Dự án Gamuda Land đổi đất xây dựng trạm xử lý nước thải Yên Sở là một trong những dự án BT không mang lại hiệu qủa.

Trả lời phỏng vấn của phóng viên TBTCVN, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Đặng Hùng Võ đã đưa ra 3 tiêu chí cốt lõi để đưa vấn đề này vào đúng “quỹ đạo”, tránh thất thoát tiền của Nhà nước, trong đó có việc tính lại giá trị đất đai.

PV: Việc sử dụng tài sản công thanh toán cho NĐT dự án BT đã mang lại nhiều kết quả không thể phủ nhận, đóng góp vào thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, đây là chính sách mới nên bộc lộ những hạn chế, bất cập. Trong đó, việc xác định giá trị đất đai còn gây nhiều tranh cãi. Ông có nhận xét gì về vấn đề này?

Ông Đặng Hùng Võ: BT là một giải pháp có hiệu quả. Nhiều dự án đã mang lại kết quả thực sự, phát triển cơ sở hạ tầng ở nhiều địa phương, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, đúng là hình thức này còn nhiều bất cập. Câu chuyện chính ở đây là giá trị đất đai đem đổi. Chúng ta có thể điểm lại nhiều dự án BT không mang lại hiệu quả. Ví dụ như dự án Gamuda Lank đổi đất xây dựng trạm xử lý nước thải Yên Sở; nhiều ý kiến cho rằng công nghệ lạc hậu.

Ông Đặng Hùng Võ

Cốt lõi của vấn đề là giá trị đất đai đem đổi tính thế nào, có tương đương với giá trị của hạ tầng đã xây hay không. Tiếp đến là khi nào cho phép thực hiện BT và đất đem đổi sử dụng vào việc gì.

Tôi cho rằng, hạ tầng nào cần thiết mà ngân sách không có tiền đầu tư thì mới dùng BT, chứ áp dụng bừa bãi sẽ mất hết đất. Bởi vì đất đã đem đổi thì NĐT được sử dụng lâu dài, chỉ có NĐT là hưởng lợi.

PV: Như ông vừa phân tích, có 3 tiêu chí quan trọng để đưa việc sử dụng tài sản công để thanh toán cho NĐT các dự án BT vào đúng “quỹ đạo”. Ông có thể nói rõ hơn về điều này?

Ông Đặng Hùng Võ: Trước hết, về tiêu chí có làm hay không, phải xác định rõ, so sánh lợi ích khi thực hiện BT, nếu lợi ích trừ chi phí của BT cao hơn thì lúc ấy mới cho làm BT. Hoặc trong trường hợp dứt khoát phải đầu tư cơ sở hạ tầng nhưng không bố trí được ngân sách thì mới thực hiện BT.

Thứ hai là làm như thế nào, hay nói cách khác là giá trị hạ tầng, giá trị đất đai tính ra sao. Có thực trạng là bản thân hạ tầng phục vụ cho đất đem đổi, khiến giá đất tăng lên, có thể từ 10 lần đến 100 lần tùy từng nơi, phần chênh lệch đó rơi vào túi NĐT mà Nhà nước không được hưởng, đó là bất cập rất lớn. Chúng ta phải quan niệm rằng, Nhà nước tạo ra giá trị tăng thêm về đất 2 bên (đất đầu tư hạ tầng và đất đem đổi), thì giá trị tăng thêm đó phải thuộc về nhà nước chứ không phải NĐT. Theo tôi, phải đưa ra quy định cụ thể về cách tính giá trị đất đai. Hạ tầng đem đổi mà tác động làm giá đất tăng bao nhiêu phần trăm thì lượng phần trăm tăng lên đó là của Nhà nước là điều chắc chắn, không phải là của NĐT.

Thứ ba, đó là đất đem đổi không phải muốn làm gì thì làm mà phải thực hiện theo dự án được phê duyệt, đó là điều rất quan trọng. Theo đó, phải quy định rõ ràng, đất đem đổi không được chuyển nhượng, phải có dự án được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Nghĩa là, mục đích sử dụng của đất đó phải được quản lý chặt chẽ.

PV: Thực tế, việc sử dụng tài sản công thanh toán cho dự án BT, “đụng” tới đâu, bất cập tới đó, như: tính toán giá trị đất đai tại thời điểm nào để Nhà nước tránh thua thiệt, đổi bao nhiêu đất để lấy hạ tầng tương xứng. Theo ông phải quy định ra sao để tránh mập mờ trong cách hiểu, cách vận dụng, tránh lãng phí đất đai cũng như làm lợi cho một nhóm người?

Ông Đặng Hùng Võ: Tính giá đất giao cho NĐT, gọi là trả tiền sử dụng đất, trên nguyên tắc tính tại thời điểm có quyết định giao đất. Thế nhưng quyết định giao đất ấy, bình thường tính tại thời điểm giao đất là đúng, nhưng riêng BT lại khác, BT có 2 loại đất, loại đất làm hạ tầng và đất đem đổi, phải có quy trình định giá khác nhau. Nếu là đất giao làm hạ tầng, Nhà nước giao NĐT làm hạ tầng thì không quan tâm đến giá trị đất đai, vì đó là hạ tầng của Nhà nước trên đất của Nhà nước. Còn đất đem đổi, phải có quy trình tính rất cụ thể, tính giá trị lúc nào.

Về chuyện đổi bao nhiêu đất để lấy hạ tầng tương xứng, có địa phương đổi hơn 100 ha đất chỉ lấy vài km đường là bởi vì trước đây không ai giám sát bao nhiêu đất thì vừa với hạ tầng này. Trong Luật Quản lý, sử dụng tài sản công đã có quy định, hạ tầng hoàn thành rồi thì phải được định giá và kiểm toán, để xác định đúng giá trị của hạ tầng đã hoàn thành. Đất đem đổi cũng phải định giá ngang thị trường.

PV: Nhà nước của ta là nhà nước pháp quyền, những việc được pháp luật quy định thì mới được làm. Vậy với một số trường hợp được vận dụng chưa đúng quy định, nên giải quyết ra sao, thưa ông?

Ông Đặng Hùng Võ: Thực tế quy định của ta chưa có chặt chẽ, về thanh toán tài sản công cho dự án BT trước đây chỉ được quy định tại một phần của một nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đầu tư công. Vừa rồi, chúng ta có quy định một số điểm chặt chẽ hơn trong Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, chủ yếu ở phần định giá. Tuy nhiên câu chuyện về BT còn nhiều, như: khi nào được làm BT, đất đem đổi làm gì, quản lý BT có như các đất khác được giao hay không... cần được các cơ quan chức năng xem xét để có chế tài bao quát được hết các trường hợp này.

PV: Xin cảm ơn ông!

Minh Anh (thực hiện)