VASEP cho rằng, có 3 nguyên nhân khiến xuất khẩu thủy sản giảm sâu 30% so với cùng kỳ. Ảnh: TL

Giảm sâu trên nhiều thị trường

Theo báo cáo vừa phát hành của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu (XK) thủy sản 5 tháng đầu năm nay thấp hơn 29% so với cùng kỳ năm ngoái, chỉ đạt khoảng 3,4 tỷ USD. Riêng trong tháng 5/2023, kim ngạch XK thủy sản đạt trên 808 triệu USD. Đây là kim ngạch cao nhất từ đầu năm tới nay, cho thấy tín hiệu thị trường đang tốt dần lên. XK sang các thị trường Mỹ, châu Âu (EU), Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc đều đạt doanh số cao nhất từ đầu năm tới nay.

Tuy nhiên, nếu xét trên con số tổng quát, XK các mặt hàng thủy sản chính trong 5 tháng đầu năm 2023 đều giảm từ 10-40% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, cá tra giảm sâu nhất 40%; tôm giảm 34%; cá ngừ giảm 31%; mực bạch tuộc giảm 12%. Tuy nhiên, có một số loại cá biển ghi nhận tăng trưởng dương như cá cơm tăng 53%; cá nục tăng 14%; cá chỉ vàng tăng 20%...

VASEP đánh giá, có 3 nguyên nhân chính khiến sản xuất, XK thủy sản của Việt Nam từ đầu năm tới nay giảm 30% so với cùng kỳ năm ngoái.

Trước tiên, lạm phát và lượng tồn kho tăng, nên nhu cầu tiêu thụ và nhập khẩu tại các thị trường giảm. Bên cạnh đó, Việt Nam cạnh tranh căng thẳng với các nước sản xuất khác về nguồn cung và giá, điển hình là Ecuador, Ấn Độ... Không những vậy, sức chống chịu của bà con nông ngư dân và doanh nghiệp (DN) thủy sản suy yếu vì chi phí sản xuất tăng (chi phí nguyên vật liệu, lãi vay, logistic, điện, bao bì, nhân công...), giá bán giảm, tiêu thụ chậm, tồn kho tăng, cạn kiệt vốn và khó tiếp cận vay vốn để duy trì sản xuất, XK.

6 tháng cuối năm, dự báo thị trường tiêu thụ thủy sản khó có thể phục hồi, hoặc sẽ phục hồi chậm. Ảnh: TL

Điều chỉnh lãi suất cho vay và giãn nợ

Phân tích thêm về nỗi lo tiếp cận vốn, VASEP cho biết, hiện nay lãi suất ngân hàng quá cao. "DN thủy sản chủ yếu là sản xuất hàng XK thường vay USD. Từ quý III/2022, nhiều ngân hàng đã thông báo và áp dụng ngay sau đó việc tăng lãi suất vay USD từ 2,1-2,8% lên 3-3,3% và thậm chí đến 4,5%, hiện tại đa phần đang ở mức cao 4,1-4,9%, có những DN vay lãi suất cao hơn 5% trong bối cảnh sụt giảm của sản xuất - XK thủy sản" - VASEP nêu rõ.

Một vấn đề đáng quan ngại nữa là việc “siết tín dụng”, hạn chế cho vay dưới hạn mức tín dụng được cấp, các khoản vay mới chỉ được giải ngân tương ứng với khoản vay cũ khi phải trả nợ trước đó. Trong khi các DN sản xuất là đối tượng cần được hỗ trợ về vốn để đầu tư, phát triển...

VASEP nhận định, trước tình hình trên, nếu nông dân và DN nuôi bỏ ao sẽ dẫn đến hệ lụy là khi thị trường hồi phục, không còn nguyên liệu để chế biến XK.

Để tháo gỡ khó khăn cho ngành thuỷ sản trong giai đoạn hiện nay, VASEP kiến nghị Ngân hàng Nhà nước điều chỉnh lãi suất vay USD xuống dưới 4% và lãi suất vay VNĐ xuống dưới 7% để hỗ trợ cho DN XK. Đồng thời, cho các DN thủy sản được giãn nợ 4-6 tháng cho các khoản vay đến hạn phải trả trong quý II, quý III/2023 và tiếp tục được vay theo hạn mức trong bối cảnh XK của 6 tháng đầu năm giảm, để các DN có thể thu gom ổn định nguồn nguyên liệu của nông - ngư dân và chế biến, trữ hàng chuẩn bị cho XK ở các quý tiếp theo trong năm 2023.

Ngân hàng Nhà nước cần hướng tín dụng vào sản xuất kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên – bao gồm thủy sản, DN nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; tạo điều kiện thuận lợi cho DN thủy sản và DN nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tiếp cận vốn tín dụng để phục vụ sản xuất kinh doanh và tạo cơ sở thúc đẩy sinh kế cho chuỗi nông - ngư dân phía trước...

Về tình hình 6 tháng cuối năm, theo đánh giá của VASEP, những biến động về cung - cầu xuất phát từ căn nguyên là xung đột quân sự, lạm phát đến nay chưa có tín hiệu khả quan, việc dự báo về thị trường cũng thiếu cơ sở và độ chắc chắn. Nhiều DN nhận định, từ nay tới cuối năm, thị trường tiêu thụ thủy sản khó có thể phục hồi, hoặc sẽ phục hồi chậm.