Các chuyên gia kinh tế nhận định như vậy, tại hội thảo “Nâng cao chuỗi giá trị sản phẩm - Giải pháp tăng trưởng xuất khẩu bền vững”, do Bộ Công thương tổ chức, ngày 8/8.

Doanh nghiệp nội vẫn mờ nhạt

Tại hội thảo, các chuyên gia đánh giá, trong thời gian qua hoạt động xuất khẩu đã có sự tăng trưởng mạnh mẽ, đóng góp to lớn vào sự phát triển của nền kinh tế. Theo thống kê, chỉ trong 7 tháng đầu năm, xuất khẩu ước đạt 133,69 tỷ USD, tăng 15,3% (so với cùng kỳ năm ngoái) và cao hơn mục tiêu đề ra từ đầu năm ở mức trên 10%.

Điều đáng nói là trong đó, xuất khẩu của khối DN 100% vốn trong nước tăng 18,7%, cao hơn tốc độ tăng trưởng 14,9% của khối DN FDI (không kể dầu thô).

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng đánh giá, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa vẫn chủ yếu xuất phát từ khu vực DN FDI, với tỷ trọng hơn 70% kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

“Thực tế cho thấy, hiện nay xuất nhập khẩu của Việt Nam đang phụ thuộc chủ yếu vào FDI. Sự tham gia của các DN 100% vốn trong nước đối với kim ngạch xuất khẩu vẫn còn mờ nhạt và hạn chế” - chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nhận định.

Bàn về nguyên nhân DN nội vẫn còn yếu thế, các chuyên gia cho rằng, hiện đang tồn tại rất nhiều hạn chế từ nội tại bản thân DN cho đến những yếu tố khách quan, môi trường chính sách hỗ trợ...

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: T.U

Theo bà Lan, nước ta đang thiếu những DN có quy mô vừa có tính hiệu quả theo quy mô để tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Bên cạnh đó, việc kết nối kinh doanh của các khu công nghiệp, cụm công nghiệp còn rất hạn chế. Trong khi đó, quá trình sản xuất của các DN nội ít gắn kết vào chuỗi giá trị.

Đặc biệt, sự hợp tác kinh doanh của DN trong nước với các DN FDI chủ yếu ở khâu tiếp thị bán hàng (29,5%) và sản xuất hàng hoá và dịch vụ (24,8%), còn khâu phát triển sản phẩm ít có sự hợp tác…

Mặt khác, nước ta đang thực sự thiếu các chính sách khuyến khích và hạ tầng hỗ trợ liên kết cũng như việc đô thị hoá chưa đạt hiệu quả, chưa giúp phát triển các trung tâm kết nối kinh tế và sáng tạo... Đây cũng chính là nguyên nhân tạo ra khoảng cách giữa khối DN nội và DN FDI.

Cần gói cải cách toàn diện cả theo chiều ngang và chiều dọc

Các chuyên gia kinh tế nhận định, tiếp nối thành công của năm 2017, khi mà lần đầu tiên kim ngạch xuất khẩu nước ta đạt 214 tỷ USD, năm nay xuất khẩu sẽ tiếp tục đạt mức tăng trưởng cao. Bên cạnh đó, năm 2018 cũng có nhiều cam kết hội nhập được triển khai sâu rộng, thuế xuất nhập khẩu giảm... kết hợp với những kết quả đột phá về cải cách thủ tục hành chính, kiến tạo môi trường kinh doanh, đầu tư thuận lợi, thông thoáng, minh bạch cho DN... sẽ là “bệ phóng” cho xuất khẩu cất cánh.

Bà Phạm Chi Lan nhận định, nước ta đang đứng trước ngã rẽ hoặc tiếp tục xuất khẩu tập trung vào gia công, lắp ráp với giá trị gia tăng thấp, hoặc vươn lên tầm cao hơn thông qua đa dạng hoá, hiện đại hóa, có chỗ đứng trong chuỗi giá trị toàn cầu, để tham gia vào những công đoạn đem lại giá trị gia tăng hơn.

“Nước ta còn phải đối mặt với rất nhiều khó khăn khi chỉ có 300 DN đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng, thậm chí cũng chỉ là cung ứng thay thế chứ chưa phải sản xuất. Trong đó, DN lớn chỉ chiếm con số nhỏ nhoi 2%, 2 - 5% là DN vừa, còn lại là DN nhỏ và siêu nhỏ” - bà Lan phân tích.

Trong bối cảnh đó, theo bà Lan, muốn nâng cao chuỗi giá trị sản phẩm để tăng trưởng xuất khẩu bền vững, buộc phải tiếp tục cải cách mạnh mẽ bằng gói cải cách toàn diện theo chiều ngang và dọc ở các ngành cụ thể; tăng cường liên kết trong nước với nước ngoài, giữa DN xuất khẩu với các DN cung cấp “đầu vào” trong nước. Bên cạnh đó, DN cần nâng cao kỹ năng, năng lực và trình độ quản lý, sự đổi mới sáng tạo...

Còn theo ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), để hướng tới xuất khẩu bền vững cần có nhiều giải pháp như thúc đẩy sản xuất phát triển, tạo nguồn hàng có chất lượng cho xuất khẩu, nâng cao giá trị gia tăng, xây dựng các chuỗi giá trị sản phẩm xuất khẩu...

“Song song với đó, chúng ta cần tiếp tục đàm phán mở cửa và phát triển thị trường, tăng cường các biện pháp nhằm duy trì thị trường xuất khẩu ổn định. Đồng thời, đẩy mạnh cải cách thể chế, hoàn thiện hành lang pháp lý đối với hoạt động xuất khẩu và tiếp tục tiến trình cải cách hành chính, tạo thuận lợi hơn nữa cho hoạt động xuất khẩu...” - ông Hải nhấn mạnh./.

Tố Uyên