Hội thảo do CIEM tổ chức sáng 27/2. Ảnh: PV

Ngày 27/2, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (CIEM) đã tổ chức hội thảo "Chất lượng điều kiện kinh doanh: Vấn đề và kiến nghị", trong khuôn khổ Chương trình Australia hỗ trợ cải cách kinh tế Việt Nam (Aus4Reform).

Vẫn còn nhiều điều kiện kinh doanh bất hợp lý, "trá hình"

Theo bà Trần Thị Hồng Minh - Viện trưởng Viện CIEM, thời gian qua, cải cách quy định về điều kiện kinh doanh nhằm tạo lập môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi, thân thiện với doanh nghiệp luôn là mục tiêu được ưu tiên, chỉ đạo sát sao của Chính phủ.

Trong giai đoạn 2017 - 2019, các bộ, ngành đã rà soát đơn giản hoá, cắt giảm hơn 50% số điều kiện kinh doanh để giảm gánh nặng thủ tục, qua đó giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Theo rà soát của Chính phủ, đã có 29 văn bản quy phạm pháp luật của các bộ ngành về cắt giảm điều kiện kinh doanh (tháng 5/2019), cắt bỏ, đơn giản hoá gần 3.500 điều kiện kinh doanh.

Tuy nhiên, đó mới chỉ là thành công bước đầu về số lượng. Trong các quy định hiện hành, vẫn còn các điều kiện kinh doanh không cần thiết, bất hợp lý hoặc không có ý nghĩa về hiệu quả quản lý nhà nước. Trên thực tế, khi tổ chức thực hiện, một số nơi vẫn chưa nắm rõ những thay đổi, cải cách về điều kiện kinh doanh. Do vậy, việc nâng cao chất lượng điều kiện kinh doanh vẫn là nội dung trọng tâm trong cải cách môi trường kinh doanh ở nước ta.

Phân tích về một số vấn đề trong cải cách điều kiện kinh doanh, bà Nguyễn Minh Thảo - Trưởng ban Nghiên cứu môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh của CIEM cho biết, việc cắt giảm các điều kiện kinh doanh chủ yếu còn dưới hình thức đơn giản hoá, theo hướng giảm mức độ yêu cầu, hoặc sửa đổi mang tính hình thức, thay vì cắt bỏ hẳn điều kiện.

Với những điều kiện kinh doanh được cắt bỏ thì chủ yếu dưới hình thức quy định theo pháp luật chuyên ngành như: đảm bảo yêu cầu về phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường… Một số quy định trùng lặp được cắt bỏ, một số quy trình cắt bỏ cũng được tính là điều kiện kinh doanh.

Những điều kiện kinh doanh không có ý nghĩa quản lý, nhưng việc cắt bỏ không thực sự tạo thuận lợi rõ ràng cho doanh nghiệp (như có đủ năng lực hành vi dân sự; phẩm chất đạo đức tốt…).

Trong khi đó, vẫn còn các điều kiện kinh doanh bất hợp lý, không đạt hiệu quả quản lý, thiếu rõ ràng, có thể dẫn tới sự tuỳ ý của cơ quan quản lý nhà nước. Nhiều điều kiện kinh doanh thể hiện dưới hình thức quy định về chứng chỉ do cơ quan quản lý nhà nước đào tạo và cấp khá phổ biến trong tất cả các lĩnh vực và đôi khi mang tính hình thức hơn là năng lực thực chất.

Đặc biệt, mặc dù các bộ báo cáo đã hoàn thành chỉ tiêu cắt giảm điều kiện kinh doanh, nhưng chưa có báo cáo đánh giá nào về hiệu quả và tác động của cải cách điều kiện kinh doanh; thiếu giám sát việc tổ chức thực hiện.

Từ những thực tế này, hiệu quả cải cách và cảm nhận của doanh nghiệp về cải cách điều kiện kinh doanh còn hạn chế.

Cải cách không phải để trình diễn

Phát biểu tại hội thảo, ông Đậu Anh Tuấn - Trưởng ban Pháp chế, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhận định, cải cách điều kiện kinh doanh có thể coi là "thương hiệu" của Chính phủ nhiệm kỳ này. Từ 2016, Chính phủ đã bãi bỏ được hàng nghìn điều kiện kinh doanh.

Song, ông cũng đồng tình với nhận định rằng, mặc dù hoàn thành về mặt số lượng, nhưng chất lượng cải cách là vấn đề cần bàn. Năm 2019, theo điều tra của VCCI, doanh nghiệp đánh giá cao hơn sự chuyển động về cắt giảm điều kiện kinh doanh, tỷ lệ khó khăn trong kinh doanh có giảm đi. Nhưng nếu nhìn lại thì khái niệm điều kiện kinh doanh chưa rõ, vẫn còn lẫn lộn giữa điều kiện kinh doanh và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Chỉ ra những vấn đề nổi cộm hiện nay, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng đó là tư duy, cách thức quản lý chưa đảm bảo quyền tự do kinh doanh. Nhiều điều kiện kinh doanh đặt ra mà không có mục đích rõ ràng theo quy định. Các cơ quan vẫn sử dụng các biện pháp quản lý hành chính vào thị trường, can thiệp trực tiếp vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, từ đó hạn chế tự do kinh doanh, có nguy cơ tạo ra độc quyền. Nhiều quy định đưa ra chưa có đánh giá về tác động kinh tế, chi phí lợi ích…

Trưởng ban Pháp chế của VCCI cũng cho biết, có những dấu hiệu cho thấy một số doanh nghiệp lớn, do muốn bảo hộ đã vận động đưa ra những rào cản thị trường để hạn chế sự tham gia của các doanh nghiệp khác. Đây là điều có hại cho người tiêu dùng, gây méo mó thị trường. Do đó, Nhà nước phải đảm bảo được sự cạnh tranh trên thị trường, thông qua chuyên nghiệp hoá việc xây dựng văn bản pháp luật để thúc đẩy cạnh tranh, tăng cường kỷ luật thị trường.

"Cải cách không phải là để trình diễn, đưa ra con số, khẩu hiệu hay. Suy cho cùng, khi cải cách thì hiệu quả cho nền kinh tế, lợi ích cho người dân mới là quan trọng nhất" - ông Đậu Anh Tuấn kết luận./.

H.Y