Trên cương vị Chủ tịch ASEAN 2020, Việt Nam đã tham gia các hội nghị của kênh hợp tác tài chính G20 và kiến nghị G20 chia sẻ các kinh nghiệm triển khai về chống xói mòn cơ sở thuế và chuyển lợi nhuận (BEPS).

Cơ chế phòng ngừa và giải quyết tranh chấp về thuế hiệu quả

“Khung khổ bao trùm G20/OECD về BEPS” được hình thành vào năm 2013. Tham gia vào Khung khổ bao trùm G20/OECD về BEPS đến nay đã có 137 quốc gia, bao gồm 66 quốc gia đang phát triển và 14 tổ chức quan sát viên.

Với cách tiếp cận tạo ra nguyên tắc đánh thuế mới cho người nộp thuế mà không phụ thuộc vào sự hiện diện vật lý, có các cơ chế phòng ngừa và giải quyết tranh chấp về thuế hiệu quả, các nhà lãnh đạo G20 đã thông qua Khung khổ BEPS vào tháng 6/2019. Hoạt động quản lý thuế trong nền kinh tế số hóa thuộc BEPS là một phần của các nỗ lực rộng lớn hơn, nhằm khôi phục sự ổn định và chắc chắn của hệ thống thuế quốc tế, giải quyết sự chồng chéo của các nguyên tắc hiện có và giảm thiểu rủi ro thuế kép.

Để triển khai BEPS, G20 đã thống nhất chương trình làm việc với 2 trụ cột. Trụ cột thứ nhất là tập trung vào vấn đề phân chia quyền đánh thuế, thực hiện đánh giá về phân bổ lợi nhuận và các nguyên tắc phân bổ lợi nhuận. Trụ cột thứ hai là hướng tới xử lý các rủi ro BEPS từ việc chuyển lợi nhuận tới các thực thể mà ở đó không hoặc đánh thuế rất thấp, đảm bảo rằng tất cả các doanh nghiệp hoạt động quốc tế phải trả mức thuế tối thiểu. Năm 2020, G20 hướng tới mục tiêu hoàn thành báo cáo cuối cùng của OECD phản ánh đầy đủ nội hàm và tính tương tác cả 2 trụ cột.

Cùng với nỗ lực của G20, tháng 10/2019, Ban Thư ký OECD đã công bố đề xuất nhằm thúc đẩy các cuộc đàm phán đa phương quốc tế để đảm bảo các công ty đa quốc gia lớn và có lợi nhuận cao, trong đó có cả các công ty hoạt động trên nền tảng số, phải nộp thuế ở nơi có hoạt động kinh doanh đáng kể và tạo ra lợi nhuận, nhưng không thành lập hiện diện thương mại nhờ việc tạo ra các quy tắc mới về địa điểm được đánh thuế với các nguyên tắc về phân bổ quyền đánh thuế và phần lợi nhuận phải chịu thuế với các nguyên tắc về phân bổ lợi nhuận chịu thuế. Đề xuất mới này của OECD với sự tham gia của 137 quốc gia và khu vực pháp lý trên cơ sở bình đẳng, để đàm phán đa phương về các quy tắc thuế quốc tế, nhằm phù hợp với nền kinh tế toàn cầu thế kỉ 21.

Thúc đẩy thực hiện bốn tiêu chuẩn tối thiểu BEPS

Kể từ tháng 2/2020 đến nay, mặc dù các nước phải tập trung nguồn lực cho phòng chống dịch Covid-19 nhưng việc triển khai 4 tiêu chuẩn tối thiểu BEPS vẫn đạt được tiến bộ đáng kể. OECD đã có báo cáo tiến độ thường niên về BEPS trình bày với các Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương G20 được tổ chức trực tuyến vào ngày 18/7/2020. Báo cáo nêu bật các kết quả đạt được của 4 hành động nhằm thực hiện 4 tiêu chuẩn tối thiểu. (xem bảng biểu)

Trong triển khai Hành động 5 “thông lệ thuế có hại”, các cơ quan quản lý thuế đã tăng cường hợp tác thông qua trao đổi thông tin về các qui định thuế. Theo đó, từ năm 2016 đến năm 2020 đã có gần 30.000 trao đổi thông tin về các qui định thuế, qua đó đảm bảo sự minh bạch, giúp các cơ quan quản lý thuế nắm bắt tốt hơn các giao dịch và thỏa thuận thuế của người nộp thuế, đặc biệt là của các công ty đa quốc gia để từ đó xác định và có hành động kịp thời đối với các rủi ro BEPS tiềm ẩn. Bên cạnh đó, hơn 287 chế độ thuế ưu đãi đã được rà soát nhằm loại bỏ hoặc sửa đổi các thông lệ thuế có hại.

Đối với Hành động 6 “ngăn chặn lợi dụng hiệp định thuế”, kể từ khi Hiệp ước đa phương BEPS có hiệu lực tháng 7/2018, đến nay đã có 94 thực thể pháp lý phê chuẩn BEPS và tác động tới hơn 1.600 hiệp định thuế. Tính đến tháng 5/2020, hơn 300 hiệp định thuế trên toàn cầu đã được sửa đổi cho phù hợp với bốn tiêu chuẩn tối thiểu cũng như các điều khoản có liên quan khác của BEPS.

Hành động 13 “Xây dựng báo cáo thông tin quốc gia” thúc đẩy các công ty đa quốc gia minh bạch hơn và yêu cầu các công ty này báo cáo số liệu tổng hợp về phân bổ thu nhập, lợi nhuận, nộp thuế và các hoạt động kinh tế tại các quốc gia có hoạt động. Báo cáo thông tin quốc gia sẽ được chia sẻ với các cơ quan quản lý thuế để sử dụng cho mục đích chống chuyển giá và đánh giá các rủi ro BEPS. Từ tháng 6/2018 đến nay, 90 thực thể pháp lý đã thiết lập được hơn 2.500 trao đổi song phương về báo cáo thông tin quốc gia trong khuôn khổ Hiệp ước hỗ trợ hành chính chung về các vấn đề thuế, các hiệp định thuế trùng và các hiệp định trao đổi thông tin thuế giữa các thành viên của Liên minh Châu Âu. Các tiến bộ đạt được trong Hành động 13 này ghi nhận đa số các công ty đa quốc gia có doanh thu toàn tập đoàn đạt trên 750 triệu Euro thuộc phạm vi báo cáo thông tin quốc gia.

Hành động 14 “Cơ chế giải quyết tranh chấp” đã mang lại thay đổi thực sự về hiệu quả của thủ tục thỏa thuận song phương (MAP). Một trong các kết quả nổi bật là số lượng các trường hợp tranh chấp được giải quyết xong tăng 12% năm 2017 và tăng 50% năm 2016. Gần 70 thực thể pháp lý đã được đánh giá và đưa ra 1.500 khuyến nghị để cải thiện cơ chế giải quyết tranh chấp.

Trên cương vị Chủ tịch ASEAN năm 2020, tiến trình Hội nghị Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng trung ương ASEAN 2020 tập trung nhấn mạnh vào các khía cạnh “gắn kết, bền vững và tự cường kinh tế” để triển khai chủ đề ASEAN 2020 của Việt Nam “ASEAN gắn kết và chủ động thích ứng”. Nhiều nội dung Việt Nam ưu tiên triển khai có tính tương đồng với các ưu tiên của Chủ tịch G20, trong đó có nội dung tăng cường hợp tác thuế. Với việc trở thành thành viên thứ 100 của Diễn đàn hợp tác thực hiện BEPS, Việt Nam cam kết thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ thành viên, đặc biệt là việc triển khai thực thi 4 hành động trong Gói tiêu chuẩn tối thiểu. Năm 2019, Việt Nam đã phối hợp với OECD tiến hành rà soát các chính sách phát luật thuế, tập trung vào thực hiện 4 tiêu chuẩn tối thiểu này và dự kiến sẽ tiếp tục rà soát, sửa đổi một số quy trình phù hợp với tiêu chuẩn hành động BEPS trong năm 2020. Với nhiệm vụ đó, trong khuôn khổ các hội nghị G20, Việt Nam đề xuất thúc đẩy hợp tác thuế nhằm khuyến khích trao đổi thông tin vì mục đích thuế theo các tiêu chuẩn quốc tế, xây dựng các cơ chế chia sẻ thông tin về việc áp dụng và triển khai các biện pháp BEPS. Kinh nghiệm của G20 sẽ góp phần xây dựng định hướng cải cách quản lý thuế Việt Nam theo hướng phù hợp với thông lệ quốc tế và chuẩn mực quốc tế cho giai đoạn 2021-2025 cũng như nâng cao hiệu quả cải cách và hiện đại hóa quản lý thuế trong giai đoạn mới này.

Lê Mai