Hiện còn hơn 3.300 quy định về điều kiện kinh doanh trái với Hiến pháp 2013 chưa được bãi bỏ. Ảnh minh họa

Đây là điều đáng báo động được nêu ra tại Hội thảo về tình hình 6 tháng thực hiện Nghị quyết số 19/2015/NQ-CP ngày 12/3/2015 của Chính phủ về cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo TS Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (CIEM), Hiến pháp 2013 quy định người dân có quyền tự do kinh doanh. Trên cơ sở đó, Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư đã tạo ra thay đổi đột phá về môi trường kinh doanh, người dân và doanh nghiệp (DN) kỳ vọng nhiều, nhưng thực tế không được như vậy. Hơn 3.300 quy định về điều kiện kinh doanh trái với Hiến pháp 2013 chưa được bãi bỏ. Không những vậy, còn nhiều điều kiện kinh doanh khác đang được nghiên cứu ban hành trong hàng loạt các thông tư… Chính việc các cơ quan trong bộ máy không nghiêm chỉnh chấp hành đã ảnh hưởng đến lòng tin của người dân, DN…

LS Trần Hữu Huỳnh, nguyên Trưởng ban Pháp chế VCCI cho rằng, lẽ ra khi Hiến pháp 2013 được bấm nút thông qua, thì hơn 3.300 điều kiện kinh doanh hiện có phải được tự động chấm dứt, tuy nhiên điều này đến nay vẫn chưa được thực hiện.

“Không chỉ nói về ý chí, trách nhiệm mà là nói nghĩa vụ của Nhà nước, người dân là phải tuân thủ Hiến pháp. Phải chăng vì chúng ta không có toà án Hiến pháp, hay thiếu cơ chế để người dân và DN có quyền sử dụng Hiến pháp như là cơ sở pháp lý cơ bản, bền vững nhất của mình để bảo vệ quyền tự do kinh doanh mà Đảng, Nhà nước, Quốc hội đã thông qua tại Hiến pháp”.

Các cơ quan phối hợp chưa hiệu quả

Một vấn đề lớn nữa được cho là đang cản trở những cải thiện về môi trường kinh doanh là sự kết hợp giữa các cơ quan. TS Nguyễn Đình Cung cho biết, việc triển khai những chỉ tiêu cải cách liên quan đến một bộ thường dễ dàng hơn, nhưng các chỉ tiêu liên quan đến nhiều cơ quan như cấp phép xây dựng, bảo vệ tài sản, thông quan qua biên giới thì việc triển khai rất “ì ạch”, “mỗi nơi làm theo ý mình” nên gần như dậm chân tại chỗ. Ví dụ rõ ràng nhất là về chỉ tiêu thông quan qua biên giới, liên quan đến 13 bộ, trong đó có nhiều tổng cục, đơn vị.

Hiện nay có khoảng 300 văn bản liên quan đến các quy định quản lý chuyên ngành về xuất nhập khẩu. Trong các văn bản này chủ yếu là thông tư nên quy trình không được như nghị định hay luật, rất khó kiểm soát về chất lượng, về những lợi ích gắn bó với chính sách. Chính vì điều đó mà cho đến nay, Tổng cục Hải quan đã chủ động rà soát, nhưng kết quả chưa được như mong muốn. “Nếu gỡ được hai vấn đề là quản lý chuyên ngành xuất nhập và đăng ký kinh doanh, tôi tin rằng môi trường kinh doanh của Việt Nam sẽ cải thiện vượt bậc”, TS Nguyễn Đình Cung khẳng định.

Theo luật sư Trần Hữu Huỳnh, sự phối hợp giữa các cơ quan là điểm yếu trong việc triển khai các chính sách, không chỉ riêng với Nghị quyết 19, và cần cơ quan quyền lực cao gây sức ép.

“Nếu vấn đề khó như thuế còn làm được, thì có nghĩa là toàn bộ các chỉ số cải cách môi trường kinh doanh đều có thể làm được. Tôi đánh giá rất cao Bộ Tài chính ở việc minh bạch hoá, sử dụng công nghệ thông tin để công khai số thuế phải nộp của các hộ kinh doanh cá thể, khiến người dân cảm thấy minh bạch, công bằng trong nghĩa vụ thuế. Chúng ta đi tiên phong trong minh bạch hoá sẽ làm hạn chế thị trường ngầm, hạn chế thất thu ngân sách”, ông Trần Hữu Huỳnh nói.

Kỷ luật hành chính chưa nghiêm

Ông Trần Hữu Huỳnh cũng nhấn mạnh về vấn đề kỷ luật hành chính khi có rất ít bộ, địa phương có báo cáo về tình hình thực hiện Nghị quyết 19, chưa nói đến chất lượng thực hiện báo cáo, tiến độ triển khai Nghị quyết. Theo yêu cầu, định kỳ hàng quý, các bộ, cơ quan, địa phương phải gửi báo cáo đánh giá tình hình triển khai và kết quả thực hiện Nghị quyết về Bộ Kế hoạch và Đầu tư và Văn phòng Chính phủ. Nhưng đến ngày 23/9, chỉ có 4 cơ quan đã báo cáo là Bộ Tài chính, Bảo hiểm xã hội, VCCI và EVN cùng 3 địa phương khác là TP.HCM, Đồng Nai và Hà Nội.

“Đây là lần đầu tiên Chính phủ bước vào cuộc chơi của thế giới, lấy chỉ số của thế giới làm thước đo cải cách, cách làm rất mới trong cải cách quản trị nhà nước chứ không chỉ cải cách hành chính. Tuy nhiên, nếu làm thế này, rất dễ làm cho những người đang cải cách nản lòng. Chúng ta cần phải đánh giá chính xác, đầy đủ, toàn diện để biểu dương những bộ đi tiên phong, tìm giải pháp cho các bộ chưa chuyển biến”, luật sư Trần Hữu Huỳnh đề nghị./.

H.Y