Các chuyên gia thảo luận tại Hội thảo.

Đây là quan điểm của chuyên gia Võ Trí Thành trình bày trong cuộc thảo luận bàn tròn tại Hội thảo Hiệp định đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) – Những điều doanh nghiệp cần biết, do Trung tâm WTO và Hội nhập (thuộc Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam – VCCI) tổ chức sáng 28/1.

Vi phạm sở hữu trí tuệ sẽ bị xử lý hình sự nhiều hơn

Tại hội thảo các chuyên gia đã cùng thảo luận về nhiều vấn đề Việt Nam cần lưu ý khi gia nhập TPP.

Trong các thoả thuận TPP, một vấn đề được coi là “gay cấn” nhất là sở hữu trí tuệ. Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO và hội nhập cho biết, trong TPP có những nước xuất khẩu sở hữu trí tuệ là chủ yếu, nên họ muốn nâng cao bảo vệ quyền lợi của các nước sở hữu trí tuệ. Trong khi đó, là một nước chủ yếu nhập khẩu sở hữu trí tuệ, DN Việt Nam phải hết sức lưu ý các quy định mới về sở hữu trí tuệ. Theo đó, số hành vi vi phạm sẽ bị xử lý hình sự nhiều hơn hẳn, với các chi tiết tăng nặng hơn. Dù chỉ là hành vi vi phạm mang tính cá nhân, không nhằm mục đích thương mại, nhưng nếu gây thiệt hại cho chủ sở hữu sẽ vẫn bị xử lý hình sự.

Đối với vấn đề người lao động, mặc dù có nhiều ý kiến lo lắng nhưng trên thực tế, các quy định của TPP về lao động không có gì mới. Riêng vấn đề về quyền tự do liên kết của người lao động (thành lập công đoàn), Việt Nam có cam kết song phương với Hoa Kỳ về vấn đề này. Theo đó, nếu Việt Nam không thực thi, Hoa Kỳ có quyền đơn phương ngừng các ưu đãi thuế quan.

Doanh nghiệp chưa chuẩn bị nhiều cho TPP

Lo lắng DN Việt Nam sẽ gặp nhiều khó khăn trong bối cảnh hội nhập, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nhắc lại thực tế trong quá trình đổi mới, hội nhập 30 năm qua, DN Việt Nam vẫn rất nhỏ bé, chưa tận dụng được nhiều lợi ích từ việc mở cửa thị trường. Ngược lại, các DN FDI đã tận dụng tốt các lợi thế này để mở rộng thị trường, đẩy lùi thị phần của các DN Việt Nam ngay tại thị trường trong nước.

Nhận thức được vấn đề này, từ hai năm nay, Chính phủ đã có Nghị quyết 19 về cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, được cộng đồng quốc tế và nhà đầu tư đánh giá cao. Tuy nhiên, qua hai năm triển khai, đến nay chỉ có 2 bộ và 3 địa phương có triển khai tích cực và kết quả rõ ràng từ việc thực hiện Nghị quyết này. “Các bộ, ngành, địa phương vẫn rất thờ ơ với việc cải thiện môi trường kinh doanh, coi đó là chuyện của DN”, bà Phạm Chi Lan trăn trở.

Bên cạnh sự thiếu quyết liệt của một số bộ, ngành, địa phương, một khó khăn đối với các DN là bản thân họ thiếu sự chuẩn bị phù hợp, cho rằng hội nhập 5 – 10 năm tới mới giảm thuế, nên “chưa cần lo”.

Ông Trần Hữu Huỳnh, Chủ tịch Uỷ ban tư vấn Chính sách Thương mại quốc tế VCCI cho biết, trong quá trình đi khảo sát, nhiều doanh nghiệp, người nông dân có hiểu biết rất sơ sài về hội nhập TPP nói riêng và các thoả thuận hội nhập khác nói chung, sự chuẩn bị hầu như không có. “Người Việt Nam có câu, 'nước đến chân mới nhảy', không biết lần này chúng ta có 'nhảy' qua không”, ông Huỳnh ví von.

Để thành công, cũng phải “liều”

Trong khi đó, chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành lại đưa ra một góc nhìn khác về hội nhập TPP. Theo ông Thành, không nên chỉ lo ngại về hội nhập mà cần phải tự tin, phải “liều”. Những thành công trong hội nhập của 20 năm qua khi chúng ta ký Hiệp định Thương mại song phương với Hoa Kỳ, gia nhập ASEAN, tham gia WTO đã chứng minh nguyên lý, trong hội nhập quan trọng không phải là lợi thế tuyệt đối mà là lợi thế so sánh. Đó là lý do Việt Nam có thể bắt tay cùng các nước lớn, tham gia hiệp định tiêu chuẩn cao bậc nhất thế giới như TPP.

Nêu quan điểm khác về vấn đề cần chú trọng trong hội nhập TPP, ông Võ Trí Thành cho rằng việc quan tâm hỗ trợ nhóm yếu thế là không sai, nhưng điều quan trọng là phải ủng hộ những người thắng cuộc, người đi tiên phong, đó sẽ là những người dẫn dắt cuộc chơi. Những thách thức lớn nhất của TPP với Việt Nam không phải là ủng hộ những người yếu thế, mà là tạo cơ hội cho những người mạnh nhất để cạnh tranh, để tạo việc làm cho hàng triệu người lao động.

“TPP tạo điều kiện cho chúng ta chơi với những người giỏi nhất, nước lớn nhất. Đó chính là cơ hội để chúng ta lớn lên. Một khi đã làm quen với TPP, chi phí tuân thủ của DN sẽ giảm rất nhiều, môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh hơn. Hy vọng với các cải cách hiện nay của Chính phủ, trong 5 – 10 năm tới chúng ta sẽ có giới DN phát triển đúng nghĩa”, ông Võ Trí Thành chia sẻ./.

H.Y