TS Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng CIEM

Đây là nhận xét của chuyên gia Viện Nghiên cứu và Quản lý kinh tế trung ương (CIEM) tại buổi hội thảo “Kinh tế Việt Nam và triển vọng 2018: Vững bước cải cách”, diễn ra sáng 25/1.

"Vận nước đang lên" nhưng không thể "nhờ trời"

Trình bày khái quát về Báo cáo kinh tế vĩ mô do CIEM thực hiện, ông Nguyễn Anh Dương, Trưởng ban Chính sách kinh tế vĩ mô của CIEM cho biết, những kết quả đạt được năm 2017 là nhờ sự kiên định hơn với ổn định vĩ mô, tập trung cải cách thể chế, sự chuyển biến về thể chế điều hành của Chính phủ và các bộ, ngành.

Tăng trưởng kinh tế có dấu hiệu phục hồi ở tất cả các ngành và không còn dựa nhiều vào các yếu tố về “lượng” như trước. Điều này thể hiện ở sản lượng ngành khai khoáng giảm 7,1%, tăng trưởng tín dụng không vượt so với các năm trước (18,17%). Đầu tư khu vực nhà nước không tăng đột biến. Do vậy, đã có những nghi ngại về tốc độ tăng GDP năm 2017.

Tuy nhiên, theo phân tích của CIEM, tăng trưởng của 2017 đến từ nhiều nguyên nhân. Đầu tiên đó là cải cách thể chế với việc cắt giảm các thủ tục, chi phí chính sách không cần thiết giúp tăng giá trị cho DN. Ước lượng của CIEM cho rằng, chất lượng văn bản quy phạm pháp luật (hướng tới phát triển khu vực tư nhân, theo Ngân hàng Thế giới) tăng 1% thì tốc độ tăng TFP (năng suất các nhân tố tổng hợp) được cải thiện 1,41 điểm %.

Tốc độ tích luỹ tài sản năm 2017 tăng nhanh hơn các năm trước, dù đầu tư công giải ngân chậm. Xuất khẩu tăng mạnh một phần nhờ đà phục hồi tăng trưởng kinh tế thế giới. Theo CIEM, tăng trưởng kinh tế thế giới thêm 1 điểm % thì tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam sẽ thêm 4 điểm %. Bên cạnh đó, xuất khẩu tăng còn nhờ những nỗ lực tái cơ cấu thị trường, nỗ lực ổn định tỷ giá.

Năm 2017 cũng ghi nhận sự cải thiện về chất lượng tín dụng khi nợ xấu giảm, phát hành trái phiểu giảm, giúp khơi thông dòng tín dụng cho DN. “Điều hành tín dụng đều và có chất lượng, điều này có ý nghĩa hơn so với việc chạy theo chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng một cách hành chính như trước đây”, ông Nguyễn Anh Dương nhận xét.

Với những yếu tố lạc quan này, Việt Nam bước vào năm 2018 với ít nhiều hứng khởi. Kết quả kinh tế xã hội ấn tượng trong năm 2017 đã giúp củng cố niềm tin vào cải cách. Ngay kỳ tích của đội bóng nước nhà cũng đã góp phần tăng thêm không khí hứng khởi cho những ngày đầu năm. “Liệu có thể cho rằng, ‘vận nước đang lên’ hay không? Theo chúng tôi, đi lên hay không phải dựa vào sức của chính mình, tự mình giành được, không thể “nhờ trời””, chuyên gia của CIEM nhận xét.

Hội nhập nhưng không để trở thành "bia đỡ đạn"

Thảo luận tại hội thảo, các chuyên gia đồng tình với những đánh giá của CIEM và cũng nêu ra một số câu hỏi, một số tồn tại cần khắc phục. Đó là tiềm năng tăng trưởng chưa được cải thiện đáng kể, lợi ích của tăng trưởng đối với từng người lao động Việt Nam vẫn còn là câu hỏi. Tăng trưởng xuất khẩu vẫn phụ thuộc vào các DN FDI, và chủ yếu ở trong các ngành điện thoại, máy tính và các linh kiện…

Theo TS Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng CIEM, một trong những thách thức của năm 2018 là việc tham gia nhiều FTA có thể khiến Việt Nam thành “bia đỡ đạn”, thành nơi xuất khẩu hộ theo tiêu chuẩn của đối tác. Do vậy, việc thực hiện hiệu quả tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế vẫn là một yêu cầu quan trọng đối với Việt Nam.

Năm 2018 sẽ chứng kiến việc thực hiện đầy đủ nhiều cam kết hội nhập kinh tế quốc tế, đặc biệt liên quan tới xóa thuế nhập khẩu đối với không ít mặt hàng quan trọng. FTA với EU có thể được phê chuẩn và chuẩn bị thực thi. Đẩy nhanh đàm phán các FTA quan trọng (như CPTPP, RCEP) có thể giúp bổ sung thêm cơ hội phát triển cho đất nước. Tuy nhiên, lợi ích từ hội nhập khó có thể hiện thực hóa nếu Việt Nam không được công nhận quy chế kinh tế thị trường đầy đủ. Vận động các đối tác công nhận có vai trò quan trọng, song sẽ có ý nghĩa hơn nếu nền tảng kinh tế thị trường thực sự được tôn trọng và củng cố.

Bên cạnh đó, theo chuyên gia kinh tế Lê Đình Ân, một số yếu tố đóng góp cho tăng trưởng năm 2017 chưa bền vững. Thời gian qua, vốn tín dụng vào các dự án BOT giao thông khá lớn, và đang đứng trước những rủi ro khi việc triển khai chủ trương này còn nhiều bất cập. Dự trữ ngoại hối đạt mức kỷ lục, tuy nhiên vấn đề đặt ra là quy mô xuất khẩu tăng rất mạnh năm qua, vậy số dự trữ ngoại hối đáp ứng được bao nhiêu tuần nhập khẩu so với trước đây? “Cần phải nhìn đa dạng để thấy thực trạng của nền kinh tế”, ông Lê Đình Ân nói./.

Hoàng Yến