Đây là nhận định được đưa ra trong Báo cáo cập nhật kinh tế Việt Nam quý I/2020 của Trung tâm Phân tích và Tư vấn đầu tư, Công ty Chứng khoán SSI (SSI Research) vừa phát hành.

6 ngành lớn nhất trong cơ cấu GDP sẽ giảm tốc

Dịch bệnh Covid-19 đến bất ngờ, nhưng đã cho thấy tác động khôn lường tới nền kinh tế toàn cầu và Việt Nam. Dịch bệnh kéo dài, diễn biến phức tạp và chưa có dấu hiệu đạt đỉnh, nên đã làm nhiều ngành kinh tế lâm vào tình trạng ngưng trệ và dự báo sẽ còn tiếp tục khó khăn nếu dịch bệnh không sớm được kiểm soát. Trên thực tế, các số liệu kinh tế quý I/2020 trong nước vừa công bố đã cho thấy sự sụt giảm rõ rệt vì dịch bệnh tác động.

Báo cáo cập nhật của SSI Research cho biết, ngành công nghiệp chế biến chế tạo, ngành có tỷ trọng lớn nhất trong GDP (19%) sẽ không còn bệ đỡ của công nghiệp điện tử. Trong quý I, ngành điện tử (+14,3%) là ngành hiếm hoi được hưởng lợi do các nhà máy ở Trung Quốc phải đóng cửa. Tuy vậy, khi các hoạt động sản xuất tại Trung Quốc được nối lại, sản lượng điện tử tại Việt Nam rất có thể sẽ giảm.

Hơn nữa, yếu tố mạnh hơn kéo giảm ngành điện tử cũng như toàn ngành công nghiệp chế biến chế tạo là nhu cầu. Trong quý I/2009, ngành công nghiệp chế biến chế tạo giảm -0,3% do suy thoái kinh tế, trong khi quý I/2020, ngành này vẫn còn tăng +7,12% nhờ điện tử có tỷ trọng cao.

Ngành có tỷ trọng lớn thứ 2 là nông nghiệp (10%) cũng sẽ rất khó khăn. Diện tích lúa Đông Xuân vụ 2020 cả nước đã giảm -3,0%. Xuất khẩu nông thủy sản quý I (gồm thủy sản, rau quả, gạo, hạt tiêu, chè, cà phê, hạt điều, sắn) đã giảm -48,0%, từ 9,5 tỷ USD xuống còn 4,9 tỷ USD. “Tình trạng xâm nhập mặn và giảm cầu chắc chắn sẽ kéo dài và vì vậy tăng trưởng của quý II khả năng cao sẽ tiếp tục âm” – Báo cáo của SSI Research dự báo.

Cùng với đó, chỉ số bán lẻ trong tháng 3/2020 đã giảm xuống 1,6% từ mức 7,2% của tháng 1. Với việc siết chặt nhiều hoạt động kinh doanh để ngăn chặn dịch bệnh, chỉ số bán lẻ chắc chắn sẽ giảm âm trong một vài tháng của quý II, từ đó kéo giảm GDP ngành bán buôn bán lẻ - ngành có tỷ trọng lớn thứ 3 trong GDP (chiếm 9,8%). Trong quý I, ngành này tăng +5,69%, mức thấp nhất 6 năm.

GDP ngành xây dựng - ngành lớn thứ 4, chỉ tăng +4,37%, thấp hơn cả thời gian xảy ra khủng hoảng tài chính 2009. Nguyên nhân là do tăng trưởng chậm của vốn đầu tư toàn xã hội và thị trường bất động sản. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội quý I/2020 chỉ tăng +2,2% (cùng kỳ 2019 tăng +8,8%). Thị trường bất động sản đang chịu sức ép ở cả phía cung (các thủ tục cấp phép kéo dài khiến số dự án mới giảm mạnh) và phía cầu (kinh tế giảm tốc, cách ly diện rộng dẫn đến giảm giao dịch).

SSI Research cho biết thêm, một số ngành như tài chính - ngân hàng - bảo hiểm (ngành lớn thứ 5), giáo dục đào tạo hay nghệ thuật giải trí nhiều khả năng không duy trì được đà tăng trưởng như quý I, khi các hoạt động kinh tế chậm lại và việc cách ly, hạn chế tập trung đông người được áp dụng rộng rãi. Tuy vậy, khác với giai đoạn 2013 - 2014 khi ưu tiên ổn định vĩ mô dẫn đến thắt chặt chính sách tài khóa và tiền tệ, năm nay cả tài khóa lẫn tiền tệ đều phải tích cực hỗ trợ thúc đẩy nền kinh tế. “Dịch vụ ngân hàng, bảo hiểm vì vậy được kỳ vọng vẫn sẽ có tăng trưởng tương đối cao” - SSI Research cho hay.

Ngoài ra, ngành khai khoáng - ngành lớn thứ 6, sẽ rất khó khăn vì giá dầu. Sản lượng khai thác dầu thô tháng 3 giảm -16% và tính chung quý I giảm -11%. Với giá dầu giảm nhanh về chỉ còn 1/3 trung bình năm 2019, việc khai thác dầu tại Việt Nam sẽ khó có lãi và tránh được việc tiếp tục giảm sản lượng.

Như vậy, “có thể thấy 6 ngành lớn nhất trong GDP sẽ giảm tốc hoặc tiếp tục tăng trưởng âm do dịch bệnh và những tác động khách quan khác như khô hạn mặn và cuộc chiến giá dầu. Nông nghiệp, khai khoáng, lưu trú ăn uống và vận tải kho bãi gần như chắc chắn sẽ tăng trưởng âm trong quý II” – SSI Research nhận định.

Nhu cầu hàng hóa giảm mạnh do dịch bệnh

Giải ngân đầu tư công được kỳ vọng sẽ tạo ra cú hích cho tăng trưởng, nhưng vì diễn biến dịch bệnh quá khắc nghiệt, các hoạt động đầu tư khác bị ngưng trệ dẫn đến một mình đầu tư công đã không thể cứu vãn được tình hình.

Cùng với đó, theo SSI Research, tăng trưởng vốn đầu tư FDI giảm -5,4% và vốn tư nhân chỉ tăng 4,2%, trong khi 2 nguồn vốn này chiếm tới 69% tổng vốn đầu tư. Việc giảm giải ngân FDI là một tín hiệu rất đáng lưu tâm, bởi vốn FDI đăng ký mới và tăng vốn quý I vẫn tăng 29%. Chỉ riêng có vốn góp và mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài là giảm mạnh -65%, do xu hướng dịch chuyển sang các tài sản an toàn trên phạm vi toàn cầu.

Nhập siêu dịch vụ tăng lên 930 tỷ USD trong quý I/2020, gần gấp 3 lần so với cùng kỳ 2019 do nhập khẩu dịch vụ giảm chậm hơn nhiều so với xuất khẩu. Trong quý I, người Việt Nam vẫn chi 1,4 tỷ USD cho du lịch quốc tế, chỉ giảm -2,9% trong khi xuất khẩu du lịch giảm -18,6%. Tương tự, nhập khẩu và xuất khẩu dịch vụ vận tải giảm -4,9% và -31,9%.

Nếu như nhập khẩu dịch vụ vận tải có liên quan đến nhu cầu thiết yếu (vận chuyển nguyên vật liệu cho sản xuất) thì nhập khẩu du lịch cần có giải pháp hạn chế nhằm hướng dòng tiền cho kích cầu nội địa.

Báo cáo của SSI Research cũng cho biết, xuất siêu hàng hóa quý I/2020 là 2,8 tỷ USD, tăng mạnh +68,0%. Năm 2012, Việt Nam xuất siêu do thắt chặt tài khóa và tiền tệ, dẫn đến sụt giảm nhu cầu trong nước. Nhưng năm 2020, nhu cầu cũng giảm mạnh do dịch bệnh nên nhập khẩu hàng hóa giảm -1,9%, trong đó nhập khẩu hàng tiêu dùng giảm -10,6%.

Các chuyên gia của SSI còn cho hay, tiêu dùng sẽ còn giảm rất mạnh không chỉ do tình trạng cách ly, mà còn vì đáng lo ngại hơn là suy giảm thu nhập và sức mua của người tiêu dùng. “Nhập khẩu giảm, song xuất khẩu quý I tăng +0,5%, tuy nhiên, nhiều khả năng sẽ giảm âm trong quý II” – báo cáo dự báo./.

D.T