Theo đánh giá của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), khi tham gia cộng đồng chung ASEAN, lao động có nhiều cơ hội tìm kiếm việc làm, bởi thị trường lao động không chỉ là thị trường trong nước, mà còn là thị trường rộng lớn trong khu vực ASEAN. Dự báo số việc làm của Việt Nam sẽ tăng lên 14,6% vào năm 2025.

Tuy nhiên, mặc dù là nước thứ 3 trong cộng đồng ASEAN về tỷ lệ lực lượng lao động, nhưng lực lượng lao động của Việt Nam còn rất hạn chế so với nguồn nhân lực hiện nay.

Theo một đánh giá của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam đang rất thiếu lao động có tay nghề, trình độ cao, phần lớn người sử dụng lao động nói rằng tuyển dụng là công việc khó khăn hơn cả, vì các ứng viên không đạt yêu cầu.

Về chất lượng nguồn nhân lực, nếu lấy thang điểm 10 thì Việt Nam chỉ đạt 3,79 điểm, xếp thứ 11/12 nước châu Á tham gia xếp hạng của Ngân hàng Thế giới, trong khi đó Hàn Quốc đạt 6,91; Ấn Độ, Malaysia và Thái Lan lần lượt đạt 5,76; 5,59 và 4,94…

Bên cạnh đó, sự chuẩn bị kiến thức đến kỹ năng và thái độ cũng như trạng thái tâm lý của lao động Việt Nam để sẵn sàng di chuyển sang làm việc tại các nước ASEAN là chưa cao. Chỉ xét về ngoại ngữ của Việt Nam kể cả các thành phố lớn thì có rất ít lao động Việt Nam học ngôn ngữ của các nước ASEAN khác như Thái Lan, Campuchia... Về khả năng sử dụng tiếng Anh, thí sinh Việt Nam thuộc nhóm trung bình thấp, đứng sau Malaysia, Indonesia, Philippines…

TS. Đào Quang Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Lao động Xã hội, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH) cho rằng, rất nhiều chương trình đào tạo hiện nay chưa xuất phát từ nhu cầu thị trường, mà mới xuất phát từ phía cung, khả năng đào tạo và mong muốn của doanh nghiệp chưa gặp nhau.

Do đó, ông Vinh cho rằng, để giải quyết việc làm tốt hơn thì yêu cầu đầu tiên là phải kết nối giữa đào tạo và doanh nghiệp; các chương trình đào tạo phải được lập kế hoạch trên cơ sở thông tin thị trường lao động, trên cơ sở đánh giá nhu cầu việc làm, nhu cầu lao động trên thị trường lao động.

Ông Vinh cũng cho rằng, thực tế từ trước đến nay, Việt Nam mới chỉ tập trung vào một số ngành nghề có trình độ tay nghề trung bình, hoặc trung bình thấp và công nghệ tương đối giản đơn như ngành dệt may, gia dày, chế biến lương thực thực phẩm, lắp ráp điện tử…Tuy nhiên, trong tương lai khi hội nhập sâu hơn thì yêu cầu cạnh tranh cũng cao hơn, đặc biệt khi Việt Nam phải tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Do đó yêu cầu tay nghề, trình độ kỹ thuật của người lao động của Việt Nam sẽ phải tăng lên.

“Tương lai số lao động có tay nghề trung bình, trung bình cao, lao động có tay nghề cao sẽ tăng lên. Vì thế, chúng ta cũng cần hướng nghiệp cho học sinh, giúp cho học sinh, gia đình có thêm các thông tin, lựa chọn ngành học, cũng như có thêm chương trình đào tạo phù hợp khi các doanh nghiệp Việt Nam phát triển hơn và các doanh nghiệp nước ngoài có công nghệ mới vào thị trường lao động Việt Nam nhiều hơn”, ông Vinh cho biết.

“Chúng ta không nên chạy theo bằng cấp và hư danh mà nên học cái gì xuất phát từ năng lực của mình cũng như từ yêu cầu của nhà tuyển dụng, yêu cầu của thị trường lao động”, ông Vinh nhấn mạnh./.

Mai Đan