Toàn cảnh hội thảo.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính ngân sách của Quốc hội Nguyễn Hữu Toàn và Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Xuân Hà đồng chủ trì hội thảo.

Sửa luật để quản lý nợ chặt chẽ

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Xuân Hà cho rằng, sau 6 năm thực hiện, Luật Quản lý nợ công năm 2009 và các văn bản hướng dẫn liên quan là cơ sở pháp lý quan trọng để Việt Nam huy động vốn, bù đắp thiếu hụt NSNN cho đầu tư phát triển. Đồng thời là cơ sở pháp luật để quản lý nợ công theo những mục tiêu, chiến lược quản lý nợ công đã được Chính phủ phê duyệt và những chỉ tiêu an toàn nợ công mà Quốc hội quyết định.

Tuy nhiên, hiện nay môi trường pháp lý đã có sự thay đổi. Quốc hội đã ban hành Hiến pháp mới (năm 2013). Nhiều văn bản pháp luật liên quan như Luật NSNN 2015, Luật Đầu tư công cũng mới được ban hành và sửa đổi. Mặt khác, yêu cầu về quản lý nợ công thời điểm hiện tại cũng thay đổi đòi hỏi quản lý nợ phải chặt chẽ, an toàn hơn trong bối cảnh nợ công gần tới ngưỡng được Quốc hội cho phép.

Theo Thứ trưởng, Bộ Tài chính (với tư cách là cơ quản chủ trì soạn thảo) đã phối hợp với các bộ, ban, ngành, địa phương tổng kết 6 năm thực hiện Luật Quản lý nợ công hiện hành; nghiên cứu các kinh nghiệm quốc tế và xây dựng dự thảo luật để trình cấp có thẩm quyền. Dự thảo luật đã được trình Chính phủ thông qua, đã trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Trên cơ sở ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và thẩm tra của Ủy ban Tài chính ngân sách, Bộ Tài chính đã tiếp thu, hoàn chỉnh dự án luật, trình lại Chính phủ để sẵn sàng trình Quốc hội vào kỳ họp tháng 5/2017.

Thông tin tại hội thảo, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính ngân sách, ông Nguyễn Hữu Toàn cho biết, về phạm vi nợ công, hiện nay có nhiều ý kiến nhất trí với dự luật gồm: nợ Chính phủ, nợ Chính phủ bảo lãnh, nợ chính quyền địa phương; không tính nợ tự vay tự trả, nợ DNNN, nợ Ngân hàng Nhà nước để điều hành chính sách tiền tệ vào phạm vi điều chỉnh. Có một số ít ý kiến lại cho rằng phạm vi nợ công phải bao gồm cả nợ DNNN vì đây là khoản nợ khá lớn và Nhà nước cũng đóng góp phần vốn lớn tại các DN này. Một số ý kiến khác đề nghị tính toán cả vốn tạm ứng NSNN qua năm (không phải trong năm vì trong năm gọi là điều hành) vào nợ công để chủ động trong quản lý.

Vấn đề thứ 2 là chỉ tiêu an toàn nợ công. Hiện nay, các chỉ tiêu này được Quốc hội quy định như sau: Nợ công là 65%/GDP, nợ Chính phủ 54%/GDP, tỷ lệ trả nợ 25% ngân sách. Các chỉ tiêu này hiện đang được quy định lồng ghép trong chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan.

Thống nhất đầu mối quản lý

Về cơ quan quản lý nợ công, theo ông Toàn, các ý kiến thu thập được hầu hết cho rằng nên hướng tới chuẩn mực, cam kết thông lệ tốt của quốc tế, trong đó thống nhất đầu mối cơ quan quản lý để đảm bảo đồng bộ thống nhất trong khâu tổ chức đàm phán, đánh giá quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn vốn vay...

Phát biểu tại hội thảo, PGS, TS Đặng Văn Thanh cũng khuyến nghị, cần có sự quản lý tập trung, thống nhất toàn bộ quy trình vay và trả nợ, tránh phân tán, chồng chéo trong chức năng, nhiệm vụ. Cần xây dựng và vận hành một đơn vị chuyên trách thực sự làm nhiệm vụ quản lý và điều phối nợ, vay và trả nợ.

“Không có cơ quan đầu mối/chuyên trách của Chính phủ về quản lý nợ dẫn đến thiếu sự phối hợp ở cấp vĩ mô giữa các chính sách tài khoá, tiền tệ và quản lý nợ (ví dụ việc 2 cơ quan Chính phủ cùng phát hành tín phiếu, tách rời người đi vay, người phân bổ nguồn vốn vay, người trả nợ)”, ông Thanh phân tích.

Đại diện Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), ông Jean - Luc Steylaers cũng cho rằng, dự thảo Luật Quản lý nợ công sửa đổi cần thống nhất các chức năng quản lý nợ, cũng như cơ quan quản lý nợ. “Nếu thống nhất sẽ giảm các rủi ro của nợ, giảm chi phí của nợ, quản lý nợ công hiệu quả hơn, cho phép giảm số lượng nhân viên liên quan tới công tác quản lý nợ, quản lý các mối quan hệ với thị trường tốt hơn, các nhà đầu tư nhìn nhận tốt hơn về nợ công”, ông Jean-Luc Steylaers nhận định.

Đánh giá về dự thảo Luật Quản lý nợ công, Phó Giám đốc Quốc gia WB, ông Achim Fock nhận định: Dự luật này rất quan trọng đối với các nhà đầu tư trong đó có WB khi triển khai các hoạt động tại Việt Nam liên quan đến hiệu quả các hỗ trợ trong sự nghiệp phát triển. Ông bày tỏ mong muốn được đem lại cho Việt Nam những nguồn lực, tốt nhất, đồng thời cũng hy vọng Việt Nam mạnh dạn tiếp cận các nguồn vốn của tư nhân, vốn vay thương mại cũng như các nguồn vay khác.

Giám đốc quốc gia ADB, ông Eric Sidgwick khuyến nghị: Chính phủ cần đánh giá lại những hạn chế trong sử dụng vốn vay ưu đãi bao gồm sử dụng vốn cho đầu tư vốn, tăng cường năng lực, giải phóng mặt bằng, tái định cư,... Những vấn đề này thời gian qua không được xử lý tốt dẫn đến chậm và đội vốn hay nói cách khác là việc xử lý dự án ở cấp vi mô không tốt đã ảnh hưởng đến sự bền vững của các dự án cơ sở hạ tầng gây trở ngại cho hiệu quả chung của công tác quản lý nợ công.

Đức Minh