Quy định rõ trách nhiệm cá nhân sẽ giúp dự án, công trình sử dụng vốn vay hiệu quả hơn. Ảnh: TL

Không chuyển nợ chính phủ bảo lãnh thành vốn cấp phát, quy định rõ trách nhiệm người đứng đầu và đặc biệt là thống nhất một đầu mối QLNC.

Ngân sách không phải là “bầu sữa không bao giờ cạn”

Theo đại biểu Trần Quang Chiểu (Nam Định), dự thảo Luật QLNC sửa đổi lần này có 4 điểm nổi bật mà đại biểu “tâm đắc”. Đó là: Thứ nhất, không chuyển khoản nợ vay lại vốn vay nước ngoài của Chính phủ, nợ chính phủ bảo lãnh thành vốn cấp phát ngân sách nhà nước (NSNN). Nguyên tắc này sẽ khắc phục được tư tưởng NSNN là “bầu sữa không bao giờ cạn”.

Hai là, luật quy định đối tượng cụ thể được Chính phủ cho vay lại, được Chính phủ bảo lãnh, quy định chặt chẽ các điều kiện được cho vay lại, điều kiện được bảo lãnh. Nội dung này sẽ khắc phục được tư tưởng, tư duy nhiệm kỳ, vay được thì cứ vay, đời sau sẽ trả.

Ba là, quy định rõ trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu cơ quan, đơn vị trong việc trình, phê duyệt, ký bảo lãnh, sử dụng vốn vay. Nội dung này sẽ khắc phục được tình trạng sử dụng vốn vay không hiệu quả của nhiều dự án, nhiều đơn vị thời gian qua, làm giảm lòng tin của nhân dân, cử tri.

Đặc biệt, nội dung thứ tư là thống nhất một đầu mối QLNC để chấm dứt tình trạng phân tán, chia cắt, chồng chéo trong QLNC hiện nay.

Tuy nhiên, tại phiên thảo luận về Luật QLNC sửa đổi vừa qua, quy định về cơ quan đầu mối QLNC vẫn còn ý kiến khác nhau. Theo đề nghị của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH), cần thống nhất cơ quan đàm phán, ký kết về một đầu mối, thay vì giữ nguyên theo dự thảo luật gồm 3 cơ quan là Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cùng thực hiện chức năng đàm phán, ký kết các hiệp định vay nợ.

Ủng hộ quan điểm thống nhất cơ quan đàm phán, ký kết về một đầu mối, đại biểu Trần Quang Chiểu nhấn mạnh, những tồn tại của quy định hiện hành là làm phân tán, chồng chéo trong QLNC, chưa gắn được vay nợ, trả nợ với phân bổ sử dụng vốn. Trách nhiệm vay nợ, trả nợ và đánh giá hiệu quả sử dụng vốn vay, bố trí vốn đối ứng rất khó khăn. Đây cũng là nguyên nhân càng ngày càng có nhiều dự án sử dụng vốn vay hiệu quả thấp, thậm chí không có hiệu quả dẫn đến NSNN phải chịu gánh nặng trả nợ thay ngày càng tăng.

Bên cạnh đó, công cụ QLNC của chúng ta như chiến lược nợ, chương trình quản lý nợ trung hạn, kế hoạch vay và hạn mức vay hàng năm... đã được ban hành phân tán, cắt khúc. Việc vay vốn thoát ly chiến lược, kế hoạch đã được phê duyệt nên hiệu lực thi hành rất thấp, giải ngân vốn không sát dự toán được giao. Đồng thời với cơ chế phân tán hiện nay, các đề xuất của dự án đơn lẻ được xử lý không căn cứ vào năng lực trả nợ, không đối chiếu kiểm soát và đánh giá đầy đủ tác động lên quy mô nợ và khả năng trả nợ trong trung hạn, dẫn đến khó có thể đảm bảo được an toàn nợ công, an ninh tài chính quốc gia.

Quy định hiện hành còn dẫn đến việc không thống nhất, không chủ động trong vay nợ nước ngoài, do không có cơ quan làm đầu mối chủ trì thống nhất trong vay nợ nên khó có thể kiểm soát được hạn mức vay theo chương trình 5 năm, 3 năm và ảnh hưởng đến chỉ số an toàn nợ công, an toàn nợ của Chính phủ.

Nhiều đầu mối, nợ công khó kiểm soát

Cùng quan điểm này, đại biểu Vũ Thị Lưu Mai (Hà Nội) cho biết, hiện nay cơ chế đàm phán, ký kết các hiệp định vay nợ thể hiện nhiều bất cập. Đó là, cùng một nhiệm vụ đàm phán, ký kết các hiệp định vay nợ thì Chính phủ giao cho cả 3 cơ quan cùng thực hiện. Trên thực tế, NHNN chỉ thực hiện chức năng đàm phán, ký kết. Bộ Kế hoạch và Đầu tư chỉ thực hiện chức năng đàm phán ký kết và phân bổ ODA. Còn Bộ Tài chính thực hiện chức năng đàm phán ký kết và quyết toán các khoản nợ. Cơ chế này khiến việc xác định trách nhiệm chính với quản lý ODA rất phức tạp và khó kiểm soát được chỉ số an toàn nợ công cũng như hạn mức vay.

“Thực tế, trong giai đoạn 2011 - 2015 vừa qua, mức vay nợ của Chính phủ với một số khoản nợ tăng lên rất cao. Chẳng hạn, theo báo cáo của Chính phủ, số giải ngân ODA vay ưu đãi năm 2011 tăng 1,5 lần so với kế hoạch, năm 2012 tăng 2,3 lần, năm 2013 tăng 2,8 lần, năm 2014 tăng 3,3 lần và năm 2015 tăng 1,6 lần”, đại biểu nêu dẫn chứng. Điều này cho thấy kế hoạch chiến lược huy động vốn với tổ chức thực hiện không gắn kết. Quyết toán bội chi nhiều năm cao hơn mức dự toán phê duyệt. Do đó, yêu cầu cấp bách là phải điều chỉnh những quy định liên quan.

Yêu cầu thống nhất đầu mối QLNC không phải là quan điểm mới. Đại biểu Vũ Thị Lưu Mai cho biết, năm 2008, khi lần đầu tiên xem xét Luật QLNC, nhiều đại biểu đã cho rằng cần có đầu mối thống nhất trong đàm phán, ký kết các hiệp định vay nợ. Tuy nhiên, tại thời điểm đó, với tính chất là lần đầu thực hiện nên UBTVQH cho rằng, cần vừa làm vừa rút kinh nghiệm và việc nhiều cơ quan cùng thực hiện một chức năng chỉ là tạm thời, việc xác định rõ một cơ quan giữ vai trò đầu mối thực hiện chức năng QLNC là cần thiết.

“Như vậy, ngày hôm nay Quốc hội khoá 14 tiếp tục nhiệm vụ dở dang khoá 12 đặt ra. Nếu không sửa đổi quy định này thì đồng nghĩa với việc chưa hoàn thành nhiệm vụ lịch sử để lại”, đại biểu nói.

Phân tích về mặt chủ trương, chính sách, đại biểu Vũ Thị Lưu Mai nhấn mạnh, Nghị quyết 07 của Bộ Chính trị đã nêu rõ yêu cầu đổi mới về quản lý, thống nhất các cơ quan về một đầu mối. Nghị quyết Trung ương 6 gần đây cũng quán triệt quan điểm tinh gọn bộ máy theo hướng một việc chỉ có một cơ quan thực hiện. Thảo luận về việc cải cách bộ máy hành chính vừa qua, hầu hết các đại biểu cũng cho rằng việc tinh giản bộ máy hành chính là cần thiết. Như vậy, “chúng ta phải đưa tinh thần đổi mới đó vào để sửa đổi Luật QLNC hiện nay”, đại biểu Vũ Thị Lưu Mai đề nghị.

Hoàng Yến (thực hiện)