Ngày 19/3/2019, Kiểm toán Nhà nước đã tổ chức Hội thảo “Cơ chế tự chủ đối với các Trường đại học công lập - Vấn đề đặt ra và vai trò của Kiểm toán nhà nước”.

Thiếu một cơ chế tường minh, nên khó triển khai

Tại hội thảo, GS, TS Đoàn Xuân Tiên, Phó Tổng KTNN cho biết, qua một thời gian thực hiện, cơ chế tự chủ đối với các trường đại học công lập đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy vậy, cũng theo Phó Tổng KTNN, bên cạnh những kết quả đạt được cơ chế tự chủ đối với các trường đại học công lập còn bộc lộ không ít những tồn tại, vướng mắc, như: Hệ thống các tiêu chuẩn, định mức kinh tế kỹ thuật chưa được ban hành kịp thời; quản lý tài chính chưa thật hiệu quả, vẫn còn tình trạng trông chờ ỷ lại ngân sách nhà nước; chưa khuyến khích tăng mức độ tự đảm bảo nguồn kinh phí; hiệu quả sử dụng tài sản công chưa cao;...

“Tất cả những tồn tại, hạn chế đó xuất phát từ việc thiếu một cơ chế tự chủ rõ ràng, tường minh đối với các trường đại học công lập”, GS. TS Đoàn Xuân Tiên nhấn mạnh.

TS. Phạm Tất Thắng, Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, giáo dục, Thanh niên, thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội cũng cho rằng, trong 3 cơ chế tự chủ (nhân sự, tài chính, chuyên môn) thì tự chủ tài chính là vấn đề xuyên suốt, kết nối tất cả các hoạt động của nhà trường. Tự chủ tài chính càng cao thì càng tạo ra sự “thông thoáng”, nên cần có sự tiết chế để nhìn lại các hoạt động của các nhà nước, nên vai trò của KTNN trong vấn đề này là rất quan trọng.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: DT.

Theo TS. Lê Đình Thăng, Kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành 3, về tự chủ tài chính, các trường đại học công lập thực hiện tự chủ tài chính bị áp lực tăng thu do ngân sách giảm cấp kinh phí. Điều này dẫn đến tình trạng có một số trường đại học công lập thu vượt, thu sai quy định, lạm thu các khoản thu ngoài quy định.

“Qua số liệu kiểm toán tại một số trường đại học công lập cho thấy số thu học phí vượt quy định, thu học lại, thu cải thiện điểm, thu tiền nhập học, làm thẻ, tài liệu cho sinh viên, thu tiền cấp chứng chỉ quốc phòng an ninh ngoài quy định hơn 14,5 tỷ đồng”, TS. Lê Đình Thăng dẫn chứng.

PGS, TS. Phạm Xuân Hoan, Trưởng ban Kế hoạch – Tài chính, Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) cũng cho hay, ĐHQGHN là thực hiện thu học phí tuân thủ theo đúng quy định tại Nghị định 86/2015/NĐ-CP mà không thu thêm bất cứ khoản thu nào khác từ người học. Tuy nhiên, mức trần tại nghị định này tương đối thấp, đã tạo sức ép tài chính lớn cho nhà trường, trong khi trường vẫn phải đảm bảo chất lượng đào tạo cao.

Để giải quyết vấn đề trần học phí, ĐHQGHN đã tích cực chuyển đổi sang đào tạo chất lượng cao, thu học phí tương ứng theo Thông tư 23/2014/TT-BGDĐT. Tuy nhiên, thông tư này cũng chưa giải quyết được hết bất cập, như: vẫn còn rào cản kỹ thuật để chuyển đổi sang đào tạo chất lượng cao; chỉ quy định với trình độ đào tạo đại học, chưa đề cập tới đào tạo thạc sĩ và tiến sĩ, ...”, PGS, TS. Phạm Xuân Hoan cho biết thêm.

Là một đơn vị tiên phong về tự chủ, Phó hiệu trưởng Trường đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, PGS, TS Phan Thị Bích Nguyệt cũng chia sẻ, trao quyền tự chủ, đặc biệt là tự chủ về tài chính cho trường đại học là hướng đi đúng đắn, song quá trình thực hiện thì phải vượt qua hết chướng ngại vật này đến chướng ngại vật khác.

Theo PGS, TS. Nguyệt, dù đã được thể hiện qua một loạt văn bản và đặc biệt là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học cũng được ban hành. Cụ thể, tại điều 32 của Luật này khẳng định, các cơ sở giáo dục được tự cho khá toàn diện nhưng đều ràng buộc bởi câu “phù hợp với quy định của pháp luật”, trong khi đó lĩnh vực giáo dục còn bị chi phối bởi rất nhiều luật khác, như: Đầu tư công, Luật Lao động, Luật Đấu thầu, Luật Viên chức,… Chính vì vậy, cơ sở pháp lý về tự chủ đại học chưa vững chắc và thiếu đồng bộ, nhiều văn bản chưa phù hợp thực tế vận hành, thiếu tính cụ thể, rõ ràng, dẫn đến khó khăn khi triển khai.

Gỡ vướng pháp lý là điều kiện tiên quyết

Tại hội thảo, nhiều đại biểu đều thống nhất cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách pháp luật về tự chủ đại học nhằm nâng cao nhận thức về cơ chế này và tạo điều kiện để các trường triển khai thực hiện tự chủ một cách thực chất, đồng bộ và thống nhất.

“Để thực hiện tốt tự chủ đại học, thì một hành lang pháp lý đầy đủ, thông thoáng, thống nhất, đồng bộ là điều kiện cần thiết và tiên quyết để giao tự chủ một cách đầy đủ, toàn diện cho các cơ sở giáo dục đại học, nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo của nhà trường. Bên cạnh đó, cũng cần sự sẵn sàng đón nhận và chủ động đổi mới quản trị của các cơ sở giáo dục đại học”, TS. Phạm Tất Thắng cho hay.

Bên cạnh đó, cần tăng cường và phát huy vai trò của KTNN trong việc đánh giá toàn diện, đánh giá tính hiệu lực, hiệu quả đối với cơ chế tự chủ đại học, nhất là tự chủ tài chính, để từ đó có đánh giá và kiến nghị sâu về thay đổi cơ chế, chính sách của Nhà nước.

Theo TS. Lê Đình Thăng, để thực hiện hiệu quả cơ chế tự chủ tại các trường đại học công lập, thì cần nhiều giải pháp đồng bộ, trong đó mở rộng quyền tự chủ, tự quyết định cho các trường để thu hút nguồn lực xã hội. Mặc khác, “cũng cần tăng cường kiểm tra kiểm soát để tránh lạm dụng nguồn lực công”, TS. Lê Đình Thăng cho biết thêm.

TS. Vũ Hải Nam, Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức – Biên chế cán bộ, Bộ Nội vụ đề xuất giải pháp: Cần xác định danh mục dịch vụ sự nghiệp công theo ngành, lĩnh vực; quy hoạch mạng lưới các đơn vị sự nghiệp công lập theo ngành, lĩnh vực;…

Duy Thái