Chỉ tiêu của Chỉ số thành phần chi phí không chính thức từ năm 2005 - 2018.

>> Cơ sở hạ tầng: Bức tranh có nhiều gam màu sáng trong PCI 2018

Minh bạch thông tin chưa có nhiều cải thiện

Trình bày Báo cáo Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2018, ông Đậu Anh Tuấn - Trưởng ban Pháp chế Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Giám đốc dự án PCI cho biết: Doanh nghiệp (DN) hiện vẫn gặp rất nhiều khó khăn, rào cản trong việc tiếp cận thông tin, từ thông tin về chính sách, quy hoạch dự án cho đến các thông tin về thị trường, về hội nhập.

Theo số liệu điều tra, khả năng tiếp cận của DN với các tài liệu quy hoạch chỉ đạt 2,38 điểm, tương đương với mức của năm 2015, 2016 và thấp hơn đáng kể so với mức 2,63 điểm của năm 2006.

Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận của DN với các tài liệu pháp lý có khả quan hơn chút ít, với mức 3,01 điểm, song cũng chưa có nhiều cải thiện so với các năm về trước. Có tới 69,4% DN cho biết "cần có mối quan hệ để có được các tài liệu của tỉnh".

Ngoài ra, các DN cũng cho biết, gánh nặng "hậu đăng ký DN" đang là vấn đề khá nhức nhối. Tỷ lệ DN cho biết gặp khó khăn, cản trở khi xin các loại giấy phép cũng đang cao: 34% DN cho biết gặp khó khăn khi xin các giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh; 30% DN phải mất thời gian chờ đợi để nhận giấy chứng nhận về phòng cháy chữa cháy. Trong quá trình hoạt động, 29% DN gặp khó khăn khi xin cấp giấy chứng nhận phù hợp quy chuẩn kỹ thuật hoặc các giấy chứng nhận khác.

Mặt khác, theo khảo sát, các DN trong nước cho biết, mức độ bình đẳng giữa các khu vực DN đã có sự cải thiện hơn. Tuy nhiên, tỷ lệ DN cho rằng "việc tỉnh ưu ái cho các tổng công ty, tập đoàn của Nhà nước gây khó khăn cho DN" vẫn ở mức cao, với 32,4%, 37% DN cho biết "tỉnh ưu tiên thu hút đầu tư nước ngoài hơn là phát triển khu vực kinh tế tư nhân".

"Do đó, trong thời gian tới chính quyền các địa phương cần tiếp tục nỗ lực hơn nữa để tạo sân chơi bình đẳng cho các DN dân doanh." - ông Đậu Anh Tuấn khuyến cáo.

Chi phí không chính thức vẫn ở mức cao

Ông Đậu Anh Tuấn cho hay, theo kết quả điều tra, hiện tượng “tham nhũng vặt” hay còn gọi là chi phí bôi trơn nhỏ mà DN phải chi trả để xin cấp các loại giấy phép, nhất là trong lĩnh vực đầu tư của năm 2018 đã giảm so với thời kỳ trước.

"Mặc dù tỷ lệ DN cho biết phải trả chi phí không chính thức là 54,8% - mức thấp nhất trong 5 năm trở lại đây, song đây vẫn là tỷ lệ rất cao." - ông Tuấn đánh giá.

Bên cạnh đó, PCI 2018 ghi nhận quy mô chi trả chi phí không chính thức đã nhỏ đi, khi chỉ có 7,1% DN cho biết phải chi trả trên 10% doanh thu cho các loại chi phí không chính thức; có 58,2% DN cho biết tồn tại hiện tượng nhũng nhiễu khi cán bộ cơ quan nhà nước địa phương giải quyết thủ tục cho DN.

Đồng thời, theo bảng số liệu PCI 2018, “tham nhũng lớn” cũng có dấu hiệu giảm bớt khi chỉ 30,8% DN cho biết có chi trả chi phí không chính thức để đẩy nhanh thủ tục đất đai, giảm 2% so với năm trước. Trong đó, đáng nói là con số 39,3% DN cho biết có chi trả chi phí không chính thức cho cán bộ thanh, kiểm tra, giảm 12,6% so với năm 2017.

Về câu chuyện này, ông Trần Khắc Tâm - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Sóc Trăng chia sẻ: Thực tế cho thấy, chi phí không chính thức chủ yếu nằm ở các vấn đề liên quan đến đất đai. Khi DN thực hiện các thủ tục liên quan đến đầu tư đất đai thì bao giờ cũng phát sinh rất nhiều chi phí bôi trơn để có được dự án, để đẩy nhanh tiến độ hoàn thành các thủ tục....

Bên cạnh đó, Trưởng ban Pháp chế VCCI cho biết thêm, có tới 48,4% DN đồng ý với nhận định “chi trả ‘hoa hồng’ là cần thiết để có cơ hội thắng thầu”. Ngoài ra, tỷ lệ DN lo ngại “tình trạng chạy án” là phổ biến trong hoạt động tố tụng qua tòa án chỉ còn 28,8%. Mặc dù những con số này trong năm 2018 đã giảm so với năm trước nhưng vẫn ở mức khá cao, cần có sự chuyển biến mạnh mẽ trong các năm tới.

Trong bối cảnh này, "bên cạnh sự nỗ lực cải thiện của chính quyền địa phương thì bản thân các DN cũng cần nâng cao trình độ quản trị, nắm bắt và tuân thủ pháp luật tốt hơn. Đồng thời, DN cần tăng cường liêm chính trong hoạt động sản xuất kinh doanh của chính mình.” - ông Tuấn nhấn mạnh./.

Tố Uyên