vận hành hệ thống máy phát điện tại một đơn vị đã cổ phần hóa.

Phóng viên TBTCVN đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Farhad Taghizadeh - Giảng viên cao cấp Đại học Waseda (Nhật Bản), chuyên gia nghiên cứu kinh tế của Học viện Ngân hàng Phát triển châu Á về chủ đề trên.

PV: Với kinh nghiệm nghiên cứu về cải cách DNNN ở châu Á, xin ông cho biết bài học kinh nghiệm cho các nước ở khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam?

- PGS.TS Farhad Taghizadeh: Hiện nay các DNNN đóng vai trò chủ đạo trong nhiều nền kinh tế châu Á như: Trung Quốc, Việt Nam, Indonesia, các nước Trung Á như Kyrgykistan, Kazakstan, Uzbekistan… Tại hầu hết các nền kinh tế châu Á này, DNNN hoạt động chưa thực sự hiệu quả. Điều này đồng nghĩa với hiệu quả và hiệu suất của nguồn vốn nhà nước đang suy giảm.

Chính vì vậy, điều quan trọng đối với Chính phủ Việt Nam là phải đưa ra các chính sách cải cách DNNN phù hợp, nhằm thúc đẩy hiệu quả của dòng vốn đầu tư công, cũng như tối đa hóa phúc lợi xã hội.

PGS.TS Farhad Taghizade

PV: Tại Việt Nam, Chính phủ đang đẩy mạnh tiến trình cải cách DNNN, đặc biệt là cổ phần hóa, thoái vốn… nhưng tiến độ vẫn diễn ra rất chậm. Theo nhận định của ông đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên?

- PGS.TS Farhad Taghizadeh: Tôi muốn nhấn mạnh hai điểm, thứ nhất: Khi chúng ta muốn áp dụng một chính sách về DNNN đúng, chúng ta phải đưa ra một khung chính sách đánh giá hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp này. Bởi vì hiện nay, nhiều nhà quản lý DNNN tại châu Á đều nghĩ rằng, họ không chịu trách nhiệm về vấn đề tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp. Ở một số khía cạnh thì quan điểm của họ không sai, nhưng vẫn cần phải có một khung đánh giá hiệu quả hoạt động. Điều này có ý nghĩa rằng, chúng ta cần phải đánh giá nhiều thứ, trong đó gồm khả năng sinh lời, các đòn bẩy, các hoạt động kinh doanh, tính thanh khoản và các khía cạnh khác trong hoạt động của DNNN. Từ đó có sự đánh giá khách quan về hiệu quả hoạt động của các nhà quản lý và đưa ra quyết định có cần phải cải cách lại cơ cấu quản lý của một số DNNN hay không.

Thứ hai: Hiện nay một số quốc gia đang triển khai quá trình tư nhân hóa. Tư nhân hóa đóng vai trò vô cùng quan trọng vì các lĩnh vực tư nhân luôn tìm kiếm lợi nhuận, nâng cao hiệu quả và giảm chi phí hoạt động. Điều này rất tích cực, tuy nhiên trên thực tế không phải công ty nào cũng theo đuổi mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, ví như các lĩnh vực về công trình công cộng, điện, nước...

Một điều quan trọng, chúng ta phải có các quy định của nhà nước, ngay cả khi chính phủ muốn thực hiện quá trình tư nhân hóa thì chính phủ cũng cần phải đóng vai trò là nhà điều hành và giám sát nhằm đảm bảo nguồn cung, đảm bảo phúc lợi xã hội.

PV: Với kết quả cải cách DNNN thành công của một số nước châu Á, ông có thể khuyến nghị những giải pháp để tiến trình cải cách DNNN ở Việt Nam thành công trong thời gian tới?

- PGS.TS Farhad Taghizadeh: Có rất nhiều ví dụ điển hình về quá trình cải cách DNNN ở châu Á. Ví dụ như kinh nghiệm của Nhật Bản và Hàn Quốc trong các lĩnh vực khác nhau như giao thông vận tải đường sắt và bưu chính, trước đây đều là các lĩnh vực vận hành bởi các DNNN. Trong các giai đoạn phát triển của nền kinh tế Nhật Bản 40 hay 50 năm về trước, các DNNN chiếm số lượng rất lớn, đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc tăng cường và duy trì phát triển kinh tế. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, chúng ta có thể thấy phần lớn các doanh nghiệp này đã được tư nhân hóa; nhưng không phải toàn bộ bởi vì một số lĩnh vực đặc thù vẫn cần phải duy trì DNNN vì mục tiêu đảm bảo phúc lợi xã hội.

Vì thế, như tôi đã đề cập về vai trò của nhà nước và việc thiết lập các ủy ban điều phối, ủy ban giám sát là rất quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động của các DNNN cũng như quyết định các DNNN nào cần phải tư nhân hóa. Ngay cả khi đã tư nhân hóa, (hãy hình dung như lĩnh vực điện và năng lượng của Nhật Bản hiện nay đã được tư nhân hóa hoàn toàn), nhưng liệu điều đó có nghĩa rằng chính phủ không cần tham gia vào hoạt động của lĩnh vực này nữa hay không? Câu trả lời là không, vì nhiều doanh nghiệp đều muốn tối đa hóa lợi nhuận của mình bằng cách tăng giá sản phẩm, dịch vụ cho nên chính phủ cần phải chủ động can thiệp vào các lĩnh vực này, với vai trò là người điều phối và giám sát nhằm ngăn chặn tình trạng độc quyền, độc quyền nhóm, gây ảnh hưởng tiêu cực tới phúc lợi xã hội... Có thể kết luận rằng, ngay cả khi nền kinh tế được tư nhân hóa, chính phủ cũng cần phải chủ động tham gia với tư cách nhà điều hành giám sát.

PV: Xin cảm ơn ông!

Đức Việt (thực hiện)