Việt Nam hoàn toàn có khả năng chiếm lĩnh thị trường mây tre đan thế giới Ảnh: T.U

Ngành tiềm năng lớn, DN vẫn lao đao

Hiện nay, Việt Nam có hơn 720 làng nghề chế biến mây tre đan trong tổng số 2.017 làng nghề, và hơn 1.000 DN kinh doanh các mặt hàng này. Số lao động thu hút vào ngành mây tre đan đã lên đến 342 nghìn lao động. Với nhiều lợi thế nổi trội như nguồn nguyên liệu sẵn có, nhân lực dồi dào và có truyền thống, Việt Nam hoàn toàn có khả năng chiếm lĩnh thị trường mây tre đan thế giới.

Thực tế, nước ta hiện là một trong 3 quốc gia xuất khẩu mây tre đan nhiều nhất thế giới, với tổng doanh số dao động trên dưới 200 triệu USD mỗi năm. Tính riêng trong 8 tháng đầu năm nay, sản phẩm mây, tre đan xuất khẩu đã đạt hơn 127 triệu USD.

Tuy nhiên, trong 5 năm trở lại đây, số DN tham gia sản xuất hàng mây, tre đan xuất khẩu đã giảm, với gần 700 DN đã phải đóng cửa và ngừng sản xuất. Bên cạnh đó, còn có rất nhiều DN đang hoạt động cầm chừng, không có đơn hàng xuất khẩu, cắt giảm gần hết lao động.

Nói về nguyên nhân thực trạng trên, Tiến sỹ Cao Sỹ Kiêm - Chủ tịch Hiệp hội DN Nhỏ và vừa cho rằng, việc phát triển ngành mây, tre đan lâu nay vẫn còn gặp phải không ít những khó khăn, trở ngại về nguồn nguyên liệu, mẫu mã, thị trường...

"Chúng ta thấy rằng, khả năng tìm hiểu thị trường, xây dựng thương hiệu sản phẩm, xúc tiến thương mại của DN còn non kém. Đặc biệt, dưới sức ép của khủng hoảng kinh tế, thị trường bị thu hẹp và cạnh tranh dữ dội như hiện nay, nhiều DN không có khả năng vượt qua. Rõ ràng, DN nào không có những chiến lược tối ưu về xây dựng vùng nguyên liệu, hay cải thiện mẫu mã, tạo ra các sản phẩm bền vững để chiếm lĩnh thị trường thì sẽ bị đào thải...", ông Kiêm nhấn mạnh.

Đổi mới để phát triển bền vững

Trong lúc thị trường khó khăn, nhiều cơ sở sản xuất phải đóng cửa thì vẫn có một số DN đã bứt phá vươn lên, đổi mới công nghệ để cho ra những sản phẩm khác biệt, được ưa chuộng và có tiềm năng xuất khẩu lâu dài.

Một trong những hướng đi DN đang chọn lựa, đó là sản xuất các sản phẩm thân thiện với môi trường. Bà Nguyễn Thị Sâm, quản lý xưởng chế biến Công ty Mây tre đan Ngọc Động (Hà Nam) cho biết: "Trước đây, công ty chỉ cần dừng ở sản xuất các sản phẩm thô sơn màu như các cơ sở khác để xuất khẩu. Nhưng, yêu cầu người tiêu dùng ngày càng cao, nếu không tự đổi mới và làm ra những sản phẩm tốt hơn để cạnh tranh, chúng tôi sẽ mất chỗ đứng trên thị trường. Vì vậy, chúng tôi buộc phải cải tiến, sản phẩm mây tre đan thô tiếp tục được qua công nghệ nhúng keo làm màu mới đảm bảo chất lượng hàng xuất khẩu nước ngoài".

Chia sẻ về chiến lược đổi mới của mình, ông Nguyễn Huy Thông, Giám đốc Công ty Mây tre đan Ngọc Động cho biết: "Ở nước ngoài những yêu cầu về hóa chất, quy định rằng hàng hóa muốn nhập khẩu sang bên đó phải đáp ứng được những tiêu chuẩn bảo vệ người tiêu dùng. Chính vì thế khi chúng tôi muốn xuất khẩu sang bắt buộc phải đáp ứng theo các quy định đó".

Ví dụ cụ thể hơn ông Thông dẫn chứng, luật bảo vệ người tiêu dùng ở một số nước nhập khẩu rất nghiêm ngặt. Khi người tiêu dùng bị ngộ độc sẽ kiện người bán hàng, vì thế khi sử dụng DN phải hoàn toàn dùng sơn sạch. Công ty đã đầu tư công nghệ hiện đại, hấp nhuộm màu sản phẩm bằng công nghệ hấp nồi nóng cách nhiệt và dùng phẩm màu tự nhiên để cho sản phẩm chất lượng.

Công ty TNHH Tiến Động (Hà Nội) cũng là một trong những DN đi đầu về đổi mới công nghệ. Ông Phạm Quốc Khánh - giám đốc công ty cho biết: "Bí quyết đầu tiên để sản xuất ra những sản phẩm bền vững đó chính là sự đầu tư về mặt công nghệ nhằm đáp ứng những yêu cầu ngày một cao hơn của khách hàng. Công ty đã mạnh dạn nghiên cứu các loại khuôn cốt bằng gỗ, bằng xi măng để giúp cho khâu đan sản phẩm mây tre đạt được độ chính xác cao và tinh xảo nhất".

Bên cạnh đó, ông Khánh cho biết thêm, để chủ động yếu tố đầu vào cho sản xuất, công ty đã tiến hành trồng vùng nguyên liệu tại Sơn La - đây cũng là kế hoạch quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của công ty./.

Tố Uyên