PGS.TS Đặng Văn Thanh phát biểu tại Đại hội VAA lần thứ V (2014 - 2019).
Cơ hội đan xen thách thức
Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam đã có những bước phát triển quan trọng sau 25 năm thành lập, 30 năm đổi mới và cải cách theo yêu cầu của nền kinh tế thị trường. Những người làm nghề kế toán và kiểm toán Việt Nam vui mừng và tự hào, vì đã có những đóng góp có hiệu quả vào thành công chung của nền kinh tế.
Nhiệm kỳ Đại hội VI (2019 - 2024) là giai đoạn có nhiều sự kiện đối với nghề kế toán và kiểm toán, cũng là thời kỳ có nhiều kỳ vọng, nhiều thay đổi và chắc chắn là quãng thời gian sôi động của nghề nghiệp.
Đại hội Đại biểu toàn quốc của Hội lần thứ VI, sẽ đánh dấu bước phát triển mới của ngành nghề kế toán và kiểm toán Việt Nam. Có thể nhìn nhận về tương lai nghề nghiệp kế toán ở Việt Nam trong bối cảnh nhiều biến động, nhiều thay đổi của khoa học kỹ thuật, của các nền kinh tế và của nghề nghiệp trên thế giới, trong khu vực.
Trước hết, trong giai đoạn sắp tới hội nhập kinh tế thế giới ngày càng sâu, càng toàn diện, cộng đồng kinh tế ASEAN sẽ hoạt động ngày càng đa dạng và phong phú hơn. Các nền kinh tế sẽ rộng mở hơn, nhiều hiệp định, điều ước quốc tế, cam kết quốc tế sẽ được ký kết và triển khai. Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), sự vận hành của Cộng đồng kinh tế ASEAN,... sẽ cho phép không chỉ hàng hóa, dịch vụ mà cả dòng vốn đầu tư, các dòng tiền sẽ di chuyển tự do hơn.
Với tâm thế tự hào sẵn sàng làm tất cả những gì vì nghề, vì nghiệp, vì triển vọng tốt đẹp của kế toán, kiểm toán Việt Nam, của khu vực Đông Nam châu Á, VAA tự tin vững bước vào nhiệm kỳ VI của VAA (2019 - 2024) với nhiều cơ hội mới, nhưng cũng nhiều thách thức mới cho kế toán và kiểm toán Việt Nam, cho nghề nghiệp và tổ chức nghề nghiệp.
Đại hội Kế toán thế giới lần thứ 20 (WCOA) ở Sydney, Australia, tháng 11/2018 đã bàn nhiều về triển vọng và tương lai nghề kế toán. Tất cả đều khẳng định toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế là xu thế tất yếu. Nhưng thế giới này không phẳng. Sự khác nhau về thể chế chính trị, về chính sách kinh tế giữa các châu lục, giữa các quốc gia là đáng kể và không dễ gì tạo nên sự đồng nhất. Bản chất và chức năng của kế toán về cơ bản vẫn là tạo lập và cung cấp hệ thống thông tin tài chính. Thể chế kinh tế và cách thức hạch toán kế toán là công việc cần được tôn trọng của mỗi quốc gia. Việc triển khai các chuẩn mực kế toán mang tính quốc tế hoàn toàn không dễ dàng và không cần thiết, không nên có sự áp đặt. Điều cần thiết là các báo cáo tài chính và việc trình bày các báo cáo tài chính phải đảm bảo mọi quốc gia hiểu và có thể đọc được dù được lập và công bố ở bất cứ đâu trên thế giới.
Do đó, một yêu cầu mới đặt ra là các báo cáo tài chính cần được trình bày theo những nguyên tắc, những chuẩn mực chung, thống nhất. Việc soạn thảo, công bố và quảng bá Hệ thống Chuẩn mực quốc tế về báo cáo tài chính (International Financial Report Standards - IFRS) cần thiết hơn cho mọi quốc gia và sẽ dần thay thế các chuẩn mực quốc tế về kế toán (IAS). Trong bối cảnh kinh tế quốc tế mới, trong xu thế hội nhập các nền kinh tế và toàn cầu hóa đòi hỏi các nước cần lựa chọn phương án và xây dựng lộ trình để đưa hệ thống IFRS vào áp dụng. Việt Nam đã và đang tính toán cho công việc này và đã có đề án áp dụng IFRS sao cho hài hòa với thông lệ và chuẩn mực quốc tế, đồng thời phải phù hợp với thể chế và trình độ phát triển của kinh tế, trình độ nghề nghiệp kế toán, kiểm toán của Việt Nam. Đây là một thách thức và cũng là thời cơ để Việt Nam đổi mới toàn bộ hệ thống kế toán, kiểm toán Việt Nam.
Thay đổi toàn diện thích ứng với xu thế 4.0 Có nhiều việc phải làm, thứ nhất là, cần xuất phát từ việc đổi mới về thể chế, ban hành các quy định pháp lý, ban hành các chính sách kế toán cho đến đổi mới quy trình kế toán, kiểm toán, chuẩn bị nguồn nhân lực mới cho tương lai. Hoạt động đào tạo, phát triển nguồn nhân lực kế toán và kiểm toán trong bối cảnh hội nhập cũng cần có sự đổi mới rất căn bản từ chương trình, nội dung và phương pháp đào tạo.
Thứ hai, cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đang trong giai đoạn khởi phát trên toàn thế giới, tác động rất mạnh vào các nền kinh tế, trong đó có nền kinh tế Việt Nam, có nghề nghiệp kế toán và kiểm toán trên toàn thế giới.
Đây là giai đoạn phát triển của trí tuệ nhân tạo, của thời đại công nghệ số, của thế giới mạng, của Internet kết nối vạn vật (IoT), kết nối mọi dịch vụ. Trong xã hội và trong nền kinh tế đã xuất kiện những phương thức giao dịch mới, phương thức thanh toán mới (thanh toán điện tử), những đơn vị đo lường mới. Hóa đơn điện tử đã được thừa nhận, các chương trình xử lý và truyền tải thông tin, kỹ năng xử lý và lưu trữ thông tin đã tạo ra những công nghệ mới, khả năng mới và yêu cầu mới. Sự xuất hiện của điện toán đám mây, dữ liệu lớn Bigdata, Blockchain... đã thay đổi căn bản và nâng cao năng suất hiệu quả trong quy trình tạo lập, thu thập, xử lý, tổng hợp, truyền đạt và cung cấp thông tin, đặc biệt là thông tin kế toán, thông tin về kinh tế - tài chính.
Tất cả những điều đó tác động rất mạnh đến toàn bộ công việc kế toán và kiểm toán, đòi hỏi phải có sự thay đổi rất căn bản quy trình và phương pháp kế toán, kiểm toán, đổi mới căn bản phương thức tạo lập, thu thập và xử lý thông tin, phương thức kiểm tra, đánh giá thông tin, cách thức truyền tải, tiếp nhận, khai thác thông tin và lưu trữ thông tin.
Thứ ba, hơn khi nào hết, năng lực và đạo đức nghề nghiệp của người làm kế toán, kiểm toán được quan tâm và là yêu cầu rất cao. Năng lực đối với người làm kế toán kiểm toán không chỉ dừng lại ở trình độ hiểu biết và năng lực chuyên môn nghiệp vụ mà là những kỹ năng mới: kỹ năng quản trị thông tin, quản trị mạng, kỹ năng phân tích đánh giá, phân tích dự báo, năng lực tư vấn, kỹ năng khai thác, sử dụng thông tin và bảo mật thông tin, đặc biệt là thông tin kinh tế, tài chính do kế toán cung cấp.
Đạo đức nghề nghiệp của người làm kế toán, kiểm toán không chỉ là đức tính trung thực, khách quan, là lòng yêu nghề, sự say mê nghề nghiệp mà lớn hơn là trách nhiệm, trách nhiệm nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội, trách nhiệm với cộng đồng và lớn hơn nữa là lòng tự trọng, tính kỷ luật trong nghề nghiệp.
PGS.TS Đặng Văn Thanh - Chủ tịch VAA
