>> VINACAFE: Sẽ cổ phần hóa đồng thời cả công ty mẹ và con

Đó là nhận định của ông Đặng Quyết Tiến, Phó Cục trưởng Cục Tài chính Doanh nghiệp (Bộ Tài chính) về phương án cổ phần hóa (CPH) đảm bảo hiệu quả nhất đối với Vinacafe.

PV: Thưa ông, để đẩy nhanh tiến trình CPH tại Vinacafe, một vị lãnh đạo Công ty Cà phê 706 trực thuộc Vinacafe nêu nguyện vọng: Nhà nước thoái vốn bằng cách bán lại vườn cây cho người lao động với giá thị trường; đối với những hộ khó khăn sẽ cho trả góp trong 3- 5 năm. Với phương án này, Nhà nước sẽ thu về ít nhất trên 5.000 tỷ đồng và đây là phương án tối ưu nhất, có khả thi nhất trong lộ trình sắp xếp đổi mới DN. Vậy, ông bình luận gì về phương án nêu trên?

Ông Đặng Quyết Tiến: Đất nông lâm trường là đất sản xuất nông nghiệp nên thường có giá thuê đất hoặc giao đất rất thấp. Đây vẫn là đất trồng cây công nghiệp. Nếu bán giá trị vườn cây mà không gắn với giá trị sử dụng đất lâu dài thì sẽ không có nhà đầu tư nào dám bỏ số tiền lớn như thế ra mua. Bởi vì, các vườn cây cà phê hiện nay đa phần đang giai đoạn già cỗi, cần có kế hoạch thanh lý để tái canh, cho nên ẩn đằng sau đó là bán đất.

Đồng thời, phương án này không khả thi bởi không ai đảm bảo người lao động mua đất và giữ lại trồng cây, có thể họ mua xong sẽ bán đất cho các nhà đầu cơ khác.

Vì vậy, tôi ghi nhận kiến nghị đưa ra, nhưng để thực hiện phương án sắp xếp đổi mới DN thì Vinacafe phải thực hiện theo đúng tinh thần Nghị quyết số 30/NQ-CP và Nghị định số 118/2014/NĐ-CP ngày 17/12/2014 của Chính phủ về sắp xếp, đổi mới và phát triển, nâng cao hiệu quả hoạt động của công ty nông, lâm nghiệp, trong đó vấn đề đất rất quan trọng, cần phải giữ được đất.

Mục tiêu hiện nay của Chính phủ và các địa phương là đang thực hiện đo đạc, thống kê lại xem giá trị đất của các nông lâm trường còn hay mất, trong đó có cả vùng đất đang bị tranh chấp, lấn chiếm, sử dụng sai mục đích… Đó là những bước phải làm đầu tiên trong chuyển đổi sắp xếp nông lâm trường.

Để thực hiện phương án đó, cần phải xem Vinacafe hiện còn nắm giữ được toàn bộ đất đai theo sổ sách hay không. Vinacafe phải tính toán, kiểm tra thống kê lại đầy đủ diện tích đất hiện tại, xác định và làm rõ nguyên nhân những diện tích bị người dân chiếm dụng.

Chính vì thế, đặt ra phương án bán lại giá trị vườn cây nhưng không gắn với đất là không dễ.

PV: Thực hiện phương án bán lại giá trị vườn cây sẽ không dễ dàng nếu không tháo gỡ được vướng mắc về khoán và người nhận khoán, đặc biệt là vấn đề đất đai, thưa ông?

Ông Đặng Quyết Tiến: Như đã nêu phương án mà một đại diện Vinacafe đưa ra cho thấy tính khả thi thấp. Mô hình sản xuất cà phê có đặc thù là DN và người dân cùng hợp tác theo hướng nhận khoán, thậm chí nhiều đơn vị còn khoán trắng cho dân.

Vấn đề này của Vinacafe cần xem xét lại. Nếu chia đất nhỏ cho dân thì không bao giờ tích tụ được ruộng đất, nâng cao sản xuất và có giá trị cao mà dẫn đến tình trạng sản xuất manh mún.

Hiện nay, vai trò bên giao khoán theo hợp đồng của một số nông lâm trường cà phê không đúng bản chất nữa, vì các nông lâm trường kinh doanh thua lỗ kéo dài, nên không đảm nhận được nhiệm vụ cung cấp dịch vụ đã cam kết. Đối với những nông lâm trường đó phải có giải pháp riêng, nếu không để lâu sẽ mất đất.

Để triển khai tái cơ cấu, Vinacafe phải thực hiện đúng quy định của pháp luật, quy hoạch, rà soát lại đất đai, xác định rõ đất đai hiện nay đang ở tình trạng nào; tình trạng quản lý được hay không quản lý được rồi mới giao khoán cho người dân. Từ đó, mới có giải pháp cụ thể để đảm bảo quyền lợi cho người dân.

Bên cạnh đó, thực hiện quy hoạch đất thì cũng phải công khai từng trường hợp để có giải pháp cụ thể. Có trường hợp phải bàn giao đất về địa phương để chia cho dân vì không còn quản lý được nữa, còn trường hợp vẫn giữ được đất thì tính phương án CPH và thành lập công ty 2 thành viên… Đây cũng chính là định hướng và chủ trương của nhà nước.

Tóm lại, Vinacafe phải làm rõ những vấn đề về đất đai và phải đảm bảo 3 yêu cầu là bảo toàn tài sản nhà nước, ổn định chính trị và đảm bảo đời sống của bà con nông dân.

PV: Để đẩy nhanh tiến độ CPH trong năm 2017, theo yêu cầu tại Quyết định số 2252/TTg-ĐMDN về phương án tổng thể sắp xếp, đổi mới công ty nông nghiệp và tái cơ cấu Vinacafe của Thủ tướng Chính phủ, Bộ NN&PTNT đã chọn phương án CPH đồng thời công ty mẹ và con. Ông thấy phương án này có hợp lý?

Ông Đặng Quyết Tiến: Phương án này rất hợp lý. Làm như vậy mới giữ được đất và giúp xử lý các vấn đề căn cơ hơn trong quá trình thực hiện CPH. Chuyển đổi đồng thời là chuyển từ mô hình nhà nước sở hữu nhất định sang đa sở hữu, giúp thu hút các nhà đầu tư có chiến lược và công nghệ. Sự thay đổi quản trị doanh nghiệp trên cơ sở sử dụng đất đã có sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng đất, giúp đổi mới phương thức canh tác, thu hoạch, nâng cao giá trị chế biến, tạo đầu ra ổn định… Với những điểm mạnh này sẽ khiến ngành cà phê phát triển tốt hơn.

Tóm lại, với phương án CPH đồng thời công ty mẹ và con sẽ có 3 ưu điểm: Đẩy nhanh tiến độ CPH; ổn định địa bàn; tăng cường sự quản lý đất đai. Tuy nhiên, vẫn có hạn chế là nếu công ty mẹ không thay đổi quản trị, không tìm được các cổ đông tốt thì doanh nghiệp đó vẫn yếu kém.

PV: Như vậy, Vinacafe CPH thành công hay không điểm mấu chốt là tìm được nhà đầu tư chiến lược. Theo quan điểm cá nhân của ông, vấn đề tìm đối tác đầu tư của Vinacafe có triển vọng như thế nào?

Ông Đặng Quyết Tiến: Thu hút đối tác chiến lược nghĩa là mời các nhà đầu tư nước ngoài vào Việt Nam. Hiện các nhà đầu tư nước ngoài bán giá cà phê rất cao, hơn 100 USD/kg trong khi Việt Nam bán 20 USD/kg, bởi vì khâu cuối cùng là chế biến và phân phối sản phẩm xuất khẩu thì các nhà đầu tư nước ngoài đang nắm giữ.

Chính vì vậy, thu hút các nhà đầu tư nước ngoài mua Vinacafe mẹ, tham gia vào khâu chế biến, đưa vốn, khoa học công nghệ nhằm đảm bảo sản xuất theo quy trình khép kín và hiệu quả hơn, nâng cao giá trị cà phê Việt Nam.

Khi kết nối các nhà đầu tư thành một chuỗi thì giá bán cà phê sẽ ổn định, tránh tình trạng khi giá cà phê trên thế giới giảm thì họ ép người nông dân. Vì thế, khâu chế biến là khâu quan trọng nhất mà các nhà đầu tư nước ngoài đang nắm giữ. Chúng ta cần thu hút họ.

PV: Xin cảm ơn ông!

Khánh Linh