Ông Nguyễn Anh Dương trình bày báo cáo tại hội thảo "Kinh tế vĩ mô Việt Nam: Động lực cho cải cách", do Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (CIEM) tổ chức. Ảnh: H.Y

Mục tiêu tăng trường 6,7% là rất khó khăn

Trình bày báo cáo, ông Nguyễn Anh Dương, Phó trưởng ban Chính sách Kinh tế vĩ mô của CIEM cho biết, tốc độ tăng GDP quý 1 đạt 5,12%, thấp hơn cùng kỳ 2 năm trước đó. Khu vực dịch vụ vẫn duy trì được đà tăng trưởng, đạt 6,52%. Khu vực công nghiệp – xây dựng suy giảm rõ nét. Sự suy giảm này chủ yếu do ngành dầu khí điều chỉnh giảm kế hoạch khai thác dầu năm 2017; ngành than gặp khó khăn do cạnh tranh về giá và chưa thống nhất được giá bán than giữa Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam và các đơn vị đối tác; các ngành công nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung đang trong giai đoạn tái cơ cấu lại; nhu cầu hàng công nghiệp xuất khẩu suy giảm và xu hướng bảo hộ ở không ít thị trường. Do đó, khả năng hiện thực hoá mục tiêu tăng trưởng cả năm (6,7%) là rất khó khăn nếu không cải thiện đáng kể tốc độ tăng trưởng trong các quý tiếp theo.

Chỉ số giá tiêu dùng liên tục tăng trong quý 1, dù tốc độ chậm dần. Với tốc độ tăng trưởng kinh tế tương đối thấp hiện nay, quan ngại về hiệu quả điều phối chính sách kinh tế vĩ mô và cải cách giá cả trong thời gian qua hoàn toàn có cơ sở.

Trên thị trường tiền tệ, lãi suất huy động VNĐ ổn định. Ngân hàng Nhà nước (NHNN) không điều chỉnh trần lãi suất tiền gửi USD (đang ở mức 0%) ngay cả khi Mỹ tăng lãi suất. Thay vào đó, NHNN tập trung vào truyền thông về ưu tiên giảm mức độ đô la hoá trong nền kinh tế, theo dõi diễn biến USD trên thế giới và thực hiện linh hoạt cơ chế tỷ giá trung tâm.

Tín dụng tăng 4,03% trong quý 1, cao hơn so với cùng kỳ các năm gần đây. Nguyên nhân có thể do lãi suất ổn định, nhu cầu tín dụng gia tăng, giảm sự tác động từ trái phiếu Chính phủ và một số doanh nghiệp (DN) tranh thủ “vay sớm” trước lo ngại lãi suất tăng.

Cũng trong quý 1, tổng vốn đầu tư toàn xã hội chỉ tăng 3,2% (nếu loại trừ yếu tố tăng giá), thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước. Giải ngân vốn TPCP chậm, giảm tới 20,5%, chủ yếu do chất lượng công tác chuẩn bị dự án còn thấp, hồ sơ dự án sơ sài; phê duyệt chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư dự án mang tính hình thức, xa rời thực tế; chậm trễ trong giải phóng mặt bằng, nhà thầu không đủ năng lực thi công.

Điều hành thu chi ngân sách giúp giảm sức ép nợ công

Tổng thu NSNN trong quý 1 đạt 230,5 nghìn tỷ đồng, tăng tới 21,6% so với cùng kỳ; bằng 23,1% dự toán cả năm 2017 và tương đương 30,1% GDP. Chi NSNN ước đạt gần 285 nghìn tỷ đồng, tương đương 20,5% dự toán và chỉ tăng 2,7%.

Tỷ lệ bội chi so với GDP ở mức 0,4% trong quý 1/2017, mức thấp kỷ lục so với cùng kỳ năm 2016 (5,53%) và mức trung bình các năm 2011 – 2015 (4,86%). Nhìn từ góc độ này, điều hành thu chi NSNN đã ít nhiều giúp giảm sức ép đối với nợ công và phát hành TPCP.

Kết quả dự báo kinh tế vĩ mô cho thấy, tăng trưởng kinh tế quý II ước đạt 5,61%. Tăng trưởng xuất khẩu dự báo ở mức 9,24%. Thâm hụt thương mại ở mức 1,13 tỷ USD, tiếp tục tăng do cầu đầu tư và nhập khẩu. Mức tăng giá tiêu dùng quý II dự báo khoảng 0,86%.

Bên cạnh những chỉ tiêu đánh giá trên, báo cáo của CIEM cũng phân tích một số vấn đề về đổi mới cơ chế điều hành phát triển kinh tế - xã hội hướng tới nhà nước kiến tạo. Theo TS. Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng CIEM, trong năm 2016, năm đầu tiên của nhiệm kỳ Chính phủ, tư duy xây dựng Nhà nước kiến tạo đã được chuyển thành những thay đổi trong phương thức điều hành kinh tế vĩ mô, nhấn mạnh đến tăng trưởng thực chất, bền vững, không đánh đổi bằng những thành tích ngắn hạn. Chú trọng nhiều hơn đến các mục tiêu, chỉ tiêu liên quan đến cải thiện môi trường kinh doanh, phát huy dân chủ trong xã hội để đưa Nhà nước đến gần dân hơn.

Tuy vậy, quá trình điều hành vừa qua cũng bộc lộ một số tồn tại như khung khổ pháp lý điều hành phát triển kinh tế xã hội vẫn theo hướng truyền thống, số lượng các văn bản điều hành rất nhiều, nhưng bản chất là những quyết định hành chính mang tính cá biệt.

Mục tiêu điều hành tổng quát thường bao gồm những nội dung tương tự như chức năng, nhiệm vụ của Chính phủ. Chỉ tiêu kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội thiên về số lượng, về đầu vào mà ít chỉ tiêu phản ánh đầu ra, phản ánh hiệu quả sử dụng nguồn lực, chất lượng dịch vụ, chất lượng sống của người dân.

Cách thức và công cụ điều hành phát triển kinh tế - xã hội thiên về can thiệp, kiểm soát hành chính hơn là công cụ thị trường. Cơ chế điều hành vẫn nặng về xin cho, cầm tay chỉ việc, cản trở tư duy chiến lược và cải cách, làm méo mó phân bổ nguồn lực, giảm năng suất, hiệu quả đầu tư.

Trong bối cảnh kinh tế có nhiều biến động, báo cáo của CIEM đã đưa ra một số định hướng đổi mới công tác điều hành, bao gồm chuyển trọng tâm điều hành hướng vào tăng năng suất để tăng trưởng, tăng thịnh vượng và phúc lợi; tạo động lực để cung cấp dịch vụ công giá rẻ, chất lượng và cần thiết cho sự phát triển năng lực người dân và bảo đảm điều kiện cho việc làm ăn của DN, tạo sự cạnh tranh lành mạnh. Thay đổi cách thức làm việc, chuyển dần từ ban hành Nghị quyết điều hành chung sang các Nghị quyết chuyên đề; thay đổi hệ thống chỉ tiêu hướng đến chất lượng; điều hành gắn chặt vào cải thiện môi trường kinh doanh, cải thiện chất lượng dịch vụ phục vụ nhân dân, doanh nghiệp…/.

H.Y