Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường đã khẳng định như vậy khi trao đổi với phóng viên TBTCVN xung quanh vấn đề phát triển 15.000 hợp tác xã (HTX), liên hiệp HTX nông nghiệp hoạt động có hiệu quả đến năm 2020.

* PV: Để thúc đẩy HTX kiểu mới phát triển nhanh, trở thành nhân tố liên kết trong tổ chức sản xuất nông nghiệp và tái cơ cấu nông nghiệp, gần đây Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Nghị định số 98/2018 và Quyết định số 461 về phát triển 15.000 HTX, liên hiệp HTX từ nay đến năm 2020. Để thực hiện chủ trương lớn đó, Bộ NN&PTNT đã chỉ đạo triển khai như thế nào, thưa Bộ trưởng?

- Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường: Để thực hiện chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước và Chính phủ, Bộ NN&PTNT đã phối hợp chặt chẽ với Liên minh HTX và Hội Nông dân Việt Nam xây dựng một chương trình hành động với nhiều nội dung lớn để tổ chức thực hiện.

Trên cơ sở HTX kiểu mới, chúng ta mới đảm bảo được mục tiêu chuỗi giá trị ngành hàng nông nghiệp sâu rộng hơn và có điều kiện tham gia sâu hơn ở hội nhập quốc tế, đưa nông sản Việt ra thị trường quốc tế cũng như phục vụ tốt nhất cho thị trường nội địa gần 100 triệu dân. Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường

Thứ nhất, nâng cao chất lượng hoạt động của các HTX nông nghiệp yếu kém, để phấn đấu có trên 5.400 HTX nông nghiệp hoạt động hiệu quả (trong tổng số hơn 6.400 HTX nông nghiệp yếu kém hiện nay).

Thứ hai, thành lập mới và tạo đều kiện cho 5.200 HTX hoạt động đúng nghĩa HTX kiểu mới. Đầu năm 2018 cho thấy tốc độ triển khai của các tỉnh rất nhanh, khi 6 tháng đầu năm đã thành lập được 1.400 HTX. Như vậy, chứng tỏ mục tiêu thành lập mới 5.200 HTX từ nay đến năm 2020 là có khả năng đạt được.

Thứ ba, tập trung thực hiện duy trì, củng cố, nâng cao hiệu quả hoạt động hơn của khoảng 4.400 HTX đã được phân loại và đánh giá là có hiệu quả năm 2017.

Mục tiêu chung của chương trình là phấn đấu đưa 15.000 HTX trở thành hạt nhân để liên kết với các doanh nghiệp; từ đó, tạo thành hệ thống đồng trục để 8,6 triệu hộ nông dân cùng các HTX, các doanh nghiệp tạo chuỗi khép kín. Cụ thể là hoàn chỉnh chu trình sản xuất khép kín từ khu vực tổ chức sản xuất, vùng nguyên liệu, chế biến và xúc tiến thương mại, trên cơ sở đảm bảo mục tiêu chuỗi giá trị ngành hàng nông nghiệp.

Trên cơ sở HTX kiểu mới, chúng ta mới đảm bảo được mục tiêu chuỗi giá trị ngành hàng nông nghiệp sâu rộng hơn và có điều kiện tham gia sâu hơn ở hội nhập quốc tế, đưa nông sản Việt ra thị trường quốc tế cũng như phục vụ tốt nhất cho thị trường nội địa gần 100 triệu dân.

* PV: Ông đánh giá thế nào về sự liên kết của các HTX trong thời gian vừa qua?

- Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường: Chúng ta phải đánh giá nhu cầu hình thành kinh tế HTX là một nhu cầu bức thiết hiện nay. Bức thiết bởi sức sản xuất của Việt Nam hiện rất lớn; riêng thực phẩm Việt Nam có khả năng sản xuất tới 5,5 triệu tấn thịt các loại/năm, 30 triệu tấn rau quả/năm, tổ chức sản xuất 45 triệu tấn lương thực/năm…

Tuy nhiên, sự liên kết còn rời rạc, tách rời khâu sản xuất, tách rời khâu chế biến, thị trường dẫn đến hiệu quả kinh tế rất thấp. Sản phẩm do người nông dân và doanh nghiệp sản xuất nhiều lúc rơi vào tình thế bấp bênh, không tiêu thụ được. Do đó, nhu cầu liên kết với nhau là một nhu cầu khách quan đặt ra.

Liên kết ở đây là tạo ra mô hình HTX - là người đại diện cho từng thành viên, xã viên liên kết với nhau trên cơ sở loại hình kinh tế tự nguyện cùng có lợi, tạo thành sức mạnh lớn hơn để tổ chức các hình thức dịch vụ đầu vào ở mức thấp nhất (đối với đầu sản xuất). Đồng thời, đối với đầu ra thì sự kiên kết đó mới hình thành vùng nguyên liệu tập trung và có giá phù hợp nhất, hiệu quả nhất cho người sản xuất...

* PV: Trong thời gian qua, chúng ta không thiếu chính sách hỗ trợ HTX nhưng tại sao con số HTX yếu kém lại lớn như vậy và liệu phía Bộ có giải pháp gì đột phá để thay đổi con số này không, thưa Bộ trưởng?

- Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường: Phải khẳng định trong hơn 12.000 HTX hiện nay thì 70-80% là HTX chuyển đổi từ mô hình cũ sang hoạt động theo quy định của Luật HTX năm 2012. Trong 70-80% HTX này có khoảng 30-40% HTX là hoạt động khá, còn lại một bộ phận rất cần phải có sự thay đổi tư duy quản trị.

Điển hình, HTX Hồng Xuân (Bắc Giang) năm nay có vụ vải bội thu với tổng giá trị gần 6.000 tỷ đồng; hay sản phẩm vải của HTX nhãn lồng thôn Nễ Châu (Hưng Yên) được ký bao tiêu sản phẩm với giá cao hơn thị trường, với quy mô nhãn 20ha vẫn không đủ cung ứng ra thị trường...

Các HTX này đã xây dựng mô hình chuỗi rất tốt, quản trị tốt, có ứng dụng khoa học công nghệ, có truy xuất nguồn gốc, đảm bảo chữ tín…dẫn đến hiệu quả hoạt động tốt. Điều này có thể khẳng định, nếu HTX làm đúng nghĩa, tự nguyện, theo hướng thị trường (làm theo những yêu cầu nguyên tắc của Luật HTX năm 2012) thì chắc chắn mô hình HTX đó sẽ trở thành thành tố quan trọng trong tái cơ cấu nông nghiệp và định dạng liên kết của ngành Nông nghiệp trong tương lai.

* PV: Thưa ông, Bộ NN&PTNT sẽ có định hướng như thế nào để những HTX khi mới thành lập có thể đi theo hướng kiểu mới và đạt hiệu quả đúng nghĩa?

- Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường: Trước hết, những HTX kiểu mới được thành lập trong thời gian tới phải khẳng định yếu tố then chốt là phải có sự chuyển biến trong nhận thức, nghĩa là tự thân của người sản xuất muốn hình thành HTX đó.

Tôi nghĩ đây là khâu đầu tiên, quan trọng là phải chuyển nhận thức để những hộ nông dân có nhu cầu hợp tác một cách chính đáng, một cách bức xúc, thì tự họ sẽ chọn được thủ lĩnh của mình.

Thủ lĩnh đó phải tạo nên một mô hình quản lý mà HTX chỉ làm những khâu khó nhất và những khâu mà từng thành viên làm không hiệu quả, còn hộ xã viên vẫn là trụ cột, người quyết định đến hiệu quả cuối cùng của chính HTX này.

Do đó, hiệu quả HTX gồm hai phần: phần dịch vụ của HTX làm tối ưu hóa những khâu cho các thành viên xã viên của mình và hiệu quả của từng thành viên.

* PV: Xin cảm ơn Bộ trưởng!

Khánh Linh