Các đại biểu tại hội thảo.

Thể chế vẫn là rào cản với tăng trưởng

Theo TS Hoàng Xuân Hoà, Vụ trưởng Vụ Kinh tế tổng hợp, Ban Kinh tế Trung ương, hội thảo nhằm đưa ra các khuyến nghị tới các cơ quan của Đảng, Chính phủ về các chính sách cụ thể nhằm thực hiện thành công Nghị quyết số 11-NQ/TW về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Theo nhiều chuyên gia, cơ chế kinh tế hiện đã dần “tới hạn”. Cho đến nay, sau hơn 30 năm chuyển đổi cơ chế kinh tế, nền kinh tế vẫn đang tăng trưởng chủ yếu theo chiều rộng, dựa phần lớn vào việc tăng nguồn lực đầu vào, đặc biệt là thâm dụng vốn đầu tư trong khi hiệu quả sử dụng nguồn lực thấp. Chất lượng tăng trưởng thấp và có xu hướng giảm. Việt Nam thiếu những động lực đủ mạnh để đưa nền kinh tế vượt qua “vùng trũng” tăng trưởng một cách bền vững. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên, trong đó rào cản về thể chế kinh tế được xác định là một trong các nguyên nhân hàng đầu.

Phát biểu tại hội thảo, GS.TS Trần Thọ Đạt, Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, thể chế đóng vai trò quan trọng với tăng trưởng. Có những quốc gia nghèo tài nguyên nhưng phát triển và giàu có, trong khi có những quốc gia giàu tài nguyên lại không. Câu trả lời ở đây chính là do thể chế. Một thể chế tốt, hỗ trợ cho tăng trưởng và thịnh vượng kinh tế, cần có một hệ thống pháp luật đáng tin cậy, ghi nhận và bảo hộ các quyền tự do sở hữu, tự do khế ước, tự do cạnh tranh, một cơ chế đáng tin cậy giúp giải quyết các tranh chấp cũng như một chính quyền minh bạch, tin cậy, mọi hành vi can thiệp của chính quyền vào nền kinh tế có tính tiên liệu và có khả năng lường trước được.

Trong bối cảnh đà tăng trưởng kinh tế đã bớt lệ thuộc vào chiều rộng, vào tài nguyên như hiện nay, câu hỏi đặt ra là động lực tăng trưởng kinh tế của năm 2018 và những năm tiếp theo là gì? Theo GS.TS Trần Thọ Đạt, việc cải cách thể chế, đặc biệt là tôn trọng quyền sở hữu, cạnh tranh bình đẳng và tính minh bạch, là điều kiện rất quan trọng để các nguồn lực có thể được phân bổ hiệu quả hơn sẽ tiếp tục là động lực quan trọng góp phần vào thành công của quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng và tái cơ cấu nền kinh tế.

Rào cản thể chế làm giảm hiệu lực điều hành kinh tế

Tại hội thảo, các chuyên gia đã tập trung thảo luận về những kết quả đạt được, cũng như những hạn chế, nguyên nhân về việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thời gian qua. Đồng thời, đánh giá về các rào cản thể chế quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

GS.TSKH Lê Du Phong cho rằng, có nhiều rào cản về thể chế kinh tế của Việt Nam như chất lượng hệ thống pháp luật chưa cao, thường xuyên phải sửa đổi; một số luật chồng chéo, mâu thuẫn, không phù hợp nên khó đưa vào cuộc sống. Bên cạnh đó, bộ máy quản lý còn cồng kềnh, kém hiệu quả, còn tình trạng “trên bảo dưới không nghe”; thủ tục hành chính còn nhiều và phức tạp; đội ngũ công chức còn thiếu trách nhiệm, nhũng nhiễu; các chủ thể tham gia nền kinh tế còn chưa được đối xử công bằng… Những rào cản này khiến cho việc điều hành kinh tế của Nhà nước còn khó khăn, hạn chế hiệu lực điều hành, giảm khả năng cạnh tranh của nền kinh tế và làm lãng phí, thất thoát các nguồn lực cho phát triển.

Đối với khu vực doanh nghiệp, PGS.TS Trần Kim Chung, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) đánh giá, những hạn chế và tồn tại về thể chế với khu vực này là hệ thống pháp luật, các cơ chế chính sách khuyến khích kinh tế tư nhân phát triển còn nhiều bất cập. Kinh tế tư nhân chưa đáp ứng vai trò là động lực quan trọng của nền kinh tế. Trong khi đó, vai trò của doanh nghiệp nhà nước là lực lượng nòng cốt của kinh tế nhà nước, dẫn dắt, tạo động lực phát triển đối với nền kinh tế còn hạn chế.

Tại hội thảo, các chuyên gia cũng đã đánh giá thực trạng và nêu ra các khuyến nghị giải pháp với một loạt những rào cản thể chế đối với sự phát triển của các thành phần kinh tế, các loại thị trường và đối với việc huy động, phân bổ và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực.

Theo GS Trần Thọ Đạt, việc nhận diện được rào cản về thể chế kinh tế đối với sự phát triển kinh tế của Việt Nam, từ đó đề xuất các quan điểm, định hướng và các giải pháp để nhanh chóng khắc phục những rào cản đó, tạo điều kiện để nền kinh tế phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn sắp tới là đòi hỏi cấp thiết hiện nay./.

Hoàng Yến