Việt Nam đang đẩy mạnh cổ phần hóa DNNN. Ảnh: TL.

Kết quả thực tế

Qua nghiên cứu kinh nghiệm tái cơ cấu DNNN tại một số quốc gia trên thế giới, TS. Nguyễn Thị Bảo Hiền - Khoa Tài chính DN (Học viện Tài chính) cho biết, kinh nghiệm tái cơ cấu DNNN Trung Quốc đã đạt được kết quả nhất định.

Trong quá trình tái cơ cấu DNNN, Trung Quốc đã thực hiện chuyển đổi sở hữu. Tất cả các DNNN lớn ở Trung Quốc được chuyển đổi thành công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn. Khi làm như vậy, nhà nước sẽ làm cho các DN trọng điểm của mình hiện đại và hiệu quả hơn, đồng thời tạo điều kiện cho việc thiết lập các cơ chế linh hoạt và dựa trên thị trường.

Trung Quốc cũng đã lập Quỹ Tái cơ cấu DNNN với số vốn lên tới 350 tỷ Nhân dân tệ (52,5 tỷ USD). Quỹ này được lập ra nhằm để thúc đẩy cải cách nền kinh tế lớn thứ hai thế giới trải qua sự biến đổi quan trọng nhất trong hai thập kỷ qua. Nguồn vốn của quỹ này sẽ tập trung vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh của một số DNNN và các hoạt động quốc tế của họ.

Đầu năm 2017, Trung Quốc lên kế hoạch phân bổ 100 tỷ Nhân dân tệ để giúp chính quyền địa phương và các DNNN tài trợ cắt giảm nhân công trong các ngành công nghiệp than và thép đang gặp khó khăn.

Trung Quốc cũng tăng cường vai trò của Nhà nước trong quản lý và kiểm soát các DNNN. Trên thực tế, trong một số trường hợp, các nhà quản lý đã cho phép hơn 50% quyền sở hữu tư nhân trong một số ngành được liệt kê theo từng trường hợp, đặc biệt là trong các ngành mà các DNNN Trung Quốc thiếu chuyên môn và đòi hỏi trình độ công nghệ nhất định được coi là quan trọng vào thời điểm đó.

Cuối cùng là bán cổ phần của DNNN. Vào năm 2013, Chính phủ Trung Quốc đã công bố cải cách đối với DNNN bao gồm việc bán cổ phần của DNNN cho các nhà đầu tư bên ngoài. Cách tiếp cận tư nhân hóa này là nỗ lực cải thiện cơ cấu quản lý DNNN. Việc thực hiện các bước bán cổ phần sẽ mang vốn tư nhân vào một số lĩnh vực truyền thống độc quyền của DNNN như năng lượng, viễn thông và tài chính.

Những khuyến nghị về cổ phần hóa DNNN cho Việt Nam

Qua việc nghiên cứu tiến trình cổ phần hóa DNNN ở các nước, TS. Nguyễn Thị Bảo Hiền cho rằng, có nhiều hình thức chuyển đổi sở hữu. Đơn cử, ở Trung Quốc và một số nền kinh tế chuyển tiếp, Chính phủ sẽ bán các DNNN hoặc tài sản cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Cổ phần của nhà nước được mua lại bởi chính nhà quản trị của các DNNN đó. Theo bà Hiền, đây là một trong những yếu tố quan trọng trong quá trình toàn cầu hóa để đẩy mạnh quá trình phân bổ nguồn lực trên thị trường.

Việc chuyển đổi sở hữu có thể theo hình thức tư nhân hóa một phần, có nghĩa là ngoài số cổ phần bán ra thì Chính phủ vẫn giữ lại một lượng cổ phần nhất định.

Bà Hiền cho rằng, việc tư nhân hóa DNNN hoặc tư nhân hóa một phần sẽ giúp tăng hiệu quả hoạt động kinh doanh cho DN, thúc đẩy hiệu quả kinh tế, giảm can thiệp của Chính phủ trong nền kinh tế, thúc đẩy sở hữu cổ phần rộng hơn, cung cấp cơ hội để gia tăng khả năng cạnh tranh của các DN nhất định.

Bên cạnh đó, xây dựng một cơ cấu sở hữu hỗn hợp, tạo điều kiện để mọi thành phần kinh tế tham gia nắm giữ cổ phần trong các DNNN nhằm tăng cường năng lực và hiệu quả hoạt động kinh doanh của DN.

Tăng cường và mở rộng vai trò của Nhà nước trong việc kiểm soát và ảnh hưởng đến các ngành công nghiệp quan trọng và các lĩnh vực quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia và kinh tế quốc gia.

Từ nghiên cứu quá trình tái cơ cấu DNNN của Hàn Quốc sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á, TS. Bạch Thị Thanh Hà, Khoa Tài chính DN (Học Viện tài chính) cho rằng, Việt Nam cần đẩy nhanh tiến trình cổ phần hóa, xác định lộ trình cụ thể cho giai đoạn cổ phần hóa trong thời gian tới với những mục tiêu cụ thể để tránh tình trạng thực hiện dàn trải, kéo dài và kém hiệu quả.

Bên cạnh đó, đôn đốc các DN đã cổ phần hóa thực hiện đăng ký giao dịch, niêm yết trên thị trường chứng khoán; xử lý nghiêm các trường hợp không tuân thủ quy định của pháp luật trong việc đăng ký giao dịch niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Theo TS Hà, Việt Nam cũng cần áp dụng các nguyên tắc quản trị DN theo thông lệ quốc tế. Hoàn thiện cơ chế kiểm soát, kiểm toán nội bộ; thực hiện nghiêm túc chế độ giám sát tài chính, đánh giá hiệu quả hoạt động và công khai thông tin tài chính; đồng thời có cơ chế gắn việc tuyển dụng, bổ nhiệm, bãi miễn, đãi ngộ lãnh đạo DN và người lao động với kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Các tập đoàn kinh tế cần tập trung vào lĩnh vực chính của mình, tránh việc đầu tư dàn trải.

Cùng với đó, Việt Nam cần xây dựng hệ thống các tiêu chí đánh giá và xếp hạng các DN. Trên cơ sở đó xác định được DN nào cần tái cấu trúc và tái cấu trúc như thế nào; thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính trong đó tạo điều kiện cho công ty mua bán nợ nước ngoài tham gia thị trường./.

Văn Nam