Đây là những vấn đề trọng tâm được thảo luận tại hội thảo chuyên đề nông nghiệp “Tổ chức lại sản xuất theo nhu cầu thị trường” do Diễn đàn kinh tế tư nhân Việt Nam (VPSF) tổ chức mới đây.

Với những đòi hỏi bắt buộc của giai đoạn phát triển mới, nông nghiệp cần chuyển sang lấy doanh nghiệp làm trọng tâm của quá trình tổ chức lại sản xuất, tuy nhiên, nỗ lực này còn gặp nhiều khó khăn. Bàn về vấn đề này, Nhóm Công tác nông nghiệp của VPSF nêu quan điểm: “Doanh nghiệp khi đầu tư thường nhìn vào tiềm năng thị trường và cơ hội lâu dài để ra quyết định, nhưng các chính sách thu hút/khuyến khích đầu tư hiện còn rất ít tác dụng, không sát với doanh nghiệp, mang tính hình thức, thiếu trọng tâm trọng điểm và đặc biệt không ổn định, không có cam kết lâu dài, ít an toàn do có thể bị điều chỉnh bất kỳ lúc nào. Điều này khiến doanh nghiệp dù thấy thị trường nông nghiệp tiềm năng nhưng vẫn chưa dứt khoát tham gia”.

Với các hộ cá thể, người nông dân, VPSF cho biết, trong khi Đảng - Chính phủ đã có những nhận thức đúng đắn về việc thu hút các doanh nghiệp tư nhân vào đầu tư nông nghiệp để thúc đẩy phát triển thì thực tiễn lại có vấn đề vướng mắc khá lớn, khiến các dư luận trái chiều phát sinh. Trong đó, nội dung gây nhiều tranh cãi nhất là: Lực lượng các hộ cá thể/người nông dân hiện tại sẽ phải chuyển đổi ra sao nếu hệ thống sản xuất nông nghiệp chọn doanh nghiệp là trọng tâm? Chính phủ có mục tiêu vận động, chuyển đổi các hộ cá thể thành doanh nghiệp tư nhân nhưng hiện rất khó khăn và hầu như bất khả thi.

Từng nhiều năm công tác trong lĩnh vực thị trường, ông Đào Huy Giám, Tổng Thư ký, Diễn đàn kinh tế tư nhân Việt Nam (VPSF) nhận định: "Có thị trường là có tất cả và chính sách phát triển thị trường là vấn đề trọng yếu của nông nghiệp Việt Nam hiện nay. Tuy nhiên, thực tế, việc xây dựng các chính sách để phát triển thị trường nông nghiệp dường như còn rất ít được quan tâm hoặc chưa đúng hướng, chưa hiệu quả”.

Thực tế này là do cách “phân vai” trong quản lý và cách làm thị trường chưa hiệu quả. Đối với thị trường xuất khẩu, có 3 Bộ tham gia và mỗi Bộ quyết định một khâu. Đối với thị trường trong nước, phần lớn các địa phương dựa vào cơ quan khuyến nông nhưng đây là cơ quan có chức năng thúc đẩy sản xuất không có tư duy của làm thị trường.

Bên cạnh đó, cách làm thị trường cũng chưa khoa học, hợp lý. Nông nghiệp Việt Nam vẫn chưa lấy thị trường làm thước đo và mục tiêu để phát triển sản phẩm, thường sản xuất và tìm cách tiêu thụ những gì tiện có, dễ có thay vì không tập trung tạo ra các sản phẩm thị trường có nhu cầu. Đồng thời, công tác xúc tiến thị trường ít gắn với phân tích bài bản thị trường chiến lược, trọng tâm.

Ở khía cạnh pháp lý, rất nhiều hiệp định tự do thương mại (FTA) đã hoặc sắp có hiệu lực liên quan tới thị trường các ngành hàng trong đó có nông sản nhưng chưa được phân tích rõ ràng và gắn kết với các chiến lược trong nước. “Do đó, thậm chí chúng ta không tận dụng được lợi thế từ các FTA mà còn có nguy cơ bị ảnh hưởng nếu doanh nghiệp không bắt kịp các yêu cầu của thị trường khu vực và thế giới từ sản xuất tới tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp”, ông Giám nhấn mạnh.

D.A