Khu vực HKD có đóng góp tích cực cho nền kinh tế và giải quyết nhiều vấn đề xã hội

Đây là khu vực tập hợp dân doanh lớn, có khả năng điều chỉnh kinh tế và an sinh - xã hội tại địa phương. HKD khu vực ĐBSCL có nhiều lợi thế do nằm trên vùng nguyên liệu nông, thuỷ sản, giống, thực phẩm lớn hàng đầu cả nước. Tuy nhiên, vì nhiều lý do, số HKD khu vực này chuyển thành doanh nghiệp (DN) những năm gần đây, luôn đứng ở mức thấp…

Tác động HKD tới kinh tế - xã hội

Theo TS. Lê Đạt Chí - Trưởng Bộ môn Đầu tư Tài chính, Trường Đại học kinh tế TP. Hồ Chí Minh, khu vực HKD có đóng góp tích cực cho nền kinh tế và giải quyết nhiều vấn đề xã hội trong hàng chục năm qua. Số liệu thống kê năm 2018 cho thấy, số lao động làm việc trong khu vực HKD năm 2017 khoảng 1,634 triệu người, chiếm 59% số lao động trong khu vực DN tại ĐBSCL. HKD cũng là mô hình hiệu quả trong việc tự tăng thu nhập, xóa đói giảm nghèo, cải thiện đời sống cho người có thu nhập thấp, góp phần bảo tồn và phát triển các ngành nghề truyền thống...

Thực tế tại khu vực ĐBSCL chứng minh, HKD là khu vực thể hiện tinh thần kinh doanh, phát triển nhanh theo nhu cầu thị trường, đồng thời là bước đi tích cực đầu tiên trong quá trình khởi nghiệp của các HKD, nhất là những ngành, lĩnh vực kinh doanh truyền thống như: đồ gốm, chế biến nông, thuỷ sản, giống, lương thực, thực phẩm…do đơn giản về quy mô kinh doanh và quản lý, yêu cầu năng lực tài chính, chi phí thấp, thích ứng với nhiều thành phần, lứa tuổi và đặc thù địa phương.

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, tổng nguồn vốn HKD chỉ chiếm 3%, nhưng tỷ trọng doanh thu (DT) đạt trên 13% trong các tổ chức kinh doanh; tổng DT khu vực HKD năm 2005 là 439.364 tỷ đồng, đến năm 2015 đã tăng tới 2.249.377 tỷ đồng; bình quân DT 1 HKD giai đoạn này tăng tương ứng từ 140 triệu đồng/hộ - 473 triệu đồng/hộ, gấp gần 3,4 lần. Theo đó, hiệu quả sử dụng vốn của HKD cao gấp 4 lần khu vực DN (thống kê năm 2013)…

Ông Nguyễn Phương Lam - Giám đốc Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - chi nhánh Cần Thơ cho biết, năm 2018, kinh tế vùng ĐBSCL đạt mức tăng trưởng 7,8%, cao nhất 4 năm trở lại đây, đóng góp 20% tổng giá trị sản phẩm cả nước. Đồng thời là vùng có 5 tỉnh lọt vào tốp 10 chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh được công bố hàng năm. Đây cũng là vùng có số DN mới thành lập ấn tượng với hơn 9.500 DN, đặc biệt số lượng DN khởi nghiệp gia tăng chưa từng có. Tuy nhiên, tỷ lệ DN chuyển lên từ HKD vẫn đứng ở mức thấp, chỉ đạt từ 0,3% - 0,5%...

Ưu đãi nhiều hơn để HKD chuyển thành DN

Theo TS. Lê Đạt Chí, với đặc thù quy mô nhỏ, siêu nhỏ và manh mún, HKD còn nhiều hạn chế về năng lực tài chính, kinh doanh, ứng dụng công nghệ, trình độ quản trị DN..., dẫn đến hiệu quả sản xuất, kinh doanh (SXKD) thấp; mức động viên thuế chỉ đạt khoảng 1,8% - 2% tổng thu nội địa, tác động tăng trưởng kinh tế còn khiêm tốn…; phần lớn HKD không đủ khả năng đầu tư SXKD theo hướng hiện đại. Thực tế, HKD khu vực ĐBSCL chủ yếu hoạt động kinh doanh theo cách truyền thống, như: thương mại, dịch vụ cá nhân và cộng đồng.

Những năm gần đây, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ DN nhỏ và vừa phát triển, nhất là đối với DN chuyển đổi từ HKD, như: được miễn, giảm thuế thu nhập DN có thời hạn; miễn, giảm tiền sử dụng đất có thời hạn; miễn lệ phí môn bài, thủ tục hành chính thuế, chế độ kế toán thời hạn 3 năm, kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký DN lần đầu; DN siêu nhỏ được áp dụng thủ tục hành chính thuế và chế độ kế toán đơn giản...

Tuy nhiên, ông Huỳnh Vân Hải - Cục trưởng Cục Thuế tỉnh Vĩnh Long cho rằng việc động viên, khuyến khích chuyển đổi HKD thành DN vẫn rất khó khăn do chưa có chính sách miễn, giảm tiền sử dụng đất riêng đối với DN chuyển đổi từ HKD. Một số quy định về chính sách đất đai khi HKD chuyển đổi thành DN còn bất cập. Một số HKD mặc dù đủ điều kiện chuyển thành DN nhưng lo ngại phải thực hiện chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ, thủ tục khai thuế…dẫn đến làm tăng thêm chi phí cho DN. Chưa kể nhiều HKD có quy mô SXKD nhỏ, đơn giản, truyền thống gia đình chưa có nhu cầu hoặc đủ điều kiện thành lập DN…

Một cán bộ thuế tỉnh Trà Vinh cho biết, năm 2018 trong số 447 DN thành lập mới trên địa bàn, chỉ có 51 DN chuyển đổi từ HKD. Quý I/2019, có 81 DN thành lập mới, nhưng không có DN chuyển đổi từ HKD.

Thực tế khác là mỗi năm vẫn còn hàng chục nghìn DN tuyên bố phá sản, sâu xa hơn khi HKD trở thành DN thì bị ràng buộc nhiều hơn từ các cơ quan quản lý; áp lực thanh tra, kiểm tra lớn hơn, chưa kể các khoản chi không chính thức… cũng tác động tâm lý HKD.

Những yếu tố trên đang cản trở tiến độ HKD chuyển thành DN và mục tiêu Việt Nam có 1 triệu DN hoạt động vào năm 2020. Do vậy, rất cần có chính sách phù hợp và cụ thể, nhằm giải quyết các yếu tố rào cản như nêu trên tạo ra động lực thiết thực để thúc đẩy HKD chuyển thành DN.

Trường Sơn