Hàng hóa tồn ứ tại cửa khẩu do việc kiểm dịch nghiêm ngặt từ Trung Quốc.

Đây là hệ lụy của hình thức xuất khẩu tiểu ngạch, trao đổi giữa cư dân biên giới hai bên do đó về lâu dài, để tháo gỡ nút thắt này bắt buộc phải chuyển đổi xuất khẩu sang hình thức chính ngạch.

Hàng hóa bế tắc “đầu ra”

Thông tin từ Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cho biết, tại Lạng Sơn, mặc dù Cửa khẩu Hữu Nghị mở từ ngày 3/2 nhưng do việc kiểm dịch nghiêm ngặt nên việc thông quan hàng hóa chưa được nhiều. Theo thông tin khảo sát mới nhất, tại cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị hiện vẫn còn tồn 114 xe hàng trái cây (thanh long, mít, ớt, nhãn) và linh kiện điện tử. Tại cửa khẩu Cốc Nam không phát sinh hoạt động xuất nhập khẩu, còn tồn 10 xe nông sản, tạp hóa các loại. Tại cửa khẩu Ga Đồng Đăng còn tồn 37 toa, trong đó 7 toa thanh long chờ xuất khẩu và 37 toa thép chờ nhập khẩu.

Tại tỉnh Lào Cai, tiến độ thông quan bên phía Trung Quốc vẫn chậm do thiếu nhân lực liên quan đến quá trình giao nhận hàng hóa, 7 xe trái cây làm thủ tục xuất khẩu từ sáng ngày 8/2 đến tối ngày 9/2 mới hoàn thành tất cả các khâu giao nhận liên quan tại phía Trung Quốc. Tại cửa khẩu Kim Thành II, hiện vẫn còn tồn 120 xe trái cây gồm 100 xe thanh long, 2 xe chuối, còn lại là mít và dưa hấu.

Tại Quảng Ninh, hàng hóa nông, thủy sản chưa xuất khẩu được, kể cả cửa khẩu quốc tế vì chính quyền hai bên đã dừng cấp giấy thông hành. Hiện còn tồn 3.000 tấn tinh bột sắn chưa xuất khẩu được, dù đã có hợp đồng kinh tế thương mại.

Đáng chú ý, trong bối cảnh còn rất nhiều hàng hóa ùn ứ không có khả năng chuyển đổi loại hình sang chính ngạch, vẫn chờ việc mở cửa giao dịch mua bán tại các cặp chợ thì mới đây, Bộ Công thương đã nhận được thông tin từ Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Quảng Tây (Trung Quốc) cho biết chính quyền tỉnh Quảng Tây đã quyết định kéo dài thời gian đóng cửa các chợ biên giới và tiếp tục tạm dừng hoạt động trao đổi hàng hóa cư dân biên giới, trước mắt là tới cuối tháng 2/2020 thay cho dự kiến ban đầu là ngày 9/2/2020 như trước.

Đồng thời, Bộ Công thương cũng dự báo, hiện phía chính quyền tỉnh Vân Nam chưa có thông tin chính thức nhưng trước những diễn biến phức tạp của dịch nCoV gây ra, nhiều khả năng chính quyền tỉnh Vân Nam cũng sẽ đưa ra quyết định tương tự.

Trao đổi với phóng viên TBTCVN, ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, tổng trị giá xuất nhập khẩu trong tháng 1/2020 đạt 8,29 tỷ USD, giảm sâu tới 25,8% so với tháng 12/2019 và giảm 11,8% so với cùng kỳ năm 2019. Trong đó, xuất khẩu đạt 2,75 tỷ USD, giảm 35,3% so với tháng 12/2019 và nhập khẩu đạt 5,54 tỷ USD, giảm 20,1%. “Quyết định kéo dài thời gian đóng cửa các chợ biên giới và tiếp tục tạm dừng hoạt động trao đổi hàng hóa cư dân biên giới sẽ tiếp tục gây ảnh hưởng không nhỏ tới việc xuất khẩu nông sản nước ta. Đó là còn chưa kể đến, các lô nông sản xuất khẩu theo đường chính ngạch mặc dù vẫn được làm thủ tục thông quan bình thường, nhưng tiến độ khá chậm do phải thực hiện nghiêm các biện pháp phòng chống dịch bệnh”, ông Hải nhấn mạnh.

Hạn chế xuất khẩu bằng phương thức tiểu ngạch

Trước đó, kể từ khi dịch nCoV bùng phát, Bộ Công thương đã chỉ đạo các đơn vị trong toàn ngành vào cuộc và một loạt các công việc đã được các đơn vị gấp rút triển khai, nhằm khơi thông cho xuất khẩu nông sản hàng hóa như đề xuất giải tỏa hàng hóa tại cửa khẩu. Đơn cử, đề nghị DN logistic giảm giá dịch vụ từ 15 - 20% cho hệ thống các siêu thị; phối hợp cùng các thương vụ vận động các DN tại địa bàn về Việt Nam thu mua nông, thủy sản, kết nối với DN trong nước…

Đại diện Cục Xuất nhập khẩu cho biết, để đẩy nhanh tiến độ thông quan cho hàng hóa xuất khẩu chính ngạch, Bộ Công thương đã gửi công văn đến các bộ, ngành liên quan đề nghị hỗ trợ DN xuất khẩu theo hướng bảo đảm được công tác kiểm soát, phòng chống dịch nhưng không gây ảnh hưởng quá mức đến hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa của DN. “Chúng tôi đã trao đổi với Bộ Y tế các phương án về quy trình giao nhận hàng hóa tại tuyến 1 (các tỉnh biên giới phía Bắc) và tuyến 2 (cảng biển, sân bay, cửa khẩu biên giới phía tây, tây nam)… nhằm vừa triển khai quyết liệt các biện pháp chống dịch, ngăn dịch vừa vẫn đảm bảo biện pháp đưa ra không gây khó khăn quá mức cần thiết cho hoạt động giao thương”, ông Hải cho biết thêm.

Bên cạnh đó, Bộ Công thương cũng đã làm việc với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nhằm thống kê, đánh giá mùa vụ rau quả sắp tới như nhãn, vải… để làm việc với đối tác Trung Quốc và có biện pháp đơn giản hóa thủ tục, đẩy nhanh tốc độ thông quan trong trường hợp tìm thấy biện pháp y tế, kiểm soát chất lượng phù hợp.

Đặc biệt, để ứng phó với tình hình hiện nay, giải pháp trước mắt của Bộ Công thương là đề nghị Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Quảng Tây và Vân Nam giao thiệp với chính quyền 2 tỉnh để trao đổi các biện pháp nhằm giảm thiểu tác động của việc đóng cửa các chợ biên giới và dừng hoạt động trao đổi hàng hóa cư dân biên giới. Song, trước diễn biến phức tạp và dự kiến còn kéo dài của dịch bệnh, khả năng 2 bên có thể sớm đưa ra những biện pháp hữu hiệu là không nhiều.

Bên cạnh đó, Bộ Công thương đã có khuyến cáo đối với các loại nông sản đang dựa mạnh vào xuất khẩu theo hình thức trao đổi cư dân, DN và người dân cần có biện pháp để điều tiết sản lượng, không sử dụng các biện pháp để gia tăng sản lượng vào thời điểm này. Đối với sản lượng đã hoặc sắp thu hoạch cần hạn chế đưa hàng lên biên giới, trừ trường hợp đưa lên để xuất khẩu theo hình thức chính ngạch.

Trao đổi với phóng viên TBTCVN xung quanh câu chuyện này, chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long đánh giá, thực trạng xuất khẩu bấp bênh, ùn ứ hàng hóa nông sản tại cửa khẩu đã xảy ra nhiều năm qua và nguyên nhân chính là do chúng ta chủ yếu xuất bằng phương thức tiểu ngạch, bằng hình thức trao đổi cư dân tại khu vực biên giới. “Do đó, về lâu dài giải pháp cần thiết để tháo gỡ nút thắt này là phải nỗ lực để chuyển đổi xuất khẩu sang hình thức chính ngạch. Chỉ có như vậy mới đảm bảo tính bền vững, ổn định cho hàng hóa xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Để làm được điều đó, DN cần thực hiện nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng các quy định mới của phía Trung Quốc về nhãn mác, bao bì, đóng gói, dán tem truy xuất nguồn gốc…”, ông Long nhấn mạnh.

Được biết, hiện Bộ Công thương đã chỉ đạo các đơn vị cấp giấy phép tại các địa phương ưu tiên cấp Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) cho những lô hàng sẵn sàng chuyển sang hình thức chính ngạch.

Tố Uyên