Ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã đánh giá như vậy trong cuộc trao đổi với phóng viên TBTCVN bên lề Lễ công bố Báo cáo thường niên Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) 2017, diễn ra sáng 22/3, do VCCI cùng Cơ quan phát triển quốc tế Hoa Kỳ tổ chức.

*PV: Thưa ông, xin ông cho biết, trong Báo cáo PCI 2017 có điểm gì nổi bật nhất mà ông đánh giá cao ạ?

- Ông Vũ Tiến Lộc: Trước hết phải nói rằng bức tranh về môi trường đầu tư kinh doanh qua PCI năm nay đã có nhiều khởi sắc, với nhiều chỉ số đạt tỷ lệ cao nhất từ trước đến nay. Điều đó cho thấy mức độ cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh ở các địa phương đã có những tiến bộ rõ rệt và các địa phương đang “ấm” lên.

Lần đầu tiên kể từ năm 2005 – khi PCI được công bố, điểm trung vị của PCI tăng mức kỷ lục. Điểm nổi bật của PCI năm nay là hầu hết các tỉnh đều có sự tiến bộ, cải thiện đáng kể về chỉ số PCI của mình.

Đặc biệt, năm nay có sự rút ngắn đáng kể khoảng cách giữa các tỉnh ở nhóm cuối bảng xếp hạng so với các tỉnh tiên phong. Điều đó cũng thể hiện tác động lan tỏa của cải cách, việc truyền lửa của cải cách về các địa phương với sự lãnh đạo điều hành của Chính phủ đương nhiệm đã bước đầu thành công.

Một điểm rất đáng mừng của PCI năm nay là 5 thành phố đầu tàu về kinh tế hiện nay là Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Cần Thơ, Đà Nẵng lần đầu tiên đã có mặt đông đủ trong top các địa phương dẫn đầu về chỉ số PCI. Điều này thể hiện là các trung tâm kinh tế lớn đã có sự chuyển động, báo hiệu những tín hiệu tác động tích cực rất lớn đối với sự phát triển của Việt Nam.

Tuy nhiên, có một điểm vẫn chưa hài lòng là bên cạnh sự vươn lên của nhóm cuối bảng, một số chỉ số của các tỉnh dẫn đầu bảng xếp hạng đã có sự chững lại so với năm ngoái. Số điểm PCI của nhóm này chỉ xoay quanh điểm số 70 - 90%. Điều này đòi hỏi phải có những cải cách đột phá ở cấp trung ương trong thời gian tới để tạo ra những dư địa mới.

Do đó, cộng đồng doanh nghiệp (DN) rất kỳ vọng vào những quyết tâm đột phá tiếp theo của Chính phủ, yêu cầu tất cả các bộ, ngành phải đưa ra kế hoạch cắt giảm ít nhất là 30 - 50% các thủ tục hành chính và các điều kiện kinh doanh của bộ, ngành mình nhằm tiếp tục tạo ra các dư địa mới cho sự phát triển của các địa phương.

*PV: Năm vừa qua, Việt Nam cũng có nhiều thành tựu lớn trong công cuộc cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Thông qua quá trình điều tra ý kiến của DN, ông đánh giá như thế nào về vấn đề này?

- Ông Vũ Tiến Lộc: Có thể thấy, điều đáng mừng và quan trọng nhất từ báo cáo PCI 2017 là niềm tin của cộng đồng DN đang được khơi dậy. Có đến 52% các DN trong nước và 60% DN đầu tư nước ngoài cho biết có kế hoạch mở rộng sản xuất, kinh doanh trong 2 năm tới. Đây là chỉ số niềm tin cao nhất từ năm 2011 trở lại đây.

Tuy nhiên, môi trường đầu tư, kinh doanh của Việt Nam mặc dù đã có nhiều cải thiện nhưng vẫn còn có nhiều điểm mà chúng ta chưa thực sự hài lòng.

Trước hết là tính minh bạch và các thiết chế pháp lý để giải quyết các vấn đề của DN có sự chuyển biến khá chậm trễ.

Thứ hai là chỉ số về chi phí không chính thức mặc dù đã giảm nhưng vẫn còn đến 59% các DN nói rằng, họ vẫn phải chi trả các chi phí không chính thức. Bên cạnh đó vẫn còn 28% số DN cảm thấy chưa hài lòng đối với chất lượng cũng như thái độ phục vụ của các cơ quan chính quyền.

Gần đây, một số trở ngại mới đã nổi lên như việc tiếp cận đất đai trở nên khó khăn hơn, sự an toàn trong việc đảm bảo quyên sử dụng đất có nhiều rủi ro hơn khiến DN lo ngại hay vấn đề trật tự xã hội và an ninh ở một số địa phương…

*PV: Thưa ông, năm nay lần đầu tiên Quảng Ninh đạt danh hiệu quán quân, ông đánh giá như thế nào về kết quả này?

- Ông Vũ Tiến Lộc: Có thể nói, Quảng Ninh đã thai nghén và thực hiện rất nhiều mô hình cải cách thành công ở Việt Nam. Cách làm của Quảng Ninh rất bài bản và chuyên nghiệp, ví dụ như việc xây dựng trung tâm hành chính công, hay xây dựng các cơ quan hỗ trợ và xúc tiến đầu tư độc lập, hệ thống hiệp hội DN theo hướng nhất thể hóa, xây dựng chính quyền điện tử, hệ thống tương tác người dân – DN – chính quyền thông qua mạng xã hội…

Bên cạnh đó, Quảng Ninh cũng là một địa phương thành công trong mô hình thành công trong việc huy động nguồn vốn xã hội vào xây dựng các cơ sở hạ tầng về giao thông, trong đó đặc biệt là việc xây dựng sân bay tư nhân đầu tiên của nước ta đã được thực hiện với tốc độ kỷ lục ở Vân Đồn.

Vì vậy, chúng ta thấy Quảng Ninh đã thành công với những lí do rất căn bản và xứng đáng.

*PV: Trong Bảng PCI năm nay có một chương riêng đánh giá về chất lượng quản trị của DN, vậy theo ông thông điệp mà các tác giả muốn gửi gắm là gì ạ?

- Ông Vũ Tiến Lộc: Có thể nói rằng, một trong những thách thức căn bản nhất của Việt Nam trong thời gian tới là làm sao nâng cao được nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực DN tư nhân, giúp họ có thể giành thắng lợi trên con đường hội nhập. Do đó, báo cáo về PCI đã có một chương riêng để nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của DN tư nhân.

Trong đó, chúng tôi đã có nhiều phát hiện quan trọng. Thời gian qua, DN tư nhân có sự phát triển mạnh mẽ về số lượng nhưng quy mô, kể cả vốn và lao động lại đang “teo” đi. Đặc biệt, chúng ta đang rất thiếu DN cỡ vừa trong nền kinh tế. Với nền kinh tế đang trên đà phát triển, thiếu vắng DN lớn là điều dễ hiểu, nhưng thiếu DN cỡ vừa thì cần xem xét lại, vì đây là điểm yếu có tác động rất tiêu cực đến nền kinh tế.

Bên cạnh đó, có thể thấy rằng qua 30 năm đổi mới, chúng ta chưa hình thành được một thế hệ các nhà công nghiệp có thể cạnh tranh ngang ngửa trên thị trường toàn cầu. Trong khi đó một nền kinh tế thành công rất cần phải có một thế hệ này để thúc đẩy sự phát triển.

Theo nghiên cứu của chúng tôi, mới có khoảng 14% DN có lĩnh vực kinh doanh chính là sản xuất, 11% DN tư nhân của Việt Nam có sản phẩm có thể cung ứng cho xuất khẩu và chỉ có 6% DN có khả năng cung ứng sản phẩm, dịch vụ cho các DN FDI.

Rõ ràng, kinh tế Việt Nam đang là nền kinh tế hướng xuất khẩu với độ mở rất cao, nhưng lợi thế về xuất khẩu lại chủ yếu nghiêng về DN FDI chứ không phải là DN nội địa. Đó là vấn đề mà chúng ta cần khắc phục trong thời gian tới.

Cũng qua nghiên cứu, năng lực quản trị của DN Việt thuộc loại thấp trong khu vực và thế giới. Chính vì vậy, nâng cao trình độ quản trị của DN đang thực sự rất quan trọng và cấp bách nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

*PV: Xin cảm ơn ông!

Tố Uyên