Khó khăn trong xét duyệt, thẩm định quyết toán ngân sách nhà nước

Báo cáo từ Kho bạc Nhà nước (KBNN) cho thấy, sau 7 năm thực hiện nhiệm vụ tổng hợp, lập Báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước (BCQTNSNN) đã có nhiều kết quả tích cực. Theo đó, trên cơ sở báo cáo quyết toán của các tỉnh, thành phố đã được HĐND cấp tỉnh phê chuẩn và thẩm định, KBNN đã tổng hợp, lập BCQTNSNN trình Bộ Tài chính trình Chính phủ, Quốc hội theo đúng trình tự, thời hạn quy định và được các đại biểu Quốc hội nhất trí thông qua với tỷ lệ tán thành cao trên 90%, góp phần giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương tài chính, quản lý, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn lực tài chính – ngân sách của quốc gia.

Tuy nhiên, thực tế việc lập BCQTNSNN hiện nay vẫn còn nhiều bất cập, gây khó khăn cho việc lập BCQTNSNN chung của cả nước. Cụ thể, mô hình quản lý ngân sách của Việt Nam hiện nay là mô hình lồng ghép, quy trình tổng hợp, lập báo cáo phức tạp, được thực hiện ở nhiều cấp ngân sách. Đồng thời, quy trình xét duyệt, thẩm định quyết toán (NSNN) còn chồng chéo, chưa hiệu quả, chưa đề cao trách nhiệm của đơn vị trực tiếp sử dụng ngân sách.

Đối với quyết toán ngân sách trung ương, một số bộ, cơ quan trung ương có cơ cấu tổ chức gồm nhiều cấp dự toán và có nhiều đơn vị trực thuộc ở các tỉnh, thành phố khác nhau, vì vậy rất khó đảm bảo thời hạn nộp báo cáo quyết toán gửi Bộ Tài chính trước ngày 1/10 năm sau theo quy định. Đối với quyết toán ngân sách địa phương, ở mỗi cấp ngân sách, HĐND phê chuẩn quyết toán ngân sách cấp mình và phê duyệt lại quyết toán của ngân sách cấp dưới đã được HĐND cấp dưới phê chuẩn. Điều này dẫn đến quy trình tổng hợp quyết toán ngân sách địa phương mất nhiều thời gian và chưa đạt hiệu quả cao.

Công chức Kho bạc nhà nước Bà Rịa - Vũng Tàu thực hiện tổng hợp, lập Báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước. Ảnh: CTV

Hơn nữa vẫn còn tình trạng một số đơn vị thuộc các bộ, ngành, địa phương chưa quan tâm chỉ đạo, ưu tiên nguồn lực và thời gian cho công tác tổng hợp, lập BCQTNSNN, dẫn đến chất lượng, hiệu quả công tác quyết toán tại một số đơn vị rất hạn chế. Đáng chú ý, một số bộ, ngành, địa phương gửi Bộ Tài chính BCQTNSNN chậm so với thời hạn quy định; mẫu biểu không đúng quy định; số liệu chưa chính xác, phải điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung nhiều lần…

Rút ngắn quy trình, thời gian quyết toán

KBNN cho biết, từ những bất cập trong quá trình lập BCQTNSNN hàng năm, tại Nghị quyết số 53/2022/QH15 ngày 15/6/2022 của Quốc hội về phê chuẩn quyết toán NSNN năm 2020, Quốc hội đã giao Chính phủ khẩn trương báo cáo Quốc hội lộ trình rút ngắn quy trình, thời gian quyết toán NSNN hàng năm theo Nghị quyết số 22/2021/QH15 ngày 28/7/2021 của Quốc hội để tăng cường kỷ luật, kỷ cương và nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng NSNN.

Theo đó, lộ trình rút ngắn quy trình, thời gian quyết toán NSNN hàng năm đã được Bộ Tài chính xây dựng và đang lấy ý kiến rộng rãi của các bộ, ngành, địa phương.

Lộ trình rút ngắn quy trình, thời gian quyết toán NSNN được xây dựng theo hướng: Tăng tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của các cấp chính quyền trong công tác tổng hợp, lập báo cáo quyết toán và phê chuẩn quyết toán ngân sách các cấp; tăng cường trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị đối với công tác quyết toán NSNN. Đồng thời, cơ quan tài chính các cấp thực hiện kiểm tra, rà soát số liệu quyết toán NSNN, không thẩm định quyết toán NSNN.

Cụ thể, Bộ Tài chính đề xuất: Đối với quyết toán ngân sách địa phương, tại mỗi cấp ngân sách, HĐND họp để xem xét, phê duyệt quyết toán của ngân sách cấp tương ứng, không phê duyệt lại quyết toán của ngân sách cấp dưới đã được HĐND cấp dưới phê duyệt.

Quốc hội chỉ xem xét, phê chuẩn quyết toán ngân sách trung ương và không phê duyệt lại quyết toán ngân sách địa phương đã được HĐND các cấp phê duyệt.

Bộ Tài chính cũng đề xuất cơ quan tài chính các cấp không thẩm định quyết toán ngân sách nhằm giảm sự chồng chéo của các cấp trong việc thẩm định quyết toán và tăng cường trách nhiệm của đơn vị trực tiếp sử dụng ngân sách.

Theo đó, Bộ Tài chính không thẩm định quyết toán của các bộ, cơ quan trung ương. Trường hợp đơn vị dự toán cấp I đồng thời là đơn vị sử dụng ngân sách, Bộ Tài chính xét duyệt quyết toán cho đơn vị dự toán cấp I.

Đối với quyết toán ngân sách địa phương, cơ quan tài chính các cấp không thẩm định quyết toán của các đơn vị dự toán cấp I thuộc ngân sách cấp mình.

Cơ quan tài chính cấp tỉnh, huyện không thẩm định mà chỉ tổng hợp quyết toán của ngân sách cấp dưới; trường hợp phát hiện có sai sót thì yêu cầu UBND cấp dưới trình HĐND cùng cấp điều chỉnh lại số liệu.

Theo KBNN, việc rút ngắn thời gian, quy trình quyết toán NSNN hàng năm có ảnh hưởng, tác động từ đơn vị sử dụng ngân sách đến các cơ quan quản lý cấp trên của tất cả các bộ, ngành, địa phương. Theo đó, để triển khai thành công lộ trình này, rất cần các cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung quy định của Luật NSNN, Luật Đầu tư công và các văn bản hướng dẫn. Đồng thời, cần bổ sung quy định đơn vị sử dụng NSNN chịu trách nhiệm toàn bộ đối với việc chi NSNN, đảm bảo chi NSNN đúng chính sách, chế độ; chứng từ chi NSNN đảm bảo đúng quy định của pháp luật. Ngoài ra, các bộ, ngành, địa phương và các đơn vị trực tiếp sử dụng NSNN phải có trách nhiệm giải trình trước Kiểm toán Nhà nước, Chính phủ, Quốc hội và các cơ quan có thẩm quyền.

Đặc biệt, theo KBNN, tại dự thảo Báo cáo lộ trình rút ngắn quy trình, thời gian quyết toán NSNN hàng năm của Bộ Tài chính, thời gian trình Quốc hội phê chuẩn quyết toán NSNN được rút ngắn khoảng 6 tháng so với quy định hiện hành sẽ tạo thuận lợi cho công tác lập, tổng hợp BCQTNSNN, nhưng trước mắt sẽ ảnh hưởng đến các đơn vị sử dụng NSNN, các cấp ngân sách với mức độ và phạm vi rất lớn. Vì vậy, rất cần sự ủng hộ và quyết tâm của các bộ, ngành, địa phương, đặc biệt đối với các bộ, cơ quan trung ương có cơ cấu tổ chức gồm nhiều cấp dự toán và các địa phương có số thu, chi NSNN lớn.