Bánh tổ mang phơi nắng để có độ dẻo, thơm.

Hương vị Tết xứ Quảng

Về nguồn gốc ra đời của bánh tổ, tương truyền khi Âu Cơ và Lạc Long Quân chia 50 con xuống biển, 50 con lên non, tổ mẫu đã làm bánh tổ để các con đi đường ăn. Hình dạng bánh tổ giống như tổ chim, liên tưởng đến loài chim phượng, dòng giống của Âu Cơ, nhằm dạy các con đạo lý “con người có tổ có tông”.

Với truyền thống đó, ngày nay người dân Quảng Nam-Đà Nẵng đều chưng bánh tổ trong dịp Tết, đó là sự tri ân đối với tổ tiên, cũng để nhắc nhở con cháu dù đang sinh sống tại quê nhà hay ở nơi xa luôn nhớ về quê hương, nguồn cội.

Để làm được bánh tổ, người làm bánh tốn nhiều thời gian chuẩn bị nguyên liệu từ đầu tháng Chạp, trải qua nhiều công đoạn, như ngâm nếp, phơi, nghiền thành bột; nấu thật kỹ đường bát rồi thêm nước gừng tươi để tăng hương vị. Sau đó, trộn đều bột cùng đường với tỉ lệ nhất định rồi đổ vào khuôn, đem hấp khoảng 3 tiếng...

Khi hấp bánh phải đậy kín bằng lá chuối không cho hơi bay ra ngoài, cũng không được để nước bốc hơi đọng trên bánh; lửa vừa phải, không quá to hay nhỏ. Sau khi vớt, bánh phải được cất nơi thoáng mát sau 3-4 ngày rồi mới đem phơi nắng. Khi mới làm xong, bánh dẻo, có màu vàng cánh gián tươi tắn, càng để lâu, bánh càng cứng, khi ăn xắt lát để chiên hoặc nướng rất giòn, ngon…

Bánh tổ mang phơi nắng để có độ dẻo, thơm. Theo các gia đình làm nghề, một chiếc bánh tổ đạt chuẩn có hương thơm đặc trưng của nếp, vị ngọt thanh của đường. Dù nhiều người biết làm bánh tổ nhưng mỗi gia đình có bí quyết riêng, vì thế, bánh của mỗi gia đình lại có vị riêng. Một chiếc bánh tổ ngon, trước hết màu sắc phải tươi tắn, khuôn hình không méo mó, phía trên có lỗ rỗ như rắc hoa, ăn dẻo ngọt.

Nhờ hương vị thơm ngon, bánh tổ đã trở thành món ăn ở nhiều tỉnh, thành miền Trung, như Quảng Ngãi, Bình Định… trong mỗi độ xuân về.

Giữ gìn nghề truyền thống

Là món bánh truyền thống ngày Tết của người Quảng Nam-Đà Nẵng, tuy nhiên hiện nay chỉ còn một số gia đình giữ nghề.

Bà Võ Thị Mận, khối Hội Xá, phường Thanh Hà, Hội An, người hơn 50 năm theo nghề làm bánh cho biết, mỗi độ cuối năm, gia đình thường sử dụng khoảng 3 tạ bột nếp để làm khoảng 1.200 chiếc. Bánh làm ra, trước hết gia đình dùng để cúng tổ tiên, biếu các đình, chùa, họ hàng bà con sau đó cung ứng cho bạn hàng thân quen ở Tam Kỳ, Đà Nẵng, Quảng Ngãi...

Mỗi năm chỉ làm một vụ nên bánh tổ không phải là nguồn thu nhập chính, tuy nhiên hằng năm gia đình vẫn làm bánh để giữ gìn nghề truyền thống cha ông và cũng là dịp để các thành viên trong gia đình đoàn viên.

Bà Lê Thị Cái, 87 tuổi, có gần 70 năm giữ nghề làm bánh tổ. Bà Lê Thị Cái, 87 tuổi, trú tại thành phố Đà Nẵng, người gần 70 năm giữ nghề làm bánh cho biết, năm nay gia đình làm khoảng 7-8 tạ bột nếp, mỗi tạ làm khoảng 350 chiếc bánh. Để kịp cung cấp bánh cho bạn hàng dịp Tết, sau ngày 23 tháng Chạp, đưa ông Táo về trời, bà phải huy động gia đình cùng chung tay làm.

Hiện nay, giá bán là 25.000 đồng cho mỗi chiếc, trừ chi phí nguyên vật liệu đã hết hơn 20.000 đồng. Có thể nói làm bánh vất vả mà thu nhập cũng không cao, gia đình chủ yếu làm để giữ nghề truyền thống của cha ông và truyền tình yêu cho thế hệ con cháu.

Bà Cái tâm sự, làm bánh vất vả, nhọc nhằn nhưng gần 70 năm bà vẫn duy trì nghề và động viên con cháu tiếp tục giữ nghề. Mỗi dịp làm bánh, bà đều huy động các con cháu cùng làm để khơi gợi tình yêu, lòng tự hào về một nghề truyền thống.

Ngày nay, dù có nhiều sự lựa chọn các chủng loại bánh hơn, người dân xứ Quảng vẫn giữ gìn văn hóa truyền thống có món bánh tổ trong ngày Tết để thờ cúng tổ tiên cũng như đãi khách. Đó còn là món quà quê không thể thiếu đối với những người con sinh sống nơi xa, sau khi trở về đón Tết, ra đi đều mang theo vài chiếc bánh tổ để làm quà xuân cho bạn bè.

Theo Chinhphu.vn