Nông sản bị giảm thị phần tại EU

Đánh giá về tính hình xuất khẩu của nông sản Việt Nam vào thị trường EU tại Hội thảo “Tác động của Hiệp định thương mại Việt Nam-EU tới doanh nghiệp Việt Nam”, do VCCI tổ chức hôm nay, ngày 28/6 tại Hà Nội, bà Phùng Thị Lan Phương, Trưởng phòng FTA, Trung tâm WTO, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết: Hiện nay, EU là một trong những thị trường nhập khẩu lớn với vị trí quan trọng hàng đầu đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt đối với mặt hàng nông sản. Theo số liệu của Bộ Công thương, Việt Nam đang đóng vai trò xuất siêu trong quan hệ thương mại song phương EU – Việt Nam với tỷ lệ chiếm tới 2/3 giá trị xuất nhập khẩu.

Theo Hiệp định tự do thương mại giữa Việt Nam và EU, EU sẽ loại bỏ 99% các loại thuế trên thị trường với Việt Nam sau 7 năm áp dụng; trong đó ngay từ ngày đầu tiên của Hiệp định có hiệu lực sẽ loại bỏ 84% dòng thuế tương đương 71% giá trị hàng xuất khẩu của Việt Nam.

“Tuy nhiên điều đáng lo ngại là nhiều mặt hàng nông sản của Việt Nam xuất khẩu vào EU đang giảm dần cả về số lượng lẫn giá cả và thị phần. Nguyên nhân chủ yếu là do hàng hóa nước ta tuy xuất khẩu nhiều nhưng chưa khẳng định được thương hiệu, đa số chỉ là sản phẩm thô, sơ chế với chất lượng chưa cao trong khi yêu cầu về nguồn gốc, an toàn vệ sinh thực phẩm, về chứng nhận trách nhiệm xã hội… đang ngày càng bị siết chặt hơn tại thị trường này”, bà Phương nhấn mạnh.

Bà Phương dẫn chứng, cách đây gần 10 năm, tỷ trọng chè của Việt Nam xuất khẩu vào thị trường EU là 20%. Tuy nhiên, do sản phẩm chè chưa xây dựng được thương hiệu mạnh tại đây, đặc biệt là chất lượng chè chưa cao, dư lượng hóa chất nhiều, không có nhận dạng xuất xứ nguồn gốc… nên đến nay, tỷ trọng giảm xuống chỉ còn 7%.

An phận xuất khẩu sơ chế

Tại Hội thảo, phân tích về những khó khăn và điểm yếu của các doanh nghiệp Việt so với các đối thủ tại thị trường EU, các chuyên gia kinh tế cho rằng, doanh nghiệp nước ta đang yếu thế, tính cạnh tranh của sản phẩm kém bởi công nghệ sản xuất lạc hậu và do bất lợi về khoảng cách địa lý, vận chuyển xa khiến hàng hóa bị giảm chất lượng…

Tỷ trọng chè Việt xuất EU giảm xuống chỉ còn 7%. Ảnh: TL

Theo bà Cao Thanh Diệp, Phó Trưởng phòng ASEAN, Vụ Chính sách thương mại Đa biên (Bộ Công Thương), sự linh hoạt của doanh nghiệp Việt trong việc mở rộng thị trường hay xây dựng thương hiệu rất kém. Đa số doanh nghiệp không có ý thức cải tiến chất lượng, đầu tư công nghệ để cho ra thương hiệu riêng, mà chỉ chăm chăm nhìn vào việc xuất khẩu thô, sơ chế cho các đối tác. Cũng vì lẽ đó, cơ hội để nông sản gia tăng giá trị là rất thấp.

“Hiệp định tự do thương mại giữa Việt Nam và EU đã hoàn tất vào cuối năm 2015 và đang chuẩn bị triển khai toàn diện. Những ưu đãi của Hiệp định này đang mở rộng thênh thang, song đa số doanh nghiệp Việt dường như chưa có tâm thế để đón nhận, tận dụng. Sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam thực sự chưa sẵn sàng đáp ứng được các tiêu chuẩn về chất lượng, về trách nhiệm với người tiêu dùng theo yêu cầu của thị trường EU…”, bà Diệp phân tích.

Do đó, các chuyên gia kinh tế nhận định, nếu tiếp tục an phận như hiện tại và không có chiến lược ngắn hạn và dài hạn về nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng tính cạnh tranh cũng như “gò” sản phẩm Việt vào “khuôn” yêu cầu của EU như chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm, trách nhiệm xã hội… thì chắc chắn thị phần xuất khẩu của nước ta vào thị trường này sẽ bị tuột dốc trong thời gian không xa nữa. Khi đó, rất khó để chúng ta có thể vươn lên và chiếm lĩnh lại thị trường từ tay các đối thủ.

Trước thực trạng và nguy cơ đó, các chuyên gia kinh tế khuyến cáo, doanh nghiệp cần bắt tay ngay vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm, đầu tư công nghệ hiện đại và thay đổi tư duy làm ăn cũ theo hướng nâng cao trách nhiệm xã hội, trách nhiệm đối với người tiêu dùng.

Song song với điều đó, cần tạo dựng thương hiệu quốc gia cho sản phẩm nhằm nâng cao giá trị xuất khẩu. Thêm vào đó, doanh nghiệp nên dựa vào đặc điểm quan trọng trong cơ cấu xuất nhập khẩu của hai bên là tính bổ trợ nhiều hơn là cạnh tranh, đối đầu trực tiếp để tận dụng bằng cách đẩy mạnh tìm hiểu thêm các thị trường mới nổi trong EU, mở rộng thị trường xuất khẩu./.

Tố Uyên