Vướng mắc trong giải phóng mặt bằng là một trong những nguyên nhân gây ách tắc giải ngân thanh toán vốn…
Việc giải ngân nguồn vốn này luôn chậm những năm gần đây, với nguyên nhân không mới, như lời của Phó Thủ tướng Chính phủ Vương Đình Huệ, đã “gây cản trở ý nghĩa an sinh xã hội rất lớn”.
Còn hơn 1.945 tỷ đồng chưa phân bổ chi tiết
Giai đoạn 2011 - 2015 có đến 16 CTMTQG được triển khai thực hiện. Nhưng để tập trung nguồn lực, khắc phục được sự dàn trải và sử dụng hiệu quả các CTMTQG, giai đoạn 2016 - 2020, Quốc hội đã quyết định cắt giảm xuống còn 2 chương trình, đó là CTMTQG xây dựng nông thôn mới và CTMTQG giảm nghèo bền vững. Trong giai đoạn 2016 - 2020, Quốc hội dành khoản ngân sách nhà nước tối thiểu là 193.155,6 tỷ đồng để đầu tư CTMTQG xây dựng nông thôn mới và 46.161 tỷ đồng cho CTMTQG giảm nghèo bền vững. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân nguồn vốn này luôn trong tình trạng “rùa bò”, đã không khai thác triệt để hiệu quả cho an sinh xã hội như ý nghĩa nhân văn của nó.
Theo quy định, thời hạn gửi báo cáo phân bổ kế hoạch vốn thực hiện các CTMTQG về Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính là trước ngày 31/3 năm kế hoạch. Theo thống kê mới đây của Bộ Tài chính, đến ngày 25/7/2019, có 53/54 đơn vị gửi báo cáo phân bổ về Bộ Tài chính, với số vốn đã phân bổ chi tiết là 16.054 tỷ đồng, đạt 89,19% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Số vốn chưa phân bổ chi tiết là 1.945,912 tỷ đồng. Trong đó: Khối trung ương quản lý, Bộ Tài chính chưa nhận được phân bổ kế hoạch vốn năm 2019 của Bộ Thông tin và Truyền thông với số vốn 15 tỷ đồng. Khối địa phương quản lý, có 17/53 địa phương chưa phân bổ hết kế hoạch được giao (với số vốn chưa phân bổ là hơn 1.930 tỷ đồng).
Theo Bộ Tài chính, tiến độ giải ngân bị ảnh hưởng là do kế hoạch vốn năm 2019 của các CTMTQG tăng 1,62 lần so với kế hoạch năm 2018, nên còn nhiều địa phương chưa kịp hoàn tất thủ tục đầu tư để trình duyệt đúng thời gian. Còn 17/52 địa phương chưa giao hết kế hoạch vốn Bộ Kế hoạch và Đầu tư thông báo (hơn 1.930 tỷ đồng). Bên cạnh đó, đa số các địa phương chưa phân bổ vốn thực hiện các đề án thuộc CTMTQG xây dựng nông thôn mới.
Những năm gần đây, sở dĩ giải ngân vốn các chương trình này thường chậm đều do các nguyên nhân cố hữu, như: Đa số các địa phương đều phân bổ vốn chậm, kéo dài đến tận tháng 5, thậm chí đến thời điểm kết thúc tháng 7 (trong khi quy định là hết tháng 3 hàng năm); thủ tục giao vốn chậm; năng lực ban quản lý dự án ở địa phương yếu; nhiều dự án không đáp ứng tiêu chí “có thiết kế mẫu, thiết kế điển hình” theo quy định, làm chậm tiến độ triển khai thực hiện các dự án.
Ngoài ra có nguyên nhân chủ quan do chủ đầu tư thiếu kiên quyết trong chỉ đạo, đôn đốc đẩy nhanh tiến độ giải ngân thực hiện dự án. Nhiều dự án gặp khó khăn trong công tác đền bù giải phóng mặt bằng, công tác đấu thầu; các dự án chuyển tiếp đang triển khai thi công chưa nghiệm thu khối lượng hoàn thành để giải ngân thanh toán vốn…
Có thể áp dụng cơ chế đặc thù để đẩy nhanh phân bổ vốn
Trong báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ mới đây, Bộ Tài chính đã đề nghị Thủ tướng chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương khẩn trương phân bổ chi tiết đối với số vốn chưa phân bổ của các dự án. Theo đó, thực hiện các đề án do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt hoặc chỉ đạo từ nguồn 10% vốn dự phòng CTMTQG xây dựng nông thôn mới và các dự án khởi công mới được thực hiện theo cơ chế đặc thù, không phải thực hiện quy định có quyết định phê duyệt dự án trước ngày 31/10/2018.
Đồng thời, phải rà soát, hoàn trả về trung ương số vốn còn lại của kế hoạch năm 2018 đến 31/3/2019 chưa thực hiện. Đối với các địa phương phân bổ chưa đúng tổng mức vốn được giao theo từng chương trình, từng nội dung như thanh toán nợ đọng xây dựng cơ bản, thu hồi vốn ứng trước, Bộ Tài chính đề nghị các địa phương rà soát điều chỉnh đảm bảo giao kế hoạch đúng quy định. Trường hợp có khó khăn vướng mắc trong quá trình phân bổ, kịp thời báo cáo về các bộ liên quan giải quyết hoặc trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, tháo gỡ nhằm thực hiện hoàn thành kế hoạch năm 2019 được giao.
Trả lời phỏng vấn TBTCVN, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cho rằng, việc chậm giải ngân nguồn vốn đối với CTMTQG là rất đáng tiếc. Theo ông, Quốc hội đã sáng suốt khi quyết định chỉ thực hiện 2 chương trình xóa đói giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới, nhưng giải ngân chậm có nghĩa chưa đạt được mục tiêu đặt ra về an sinh xã hội cho người dân, đặc biệt là người nghèo. Mặc dù những năm gần đây Chính phủ đã rất quyết liệt trong chỉ đạo, nhưng việc chậm vẫn hoàn chậm và vẫn chưa xử lý được trách nhiệm người đứng đầu.
Trên thực tế, việc chậm giải ngân vốn có nguyên nhân chủ quan và khách quan, trong đó nguyên nhân khách quan lại xuất phát từ một số quy định còn gây khó khăn cho các địa phương trong quá trình thực hiện chưa được tháo gỡ kịp thời. Theo ông Nguyễn Minh Phong, trong khi người dân ở các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, thì cần thiết các cấp, các ngành phải cùng vào cuộc tháo gỡ vướng mắc, nâng cao trách nhiệm để đẩy nhanh giải ngân nguồn vốn cho 2 CTMTQG này.
Minh Anh
