Để cho các em học sinh được cảm nhận "mỗi ngày đến trường là một ngày vui". Hình minh họa

Hàng năm, các thầy cô giáo vẫn tham gia những khóa bồi dưỡng kiến thức để hoàn thiện, nâng cấp các văn bằng, chứng chỉ. Nhưng chỉ bổ sung kiến thức đã đủ để vững vàng trên bục giảng hay chưa?

Trước kia, thầy cô ví như cha mẹ, trên thực tế còn nghiêm hơn cha mẹ. Trên lớp gần như chủ yếu là quan hệ theo một chiều: thầy cô ra lệnh, chỉ đạo, truyền thụ kiến thức, học sinh tiếp nhận, vâng lời. Nhưng giờ đây xã hội đã đổi thay, và sự trao đi đổi lại giữa hai phía được khích lệ để nâng cao năng lực chủ động, sáng tạo trong học sinh. Cử chỉ của thầy cô xoa đầu học sinh, trước đây có thể khiến học sinh sung sướng, xúc động, nhưng giờ có thể đem lại phản ứng ngược.

Không còn chân lý “thầy cô luôn luôn đúng”. Nghề giáo giờ đây khó khăn hơn, bởi nhiệm vụ của người thầy không chỉ là rèn đức, luyện tài để có được những công dân tốt cho xã hội, mà là đào tạo những “công dân toàn cầu”. Như vậy, giáo viên có thể là vị trí người thầy trên lớp, nhưng ở lĩnh vực khác lại phải sẵn sàng tâm thế một học trò. Đó là luôn cập nhật kiến thức mới, trau dồi để có phông nền văn hóa tốt; học kỹ năng giao tiếp, phương thức truyền thụ hiện đại, dễ tiếp thu, và đặc biệt phải thấm nhuần luật pháp.

Nền kinh tế thị trường, hội nhập đang hàng ngày, hàng giờ làm xã hội thay đổi, con người ngày càng được thụ hưởng đủ đầy hơn về vật chất, văn hóa tinh thần… Nhưng những mặt trái như ô nhiễm môi trường, đạo đức xã hội xuống cấp, tham nhũng lãng phí lại đang trở thành vấn nạn, môi trường giáo dục cũng bị ảnh hưởng. Để chấn chỉnh lại sự xuống cấp về đạo đức, cần phải bắt đầu từ điểm mấu chốt là giáo dục, giáo dục trong gia đình, giáo dục trong nhà trường, nơi người lớn lần đầu tiên ghi dấu ấn lên “những trang giấy trắng tâm hồn”.

Vậy thầy cô có nhất thiết vẫn phải là tấm gương cho học sinh hay không, thầy cô đứng ở đâu trong “chuỗi giáo dục con người”? Thầy cô cũng đang lúng túng trong việc định vị chính mình.

Quay lại một năm trước đây, chương trình truyền hình thực tế “Thầy cô chúng ta đã thay đổi” của VTV có thể cho chúng ta một gợi ý hay. Với 8 giáo viên dũng cảm đăng ký tham gia, mục đích của chương trình nhằm đào tạo, huấn luyện để giúp các thầy cô vượt qua những khó khăn mà họ phải đối mặt trong môi trường sư phạm.

Chương trình đã ghi lại chân thật những cách ứng xử của một giáo viên với học sinh mà chính giáo viên đó không nghĩ là có vấn đề. Điều đó làm cho khán giả nhận ra thực trạng, người giáo viên đang giữ một khoảng cách quyền lực với học sinh để có được sự tôn trọng, thay vì xây dựng mối quan hệ tôn trọng với học sinh.

Một em học sinh đã chia sẻ sau khi xem chương trình: “Em cảm nhận và hiểu rõ đâu là một tiết học thực sự, đâu là tiết học bị đè nặng bởi sự đối phó đến đến từ cả giáo viên lẫn học sinh. Em rất hy vọng chương trình này có thể đến với một số thầy cô trong lớp để họ luôn thấy được vai trò và tư cách của người giáo viên. Các thầy cô đang đứng trên bục giảng liệu có đang cống hiến hết mình? Có thực sự cảm thấy hạnh phúc với nghề giáo hay chưa? Hy vọng, những bạn học sinh khi theo dõi chương trình này sẽ thấy được đâu đó hình ảnh của bản thân để từ đó có thái độ ứng xử, cách học tập đúng đắn”.

Rất nhiều câu hỏi đang đặt ra cho các nhà giáo mà chưa có đáp án cụ thể. Quan trọng là với những sự gợi ý, một nhà giáo tâm huyết với nghề, với trẻ sẽ dành thời gian để tự vấn và tìm cho mình một đáp án riêng, để đi đến cái đích: Thầy cô hạnh phúc với nghề, học sinh có một “thời hoa đỏ” đong đầy những kỷ niệm đẹp…

Kim Thanh