Toàn cảnh Tọa đàm. Ảnh: Tố Uyên.

Cục trưởng Cục Quản lý y, dược cổ truyền (Bộ Y tế) Phạm Vũ Khánh cho biết tại Tọa đàm “Phát triển dược liệu bền vững”, do Bộ Y tế phối hợp với Báo Nhân dân vừa tổ chức tại Hà Nội.

80-85% dược liệu có nguồn gốc nhập khẩu

Theo thống kê của Cục Quản lý y, dược cổ truyền, Việt Nam có tiềm năng lớn về cây dược liệu. Trong số hơn 12.000 loài thực vật ở Việt Nam, thì có đến gần 4.000 loài cho công dụng làm thuốc. Đặc biệt có nhiều loài dược liệu quý về công dụng chữa bệnh lẫn giá trị về mặt kinh tế.

Ông Phạm Vũ Khánh cho biết, hiện nay, một số cây thuốc có tiềm năng đã được đầu tư và tổ chức thành công các vùng trồng để tạo nguyên liệu phục vụ trong nước và xuất khẩu như: Thanh hao hoa vàng, Lão quan thảo, Mã đề, Ngưu tất, Sa nhân, Mạch môn, Thảo quả, Xạ can, Quế,… Sản lượng dược liệu trồng trọt hàng năm ước tính khoảng 5.000 tấn.

Nhiều tiềm năng là thế song trong 60.000 tấn dược liệu sử dụng mỗi năm thì có tới 80-85% dược liệu có nguồn gốc nhập khẩu, chủ yếu nhập khẩu từ Trung Quốc.

Được biết, bắt đầu từ năm 2014, Cục Quản lý y, dược cổ truyền đã triển khai tiếp nhận và đã xét duyệt 29 đơn hàng của hơn 20 doanh nghiệp xin nhập khẩu dược liệu để phục vụ sản xuất kinh doanh dược liệu, thuốc đông y, thuốc từ dược liệu.

Bên cạnh đó, từ tháng 3/2016 đến nay, Cục này đã xét duyệt cấp Giấy phép nhập khẩu dược liệu cho 10 doanh nghiệp nhập khẩu dược liệu; nhập khẩu qua 7 nhà cung cấp từ phía Trung Quốc.

“Cho đến nay, nội địa chỉ có thể cung cấp được trên dưới 20% đầu vào cho nền sản xuất, chế biến dược liệu, còn lại phần lớn dược liệu được nhập khẩu từ Trung Quốc. Mỗi tuần, nước ta nhập khoảng 300-400 tấn dược liệu thông quan qua cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn. Cũng chính vì chưa chủ động được nguồn nguyên liệu nên ngành dược liệu của Việt Nam có giá trị gia tăng rất thấp”, ông Khánh cho biết thêm.

Lý giải nguyên nhân của tình trạng trên, các chuyên gia cho rằng do nguồn dược liệu trong nước chưa được đầu tư phát triển. Hiện nay mới chỉ xây dựng được quy hoạch, định hướng vùng trồng chỉ là kế hoạch, chưa được chú trọng đầu tư, chưa bố trí nguồn kinh phí để thực hiện phát triển dược liệu.

Khó khăn trong việc kiểm soát chất lượng dược liệu

Một vấn đề nổi cộm được các chuyên gia trong ngành quan tâm thảo luận, đó là chất lượng của dược liệu và việc kiểm soát nguồn gốc dược liệu.

Theo ông Nguyễn Minh Khởi, Viện Dược liệu Viện trưởng Viện Dược liệu, hiện nay, việc thu mua dược liệu trong nước chủ yếu tập trung thông qua các thương lái, làm trung gian. Ngoài ra, nhiều dược liệu nhập lậu về Việt Nam theo những con đường khác nhau, như vận chuyển dược liệu trái phép của các đường biên giới, hay vận chuyển dược liệu cùng với các xe hàng nhập khẩu hoa quả, nông sản qua các cửa khẩu. Vì thế rất khó khăn cho kiểm soát chất lượng do không biết rõ được nguồn gốc chính xác.

“Thời gian qua, qua kiểm tra cho thấy dược liệu thông quan qua cửa khẩu còn rất nhiều tồn tại. Dược liệu không có bao bì, nhãn mác theo đúng quy định, phần lớn được đóng gói ở trong bao dứa, thùng giấy, không kiểm tra được cụ thể các mặt hàng; Thậm chí rất nhiều dược liệu không có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, lưu hành trôi nổi trên thị trường, không đảm bảo chất lượng để làm thuốc”, ông Khởi chia sẻ.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cho biết, tại các cửa khẩu, cán bộ kiểm tra chỉ kiểm tra được về số lượng, trọng lượng các bao hàng, không kiểm tra được chất lượng của dược liệu. Mặt khác, trong quá trình kiểm tra chất lượng dược liệu lưu hành trên thị trường thì phần lớn dược liệu nhập vào Việt Nam đa phần là dược liệu kém chất lượng hoặc đã bị chiết xuất một phần hoạt chất.

Bàn về giải pháp khắc phục những tồn tại nêu trên, các chuyên gia kiến nghị, cần xây dựng cơ chế chính sách kinh tế hỗ trợ cho dược liệu, đầu tư quy hoạch và phát triển vùng nguyên liệu. Đồng thời, xây dựng hệ thống Trung tâm kiểm nghiệm chất lượng dược liệu, trang thiết bị kiểm nghiệm chất lượng dược liệu.

Thêm vào đó, cần tăng cường kiểm tra các dược liệu được nhập vào Việt Nam, trong đó quy định dược liệu nhập khẩu về Việt Nam phải chứng minh được nguồn gốc, xuất xứ của dược liệu, phải có Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) của từng đợt nhập dược liệu. Kiểm tra, rà soát các biên giới ngăn chặn việc vận chuyển các dược liệu không rõ nguồn gốc vào Việt Nam.

“Hiện Cục Quản lý YDCT đã hạn chế nhập khẩu các dược liệu đã trồng trọt được ở trong nước, nhằm khuyến khích các đơn vị thu mua nguồn dược liệu trong nước, hưởng ứng đề án 'Người Việt ưu tiên dùng thuốc Việt”, ông Khánh cho biết./.

Tố Uyên