52,8 điểm gây nhiều rủi ro cho nhà đầu tư).

Nếu quý II này, TTCK cơ sở có nhiều biến động, các nhà đầu tư sẽ tham gia tích cực hơn trên phái sinh, nhờ đó thanh khoản sẽ gia tăng. Thanh khoản cao là yếu tố hàng đầu để tạo ra tính hấp dẫn của thị trường phái sinh, từ đó thu hút thêm sự tham gia của các nhà đầu tư lớn và nhà đầu tư nước ngoài. Công năng phòng ngừa rủi ro của phái sinh nhờ vậy cũng sẽ được thể hiện rõ hơn. Ông Nguyễn Đức Hùng Linh

Việc thị trường cơ sở biến động mạnh trong giai đoạn này cũng khiến giá các HĐTL giao dịch với biên độ khá lớn, tạo cơ hội cho các nhà đầu tư tìm kiếm lợi nhuận ngay trong phiên. Thanh khoản thị trường nhờ đó tăng tốt, khối lượng giao dịch (KLGD) bình quân phiên đạt mức 23 nghìn HĐ (tương đương giá trị giao dịch (GTGD) 2.500 tỷ đồng) so với 16 nghìn HĐ (tương đương 1.400 tỷ đồng) trong tháng 11, 12/2017.

Quy mô giao dịch này là rất tích cực nếu so sánh với thị trường cơ sở với giá trị giao dịch bình quân phiên là 8.800 tỷ đồng trong quý I.

Khối lượng mở cũng tăng từ mức 6.600 HĐ lên 9.200 HĐ, thể hiện mức độ tự tin của nhà đầu tư đã được cải thiện đáng kể. Đây là những dấu hiệu tích cực cho thấy TTCK phái sinh đã có những bước phát triển cả về lượng và chất.

* PV: Thực tế cho thấy, một số phiên thị trường cơ sở giảm sâu, thì thị trường phái sinh lại rất sôi động với mức thanh khoản lên tới 3.000 - 4.000 tỷ đồng/phiên. Ông đánh giá thế nào về vai trò phòng vệ rủi ro của thị trường phái sinh trong thời gian qua?

- Ông Nguyễn Đức Hùng Linh: Thực tế đã chứng minh vai trò của TTCK phái sinh khi thị trường cơ sở có diễn biến xấu. Bên cạnh việc cung cấp công cụ phòng ngừa rủi ro, thị trường phái sinh cũng cho nhà đầu tư cơ hội kiếm lời ở cả 2 xu hướng của thị trường.

Trong tháng 2 và nửa đầu tháng 3 là giai đoạn thị trường cơ sở giằng co rất mạnh, nên thị trường phái sinh đã phát huy lợi thế này và phần nào thu hút dòng tiền từ thị trường cơ sở. GTGD bình quân giai đoạn này tăng lên mức 3.000 tỷ đồng, có phiên đạt đỉnh 4.273 tỷ đồng, trong khi giao dịch cổ phiếu cơ sở chậm lại so với tháng 1.

Tuy nhiên, ở thị trường Việt Nam, giao dịch trong phiên chiếm tỷ trọng lất át, với KLGD trong ngày cao gấp 2 - 3 lần khối lượng mở cuối phiên. Điều này cho thấy các nhà đầu tư trên thị trường phái sinh thiên về đầu cơ theo xu hướng giá hơn là phòng vệ rủi ro.

Ngày càng có nhiều nhà đầu tư quan tâm nhiều hơn tới TTCK phái sinh.

* PV: Mặc dù, diễn biến thị trường có xu hướng rất tích cực, tuy nhiên, nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài tham gia vẫn còn rất thấp. Ông có bình luận gì về điều này?

- Ông Nguyễn Đức Hùng Linh: Nhiều quỹ nước ngoài khi đầu tư vào Việt Nam đã bị ràng buộc chỉ đầu tư cổ phiếu cơ sở và không đầu tư phái sinh. Với các nhà đầu tư khác, việc nắm bắt thông tin hàng ngày ở Việt Nam bị hạn chế nên gây khó khăn cho việc dự báo xu hướng.

Với các nhà đầu tư tổ chức trong nước, ngoài ràng buộc trong điều lệ quỹ, họ có thiên hướng đầu tư nắm giữ cổ phiếu trên thị trường cơ sở. Có thể có một số quỹ trong nước được linh hoạt lựa chọn biện pháp phòng ngừa rủi ro bằng mua/bán các HĐTL. Do thị trường phái sinh còn mới mẻ trong khi các quỹ đa phần đã được thành lập từ trước nên cần thêm thời gian để các quỹ thay đổi điều lệ và chiến lược quản lý tài sản, từ đó cho phép sử dụng công cụ phòng ngừa rủi ro và/hoặc gia tăng lợi nhuận bằng các HĐTL.

Tôi cho rằng, thanh khoản cao của thị trường phái sinh là một yếu tố quyết định để thu hút các nhà đầu tư này.

* PV: Ông nhận định thế nào về diễn biến của thị trường phái sinh trong quý II này, trong bối cảnh thị trường cơ sở dự báo sẽ có thể có nhiều biến động?

- Ông Nguyễn Đức Hùng Linh: Diễn biến của thị trường phái sinh sẽ phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thị trường cơ sở. Điều cần lưu ý là trong khi thị trường cơ sở tăng điểm sẽ mang lại niềm vui cho hầu hết mọi người thì với thị trường phái sinh, cụ thể là HĐTL VN30, việc tăng điểm chỉ mang đến niềm vui cho một nửa, là những người đã dự đoán đúng xu hướng. Thị trường phái sinh mang lại cơ hội có lãi trong cả xu hướng tăng và giảm. Mức sinh lời kỳ vọng khi đầu tư phái sinh càng tăng khi mức biến động của thị trường cơ sở càng lớn.

Do vậy, nếu quý II này, thị trường cơ sở có nhiều biến động, các nhà đầu tư sẽ tham gia tích cực hơn trên phái sinh, nhờ đó thanh khoản sẽ gia tăng. Thanh khoản cao là yếu tố hàng đầu để tạo ra tính hấp dẫn của thị trường phái sinh, từ đó thu hút thêm sự tham gia của các nhà đầu tư lớn và nhà đầu tư nước ngoài. Công năng phòng ngừa rủi ro của phái sinh nhờ vậy cũng sẽ được thể hiện rõ hơn.

Trong tương lai gần, sự ra mắt của sản phẩm chứng quyền có bảo đảm (CW) cũng đang được thị trường rất kỳ vọng. Mức sinh lời kỳ vọng cao hơn so với đầu tư chứng khoán cơ sở và ít bị hạn chế T+ là yếu tố kích thích với các nhà đầu tư ưa mạo hiểm. Xa hơn, HĐTL trái phiếu sẽ là một kênh để lôi kéo sự tham gia các nhà đầu tư tổ chức vào thị trường phái sinh. Dựa trên thành công của VN30, HĐTL của các chỉ số khác và kể cả của cổ phiếu cũng có thể được lên niêm yết. Do vậy, thanh khoản cùng với sự đa dạng về hàng hóa sẽ là 2 nhân tố giúp hoàn chỉnh một TTCK phái sinh thực thụ.

* PV: Xin cảm ơn ông!

Duy Thái - Bùi Tư