Đây là quan điểm của các chuyên gia chia sẻ tạị Hội thảo Đặc khu – Thể chế, chính sách và kỳ vọng thành do Viện Kinh tế Việt Nam phối hợp cùng VTV24 đã tổ chức ngày 18/5.

Toàn cảnh Hội thảo. Ảnh: DT

Cần có những ràng buộc đủ mạnh để đầu tư hiệu quả

Phát biểu khai mạc hội thảo, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng khẳng định, việc Việt Nam phát triển 3 đặc khu Vân Đồn, Bắc Vân Phong, Phú Quốc đã thể hiện sự nhất quán và quan tâm của Đảng, Quốc hội và Chính phủ đối với mô hình này.

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng cho biết thêm, Dự án Luật Đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt (đặc khu) đã được Chính phủ trình Quốc hội cho ý kiến vào Kỳ họp thứ 4. Trên cơ sở ý kiến đóng góp, dự án luật đã được chỉnh sửa hoàn thiện và sẽ trình Quốc hội xem xét, thông qua vào Kỳ họp thứ 5 tới.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Dũng cũng chia sẻ, xây dựng dự án Luật Đặc khu là vấn đề mới, vấn đề khó, chưa có tiền lệ tại Việt Nam. Vì thế nên xây dựng một bộ luật phải thận trọng, phải cập nhật với thông lệ quốc tế, nhưng cũng không nên quá cầu toàn. Do vậy, trong quá trình thực tế, nếu cần bổ sung hoàn thiện, thì sẽ bổ sung hoàn thiện.

Theo ông Sebastian Eckardt, Chuyên gia kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế giới (WB) tại Việt Nam, các đặc khu đã trở thành công cụ chủ chốt để đổi mới chính sách và cải cách kinh tế, thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng và hiện đại hóa kinh tế – trên thế giới cũng như ở Việt Nam. Mặc dù các đặc khu được thiết kế và triển khai tốt đem lại lợi ích rõ ràng, vẫn có rủi ro gắn liền với việc phân mảnh trong môi trường pháp quy, lệ thuộc quá mức vào các ưu đãi và quản trị các đặc khu kinh tế.

Cũng theo chuyên gia của WB, để tối đa hóa lợi ích và hạn chế rủi ro, việc thành lập và thiết kế các đặc khu kinh tế nên được gắn chặt, với chiến lược toàn diện về phát triển công nghiệp và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), tập trung vào việc lựa chọn vị trí, tính kết nối, dịch vụ hạ tầng và cải thiện môi trường kinh doanh.

Nên "đánh cược" vào "cuộc chơi"

Liên quan tới vấn đề thành lập đặc khu, chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành cho rằng, xây dựng cơ chế chính sách cần gắn đặc khu với hai chữ “dám chơi” và “biết chơi”. Chuyên gia Võ Trí Thành chia sẻ, dù hơi muộn, rủi ro và thách thức, nhưng Việt Nam nên “đánh cược” vào “cuộc chơi” này, bởi thế giới đã thay đổi thì Việt Nam cần đột phát trong chính sách và mở cửa; quan trọng nhất là “cách chơi” để thành công.

TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cũng cho biết, trên thế giới, các mô hình đặc khu kinh tế xuất hiện khá nhiều, tuy nhiên thành công lại không nhiều. Đặc khu hoàn toàn mới với Việt Nam, nhưng theo TS Trần Đình Thiên, điều kiện thế giới đã thay đổi nên làm đặc khu là cần thiết và đi sau nên phải làm khác biệt và vượt trội.

TS Trần Du Lịch, thành viên Tổ tư vấn Kinh tế của Thủ tướng cho rằng, hiện có hai nhóm chính sách là tập trung vào nhóm ưu đãi và xây dựng môi trường đầu tư. Tuy nhiên, chúng ta hiện chủ yếu tập trung vào nhóm chính sách, ưu đãi thuế, giá đất, mà chưa tập trung vào nhóm môi trường đầu tư.

TS Lịch chia sẻ thêm, vì chính sách đặc khu sẽ nhạy cảm, chúng ta nên làm từ từ. Doanh nghiệp, nhà đầu tư có thể cần môi trường đầu tư tốt hơn là việc được giảm thuế. “Muốn câu con cá lớn thì mồi phải ngon, thơm, chứ không phải cho một con cá cho nhanh", ông Lịch nói.

Theo ông Teo Eng Cheong, Giám đốc quốc tế, Tập đoàn Surbana Jurong (Singapore), đặc khu kinh tế có thể là một chương trình hiệu quả đối với phát triển kinh tế. Tuy nhiên, rất nhiều đặc khu kinh tế thất bại vì các mục tiêu không rõ ràng; hạn chế trong tự do hóa chính sách, lựa chọn địa điểm sai, thiết kế tồi hoặc quản lý kém hiệu quả. Mặt khác, nếu đặc khu kinh tế có một tầm nhìn rõ ràng, thay đổi chính sách táo bạo, lựa chọn địa điểm cẩn thận, thiết kế thông minh và quản lý chặt chẽ sẽ là một cơ hội tốt để thành công./.

Duy Thái