Đây là một trong những nội dung được trao đổi, thảo luận tại hội thảo “Góp ý dự Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp (sửa đổi)”, do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức ngày 15/10.

Hạn chế thu hút công nghệ cao, công nghệ nguồn

Ông Nguyễn Văn Toàn – Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE) cho rằng, trong những năm qua, những quy định pháp luật Việt Nam về đầu tư nước ngoài (ĐTNN - FDI) được quy định trong LĐT đã có nhiều cải cách theo hướng tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, kinh doanh của các NĐT nước ngoài tại Việt Nam, cũng như để gia tăng thu hút ĐTNN và đã thu được nhiều kết quả rất đáng khích lệ.

Cụ thể, theo báo cáo ĐTNN thế giới của Hội nghị Liên Hiệp quốc về thương mại và phát triển (UNCTAD), thu hút ĐTNN thế giới liên tục giảm trong 3 năm gần đây đặc biệt là các nước G7, EU, Mỹ, Trung Quốc...

Trong khi đó, ĐTNN của các nước ASEAN là một điểm sáng khi tăng liên tục trong cùng thời gian đó. Trong đó, Việt Nam đã vượt qua Thái Lan đứng thứ 3 trong ASEAN về thu hút ĐTNN năm 2018, với 15 tỷ USD và trong top 20 thế giới.

Tuy nhiên, ông Toàn cũng cho rằng, mặc dù Việt Nam nằm trong top 3 về thu hút ĐTNN khu vực ASEAN, song nếu nhìn vào hiệu quả ĐTNN (về tham gia chuỗi giá trị hàng hóa, giá trị gia tăng tại Việt Nam, phát triển công nghiệp phụ trợ, tỷ lệ nội địa hóa, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, kết nối doanh nghiệp nước ngoài với doanh nghiệp trong nước...), thì Việt Nam còn xếp hạng khá khiêm tốn trong khu vực.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: D.T

Đặc biệt, về chất lượng nguồn vốn FDI, các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ và EU có nguồn vốn chất lượng cao, song đầu tư vào Việt Nam lại khá hạn chế so với quan hệ thương mại và tiềm năng. Minh chứng là, mỗi năm Mỹ đầu tư ra nước ngoài khoảng 300 tỷ USD, trong khi đó, năm 2018, số vốn đăng ký của Mỹ đầu tư vào Việt Nam chỉ đạt 550 triệu USD và hiện Mỹ đứng thứ 11 trong các quốc gia vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam với số vốn đăng ký là hơn 9,3 tỷ USD (tính đến hết năm 2018).

Tương tự như vậy, với EU, tình hình cũng không khả quan hơn, tổng số vốn đăng ký của 28 nước trong EU đầu tư vào Việt Nam đến tháng 12/2018 khoảng hơn 25 tỷ USD. Trong khi đó, đơn cử Cộng hòa liên bang Đức đứng thứ 18 đầu tư vào Việt Nam, với số vốn đăng ký gần 1,9 tỷ USD, trong khi mỗi năm Đức đầu tư ra nước ngoài khoảng 70 tỷ USD....

“Những con số trên cho thấy phải chăng chúng ta chưa có môi trường đầu tư đủ hấp dẫn và có tính chọn lọc để thu hút được nhiều hơn các tập đoàn đa quốc gia có tiềm lực về tài chính và công nghệ đến từ các nước phát triển có công nghệ cao, công nghệ nguồn đầu tư vào Việt Nam như Mỹ, EU?” – ông Toàn đặt vấn đề.

Cần luật hóa các nội dung đảm bảo đầu tư

GS. Nguyễn Mại – Chủ tịch VAFIE cho rằng, các biện pháp bảo vệ quyền lợi NĐT đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút đầu tư, được các NĐT nước ngoài quan tâm khi đầu tư vào nước ta.

Cũng theo ông Mại, điều khoản về bảo đảm đầu tư khi có sự thay đổi của pháp luật đã được quy định tại Điều 13 Luật Đầu tư 2014. Tuy nhiên, quy định này mới chỉ dừng lại ở sự thay đổi văn bản pháp luật về ưu đãi đầu tư, trong khi NĐT đòi hỏi nhiều hơn thế. Chẳng hạn như NĐT cần được bảo đảm quyền sở hữu tài sản, bảo đảm chuyển tài sản và lợi nhuận hợp pháp của họ ra nước ngoài, bảo đảm đầu tư trong trường hợp thay đổi pháp luật, bảo đảm quyền lợi của NĐT trong hoạt động đầu tư kinh doanh....

Do đó, theo GS. Nguyễn Mại, LĐT sửa đổi cần có một chương “Bảo đảm đầu tư” để quy định đầy đủ các nội dung có liên quan đến quyền lợi của NĐT.

Cũng về nội dung này, ông Nguyễn Văn Toàn cho rằng, trong dự thảo Luật sửa đổi một số điều của LĐT, không có nội dung bổ sung và sửa đổi Điều 13 Luật Đầu tư 2014 quy định về bảo đảm đầu tư trong trường hợp pháp luật thay đổi.

“Theo Điều 13 Luật đầu tư 2014 thì các dự án đầu tư chỉ được đảm bảo về ưu đãi đầu tư, còn các điều kiện đầu tư khác dù đã được quy định trong Giấy phép đầu tư hoặc Giấy chứng nhận đầu tư nhưng không được bảo đảm. Bởi vậy, đề xuất cần bổ sung vào Điều 13 Luật Đầu tư 2014 những quy định cụ thể, toàn diện về bảo đảm đầu tư cho NĐT được quy định trong Giấy phép đầu tư hoặc Giấy chứng nhận đầu tư đã được cấp cho NĐT một cách hợp pháp” – ông Toàn nói.

Ông Nguyễn Hữu Quang – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính Ngân sách của Quốc hội, cũng ủng hộ quan điểm một trong những điểm cốt lõi trong quá trình sửa LĐT là phải đảm bảo minh bạch trong ưu đãi và bảo đảm quyền lợi của NĐT.

Song song với việc đảm bảo quyền lợi NĐT, LĐT sửa đổi cũng cần phải giải quyết được vấn đề chồng chéo, mâu thuẫn giữa LĐT và một số luật liên quan đến đầu tư, kinh doanh, nhằm đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật về đầu tư kinh doanh; đáp ứng yêu cầu huy động, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực cho đầu tư phát triển…./.

Diệu Thiện