PGS.TS Phạm Thế Anh trình bày báo cáo tại cuộc toạ đàm trực tuyến ngày 13/4. Ảnh: PV

Ngày 13/4, Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) đã có cuộc tọa đàm trực tuyến công bố Báo cáo Kinh tế vĩ mô Việt Nam quý I/2020.

Khu vực phi chính thức chịu tác động rất mạnh

Theo PGS.TS Phạm Thế Anh, kinh tế trưởng của VEPR, tăng trưởng kinh tế Việt Nam quý/2020 ở mức thấp nhất trong nhiều năm trở lại đây, song do có độ trễ nên những số liệu này vẫn chưa thể hiện hết tác động của dịch bệnh Covid-19 đối với nền kinh tế. Những tác động mạnh nhất sẽ được thể hiện ở quý II, cho dù dịch bệnh kéo dài đến lúc nào. Dự báo những ngành chịu ảnh hưởng mạnh nhất là những ngành phụ thuộc vào xuất khẩu hoặc xuất khẩu tại chỗ như du lịch, hàng không, khách sạn, nhà hàng. Ngành công nghiệp chế biến chế tạo cũng chịu tác động mạnh với chỉ số PMI tháng 3 chỉ đạt 41,9 điểm, cho thấy sự suy giảm đáng kể.

Một đặc điểm khác biệt với các cuộc khủng hoảng trước đây là khu vực phi chính thức của Việt Nam chịu tác động mạnh bởi việc phong tỏa khiến khu vực này dừng lại hoàn toàn. Trong những lần khủng hoảng trước, khu vực phi chính thức ít bị ảnh hưởng và đó chính là đệm đỡ của nền kinh tế. Tuy nhiên, với đại dịch lần này, số việc làm bị mất rất lớn trong khi số liệu thống kê chính thức chưa thể bao phủ hết và do đó không được phản ánh trong con số tăng trưởng GDP.

Về giá cả và lạm phát, với thực trạng nền kinh tế thế giới và trong nước gặp khó khăn, nhu cầu mua sắm và tiêu dùng hàng hóa của người dân giảm, giá nguyên liệu đầu vào cho sản xuất hàng hóa cũng giảm, lạm phát bình quân của quý II/2020 có khả năng sẽ thấp hơn quý I.

Trong năm 2020, rủi ro lạm phát do cầu kéo gần như không có, rủi ro từ tỷ giá ở mức thấp, trong khi rủi ro do gián đoạn nguồn cung (lương thực thực phẩm) tăng lên. Mục tiêu kiểm soát lạm phát ở mức dưới 4,0% có thể đạt được nếu giá cả lương thực thực phẩm được kiểm soát tốt. Nhìn chung, "rủi ro lạm phát năm nay không lớn", chuyên gia của VEPR nhận định.

Đối với tỷ giá, dự báo trong quý tới, tỷ giá chịu sức ép tăng do lo sợ về tác động dịch bệnh đến kinh tế thế giới, sự sụt giảm của doanh thu từ ngành du lịch, các thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam bị gián đoạn. Tuy nhiên, với dự trữ ngoại hối đạt gần 84 tỷ USD, Ngân hàng nhà nước có nguồn lực thực sự để can thiệp vào thị trường nếu cần thiết.

Với những khó khăn của nền kinh tế, tổng thu ngân sách nhà nước (NSNN) năm nay có thể không đạt kế hoạch khi hoạt động kinh doanh ngưng trệ, thu nhập người lao động giảm, xu hướng thắt chặt đầu tư và tiêu dùng. Trong khi đó, tổng chi ngân sách lại tăng để giảm thiểu tác động của dịch bệnh. Dự kiến thu ngân sách năm nay có thể giảm 140.000 đến 150.000 tỷ đồng.

Tránh tình trạng "ngăn sông cấm chợ" cực đoan

Đánh giá nền kinh tế chỉ có thể phục hồi khi dịch bệnh được kiểm soát cả ở trong và ngoài nước, các chuyên gia VEPR đưa ra 3 kịch bản kinh tế năm 2020 dựa trên khả năng kiểm soát dịch bệnh.

Ở kịch bản lạc quan nhất, dịch bệnh không bùng phát mạnh ở Việt Nam và được khống chế hoàn toàn vào giữa tháng 5. Khi đó, kinh tế bắt đầu phục hồi vào nửa cuối quý II và bắt đầu từ cuối quý III cho đến hết năm, tăng trưởng của các ngành có thể quay lại mức tăng trưởng những năm trước đây. Theo kịch bản này, tăng trưởng quý II là -3,3%, quý III là 7,2%, quý IV là 7,4% và cả năm đạt 4,2%.

Trong kịch bản thứ 2, bệnh dịch kéo dài và chỉ được khống chế hoàn toàn vào nửa sau quý 3/2020. Tác động xấu nhất của Covid-19 rơi vào quý 2 và quý 3, hoạt động kinh tế chỉ dần trở lại bình thường từ nửa cuối quý 3. Bắt đầu từ quý 4 cho đến hết năm, tăng trưởng của các ngành có thể quay lại mức tăng trưởng của những năm trước đây. Tăng trưởng quý 2 theo kịch bản này là -4,9%, quý 3 -1,1%, quý 4 là 7% và cả năm là 1,5%.

Với kịch bản xấu nhất, bệnh dịch chỉ được khống chế hoàn toàn vào cuối năm. Nền kinh tế bắt đầu phục hồi từ nửa cuối quý IV/2020, khi đó tăng trưởng kinh tế quý II là -5,1%, quý III là -5,3%, quý IV là 2,8% và cả năm là -1%.

Ở bất kỳ kịch bản nào, PGS.TS Phạm Thế Anh cũng đánh giá sự phục hồi của các ngành như hàng không, du lịch, xuất khẩu sẽ gặp nhiều khó khăn kéo dài cho đến khi thế giới hoàn toàn kiểm soát được dịch bệnh. Trong ngắn hạn, chi tiêu của khu vực công có thể bù đắp được những khó khăn trên nhưng trong dài hạn là không thể. Do vậy, triển vọng kinh tế phụ thuộc nhiều vào việc phát triển thành công vắc xin hay thuốc đặc trị trên thế giới. Ngoài ra, con số tăng trưởng GDP không phản ánh được hết những khó khăn thật của nền kinh tế do không phản ánh được đầy đủ khu vực phi chính thức vốn bị ảnh hưởng nặng nề hơn hẳn những đợt suy thoái trước đây.

Trong bối cảnh đó, khuyến nghị chính sách của VEPR là cần xây dựng các kịch bản ứng phó chính sách khác nhau đối với cấp độ về dịch bệnh, chia thành chính sách hỗ trợ và cứu trợ. Ưu tiên thực hiện các chính sách an sinh xã hội như chi trả bảo hiểm thất nghiệp, hỗ trợ người bị tạm thời ngưng việc. Trợ cấp cho người nghèo, cá nhân, hộ kinh doanh bị mất kế sinh nhai…

Đặc biệt, trong mọi hoàn cảnh phải tạo điều kiện tốt nhất cho các doanh nghiệp còn có khả năng hoạt động, có phương án thích ứng vừa sản xuất vừa phòng chống dịch bệnh; tránh tình trạng "ngăn sông cấm chợ" cực đoan như ở một số địa phương.

H.Y