Nhiều nhãn hàng nội địa nổi tiếng tại thị trường trong nước nhưng cũng không thể xuất khẩu bằng chính thương hiệu. Ảnh: TL

*PV: Xin ông cho biết tình hình xuất khẩu dệt may sang các nước CPTPP trong thời gian vừa qua?

- Ông Trương Văn Cẩm: Trước đây, khi CPTPP dự kiến có sự tham gia của Mỹ, chúng ta kỳ vọng lớn vào hiệp định này. Tuy nhiên không có Mỹ thì đây vẫn là thị trường tiềm năng, mặc dù lợi ích bị giảm rất nhiều.

Trong số 5 tỷ USD xuất khẩu vào thị trường khu vực CPTPP của nước ta hàng năm, Nhật Bản vẫn giữ được mức tỷ trọng khá cao, còn lại các thị trường khác hầu như không cao, chỉ khoảng 100 triệu USD (trừ Canada). Nói chung, doanh nghiệp ngành dệt may Việt Nam hiện giữ được thị phần ổn định tại Úc, Canada…

Do đó, với thị trường CPTPP, ngành dệt may Việt Nam trong vài năm tới vẫn không có sự gia tăng đột biến mà chỉ tăng ổn định khoảng 2 con số. Với các thị trường mới khác trong nhóm, chúng ta cần có thời gian để thâm nhập.

*PV: Thưa ông, EVFTA vừa chính thức được ký kết, có nhiều nhận định cho rằng hiệp định này có nhiều cơ hội cũng như thuận lợi hơn cho sự phát triển cho ngành dệt may so với CPTPP. Ông đánh giá như thế nào về nhận định này?

- Ông Trương Văn Cẩm: Cả CPTPP và EVFTA đều là những hiệp định thế hệ mới có vai trò quan trọng trong tiến trình hội nhập quốc tế của Việt Nam. Riêng đối với ngành dệt may, nếu chúng ta tận dụng được cơ hội thì hai hiệp định sẽ là cú hích để phát triển ngành lên một tầm cao mới, vững chân trên bản đồ phát triển dệt may thế giới.

Cả hai thị trường này đều có quy mô xấp xỉ nhau với lượng dân số khoảng 500 triệu người. EU có GDP chiếm 26% của thế giới và 20% thương mại toàn cầu; CPTPP có GDP chiếm 15% thương mại thế giới.

Riêng đối với CPTPP, có một số nước Việt Nam chưa có FTA như Peru, Mexico, Canada. Trong đó, tại thị trường Canada xuất khẩu của Việt Nam đạt 500 triệu USD, chỉ đứng sau Nhật Bản và hơn hết các nước khác. Đây cũng có thể coi là yếu tố thuận lợi để ngành dệt may tiếp tục mở rộng thị trường xuất khẩu.

Bên cạnh đó, cả hai FTA này quy định về cắt giảm thuế khá nhanh. Hiện Việt Nam xuất khẩu vào hai khu vực này ở mức khá cao, với EU là 9,6%, còn với CPTPP mỗi nước một mức khác nhau như Peru: 17%, Mexico: 25- 30%.

Tuy nhiên, khi EVFTA có hiệu lực, đa số các dòng thuế được giảm sâu và sau 7 năm EU sẽ giảm gần như toàn bộ dòng thuế. Còn đối với CPTPP lộ trình giảm thuế lâu hơn, có nước kéo dài tới 16 năm.

*PV: Vậy còn về vấn đề quy tắc xuất xứ để hưởng ưu đãi thuế quan – yếu tố quan trọng bậc nhất đối với các sản phẩm ngành dệt may thì sao, thưa ông?

- Ông Trương Văn Cẩm: Khâu khó nhất đối với doanh nghiệp dệt may Việt Nam ở cả hai hiệp định này chính là làm sao đáp ứng được quy tắc xuất xứ. Hiện nay, nước ta vẫn phải nhập nguyên liệu đầu vào khá lớn, năm 2018, Việt Nam nhập 12,7 tỷ USD vải, riêng 6 tháng đầu năm nay nhập 6,7 tỷ USD và nhập chủ yếu từ các nước ngoài khu vực có hiệp định.

Với EVFTA, quy tắc xuất xứ cộng gộp toàn phần có thể mang lại hi vọng cho doanh nghiệp Việt. Quy tắc xuất xứ cộng gộp cho phép các mặt hàng Việt Nam được sản xuất từ nhiều khâu có thể tận dụng nguồn nguyên liệu từ các nước khác mà vẫn đảm bảo hàm lượng "nội khối". Cụ thể đối với ngành may mặc, nguyên liệu sản xuất có thể được nhập từ các nước cùng ký FTA với EU và Việt Nam, như là Hàn Quốc chẳng hạn.

Trong CPTPP, quả thật đáp ứng về quy tắc xuất xứ khó hơn EVFTA. Hiện các doanh nghiệp dệt may chưa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng. Đa phần là các khách hàng, đối tác của chúng ta có chuỗi cung ứng. Cũng chính vì lẽ đó, họ chỉ định hoàn toàn về vấn đề lấy nguồn vải, sợi… cho sản xuất. Hiện chúng tôi vẫn hy vọng, các đối tác sẽ chuyển từ chỉ định nhập “đầu vào” ở nước ngoài sang chỉ định lấy nguồn vải trong nước để tận dụng thuế quan.

*PV: Ông vừa đề cập đến vấn đề chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam, theo ông, chúng ta đang đứng ở đâu trong chuỗi này?

- Ông Trương Văn Cẩm: Doanh nghiệp dệt may Việt Nam đang ở vùng thấp, vùng trũng trong chuỗi cung ứng so với một số quốc gia là đối thủ như Sirilanca, Campuchia… Nói về kim ngạch, dệt may Việt Nam trong một thời gian rất ngắn có sự phát triển rất nhanh, bởi theo đúng “con đường” phát triển, những gì dễ thì chúng ta làm trước nên không có yêu cầu cao về kỹ thuật, về nguồn nhân lực... Hiện chúng ta có tới khoảng 76% lao động không qua đào tạo, 17% trung cấp, sơ cấp, gần 7% đào tạo đại học và trên đại học.

Chính vì lẽ đó, bên cạnh công nghệ yếu, khâu dệt nhuộm yếu thì khâu thiết kế vẫn là khâu mà ngành dệt may nước ta rất yếu. Nhiều nhãn hàng nội địa nổi tiếng tại thị trường trong nước, nhưng cũng không thể xuất khẩu bằng chính thương hiệu nên gía trị gia tăng không cao.

*PV: Xin cảm ơn ông!

Tố Uyên