Hội thảo diễn ra ngày 14/6

Đây là quan điểm được nhấn mạnh tại hội thảo Cam kết về mua sắm Chính phủ trong Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) do Cục Quản lý đấu thầu - Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Cơ quan Phát triển quốc tế Hoa Kỳ (USAid) tổ chức ngày 14/6.

Không phân biệt đối xử trong mua sắm công

Tại hội thảo, giới thiệu các nguyên tắc cơ bản của mua sắm Chính phủ trong TPP, ông Nguyễn Thanh Tuấn, Trưởng phòng Hợp tác quốc tế, Cục Quản lý đấu thầu cho biết: Mua sắm Chính phủ trong các nước TPP phải tuân thủ nguyên tắc không phân biệt đối xử giữa các quốc gia, giữa nguồn gốc hàng hóa, dịch vụ của các quốc gia; không ưu đãi cho hàng hóa, dịch vụ trong nước. TPP cũng đặc biệt khuyến khích đấu thầu qua mạng để tăng cường tính minh bạch.

Tuy nhiên, có nhiều lĩnh vực được ngoại lệ không thuộc phạm vi điều chỉnh trong TPP như: mua/thuê đất, bất động sản; thỏa thuận không mang tính hợp đồng (hỗ trợ, bảo lãnh, khoản vay, trợ cấp..) và đặc biệt là gói thầu ODA mà nhà tài trợ có quy định về đấu thầu cũng không thuộc diện điều chỉnh. Một số lĩnh vực cũng không thuộc diện mở cửa như BOT và hợp đồng nhượng quyền, gói thầu mua sắm hàng dự trữ quốc gia, chương trình hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ….

Theo các chuyên gia, TPP là hiệp định thương mại tự do (FTA) đầu tiên Việt Nam có cam kết về mua sắm Chính phủ, do đó cơ quan mua sắm sẽ có những khó khăn trong tổ chức lựa chọn nhà thầu đối với gói thầu phải tuân thủ quy định TPP, việc tiếp cận thị trường mua sắm Chính phủ các nước TPP của nhà thầu Việt Nam cũng sẽ gặp nhiều thách thức do năng lực, kinh nghiệm còn hạn chế.

Chia sẻ về những khó khăn khi triển khai các quy định của TPP, bà Nguyễn Thị Thúy Hằng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu cho biết, nhiều bộ, địa phương rất “ngần ngại” khi bàn đến chuyện mở cửa thị trường mua sắm công. TPP yêu cầu tính minh bạch cao trong mua sắm Chính phủ. Nếu thực hiện được hoạt động đầu thầu mua sắm công qua mạng cũng là một bước tiến quan trọng để từng bước đáp ứng yêu cầu của TPP.

“Kêu gọi sự tự giác minh bạch từ các chủ đầu tư không dễ, mà phải có chế tài để bắt buộc sử dụng thương mại điện tử”, bà Hằng khẳng định.

Minh bạch sẽ biến thách thức thành cơ hội

Nhấn mạnh yêu cầu về minh bạch, ông Lê Văn Tăng, nguyên Cục trưởng Cục quản lý đấu thầu cho rằng đây là điều mà các cơ quan nhà nước “sợ nhất”. Đạt yêu cầu về minh bạch là khó khăn lớn nhất nhưng cũng là ưu thế lớn nhất của TPP, nếu vượt qua được khó khăn này thì chúng ta mới đạt được các giá trị mà TPP mang lại.

“Có minh bạch sẽ đem lại nhiều lợi ích lớn, đó là điều người dân Việt Nam đang mong đợi. Nếu chúng ta làm được thì thách thức sẽ thành cơ hội, còn không thì ngược lại, cơ hội sẽ thành thách thức. Tôi tin là chúng ta làm được, nhưng vấn đề là có quyết tâm hay không ?”, ông Lê Văn Tăng nói.

Bên cạnh các quy định của TPP, ông Lê Văn Tăng cũng chỉ ra rằng các quy định mới của Luật Đấu thầu, Bộ luật hình sự được áp dụng tới đây cũng sẽ có chế tài cụ thể hơn với vi phạm trong đấu thầu. Chẳng hạn, Bộ luật hình sự có hiệu lực từ ngày 1/7/2016 quy định cụ thể ở điều 220 về tội vi phạm trong quản lý đấu thầu, nếu gây thiệt hại sẽ bị xử lý hình sự.

Từ góc nhìn của đơn vị triển khai cụ thể, đại diện Bộ Y tế cho biết y tế là một trong những ngành sẽ mở cửa nhiều nhất khi tham gia TPP. Trong đó, quản lý chất lượng, giá thuốc luôn luôn là vấn đề nóng. Ngay trong phương pháp quản lý ngành y tế cũng đang tồn tại rất nhiều vấn đề, nhiều cán bộ trong lĩnh vực đầu thầu về y tế thiếu kiến thức, thiếu tìm tòi học hỏi trong lĩnh vực này.

“Cách tiếp cận trong quản lý, cách tiếp thu các văn bản mới của ngành y tế có rất nhiều vấn đề, cần phải được cải thiện ngay để đáp ứng được các yêu cầu của TPP”, vị đại diện Bộ Y tế nói.

Mặc dù hiện nay TPP đang chờ các nước phê chuẩn nhưng bà Nguyễn Thị Thúy Hằng cho biết, các điều kiện về mua sắm công mà chúng ta đã cam kết trong EVFTA cũng có nhiều điều tương tự TPP, mà hiệp định này sẽ được triển khai rất sớm trong một vài năm tới. Do vậy, thời điểm phải thực thi các tiêu chuẩn mới trong mua sắm Chính phủ đã rất gần.

Tại hội thảo, các chuyên gia USAid đã đưa ra nhiều khuyến nghị với Việt Nam như cần sửa đổi Nghị định 63 về lựa chọn nhà thầu; tập trung vào các chương trình ưu đãi doanh nghiệp vừa và nhỏ; thành lập cơ quan giải quyết kiến nghị độc lập; đồng thời, phổ biến rộng rãi cam kết mua sắm Chính phủ trong TPP; quy định chặt chẽ hơn nhằm tránh mâu thuẫn lợi ích và phòng chống tham nhũng…/.

D.A