Ảnh T.L minh hoạ

Hộ kinh doanh nhiều gấp 10 lần DN, đóng góp ngân sách chỉ chiếm 2%

Trình bày tại hội thảo, ông Phan Đức Hiếu, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (CIEM) cho biết, báo cáo nghiên cứu nhằm cung cấp những luận cứ khoa học thúc đẩy chuyển đổi hộ kinh doanh sang đăng ký thành lập doanh nghiệp (DN) theo quy định tại Luật DN. Đây là vấn đề đang được quan tâm sâu sắc hiện nay khi phát triển DN, được coi là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu trong lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, nhằm hướng tới mục tiêu đến năm 2020 Việt Nam có 1 triệu DN hoạt động hiệu quả.

Hiện nay hộ kinh doanh là một trong những chủ thể sản xuất, kinh doanh quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Theo Tổng cục Thống kê, tính đến năm 2015 cả nước có 4,75 triệu hộ kinh doanh, gấp 10 lần tổng số DN đang hoạt động. Tổng doanh thu là trên 2.249 nghìn tỷ đồng, tạo việc làm cho gần 8 triệu lao động. Tuy nhiên, đóng góp của khu vực này cho ngân sách nhà nước (NSNN) còn rất khiêm tốn, số thuế thu từ khu vực hộ kinh doanh năm 2014 chỉ chiếm 2% tổng thu nội địa.

Tổng vốn kinh doanh của các hộ kinh doanh đến ngày 1/7/2015 là 716,13 nghìn tỷ đồng, có giá trị tương đương 17% GDP của Việt Nam. Vốn kinh doanh chủ yếu tập trung vào lĩnh vực bán buôn, bán lẻ, sửa chữa ô tô, xe máy, công nghiệp, bất động sản (13,8%)…

Tuy vậy, kết quả điều tra cũng cho thấy có không ít hộ kê khai vốn kinh doanh, tài sản thấp hơn nhiều so với giá trị thực để giảm bớt sự “quan tâm, để ý” của các cơ quan chức năng. Như vậy, tổng tài sản thực sự của hộ kinh doanh trong nền kinh tế có thể còn lớn hơn nhiều.

Một ví dụ được nêu trong báo cáo là một hộ kinh doanh cơ khí ở Đồng Nai khai vốn kinh doanh 50 triệu đồng, đóng thuế khoán là 500.000 đồng/tháng. Tuy nhiên, căn cứ số máy móc tại nơi sản xuất, tổng giá trị tài sản của hộ này thực tế lên tới hàng tỷ đồng… Việc kê khai tài sản, vốn kinh doanh thấp hơn nhiều so với thực tế đang diễn ra phổ biến tại các hộ kinh doanh.

Hộ kinh doanh ngại chi phí tăng nếu trở thành DN

Trong khi đó, dù số lượng hộ kinh doanh tại Việt Nam tăng rất nhanh trong 10 năm qua nhưng số lượng hộ kinh doanh đăng ký thành lập DN rất hạn chế. Theo CIEM, chỉ có khoảng 17,8% số DN được điều tra có nguồn gốc từ các hộ kinh doanh. Có 11,3% hộ kinh doanh điều tra thuộc diện phải đăng ký và chuyển sang hoạt động dưới các hình thức DN theo quy định của Luật DN (sử dụng thường xuyên 10 lao động trở lên), nhưng chỉ có 5,63% số hộ kinh doanh này dự kiến sẽ chuyển sang các loại hình DN.

Lý do các hộ kinh doanh không “mặn mà” trong việc chuyển sang đăng ký thành lập DN, chính là mặc dù hộ kinh doanh có nhiều bất lợi về quyền kinh doanh, góp vốn thành lập, mua cổ phần, phần vốn góp trong các công ty TNHH, công ty cổ phần, huy động vốn… nhưng nhìn tổng thể hộ kinh doanh đang có nhiều lợi thế hơn so với các loại hình DN về các khía cạnh như đối tượng thành lập, hồ sơ, thủ tục thành lập, tổ chức quản lý, chế độ kế toán, tài chính, nộp thuế, công bố thông tin… hay phải chịu sự kiểm tra, thanh tra nhiều hơn. Những bất lợi này làm cho chi phí tuân thủ pháp luật của các loại hình DN, đặc biệt là các hình thức công ty, có thể cao hơn nhiều so với hộ kinh doanh.

Nghiên cứu của CIEM cũng cho thấy, khung pháp luật liên quan chưa quy định nhất quán về đối tượng thuộc diện chuyển đổi, chưa quy định cho phép chuyển đổi trực tiếp giữa hộ kinh doanh và các loại hình DN, làm cho thủ tục chuyển đổi phức tạp, thiếu chế tài thực hiện chuyển đổi, chính sách hỗ trợ DNNVV chưa thực sự hiệu quả, chưa đủ khuyến khích hộ kinh doanh đủ điều kiện đăng ký thành lập DN. Ngoài ra, phần lớn các hộ kinh doanh quen với tập quán kinh doanh nhỏ, lẻ, gia truyền nên ngại thay đổi.

Để đạt mục tiêu đến năm 2020 Việt Nam có 1 triệu DN, báo cáo cho rằng cần tập trung khuyến khích các hộ kinh doanh đăng ký thành lập DN với các nhóm khuyến nghị chính sách: Cần nghiên cứu xây dựng Chương trình hành động khuyến khích chuyển đổi hộ kinh doanh thành DN; Cần quy định rõ hơn thời hạn, chế tài chuyển đổi hộ kinh doanh đủ điều kiện sang các hình thức DN; Cần ban hành cơ chế, chính sách đảm bảo các hộ kinh doanh sau khi chuyển thành DN duy trì hoạt động và phát triển; Đảm bảo công khai minh bạch, đặc biệt trong quản lý thuế với hộ kinh doanh; Tăng cường phổ biến, tuyên truyền về những lợi thế, những cơ hội phát triển sản xuất – kinh doanh khi đăng ký thành lập DN; Tiếp tục đơn giản hoá thủ tục hành chính để giảm chi phí tuân thủ cho DN./.

H.Y